Nguyễn Tuyển – người nghĩa sĩ nối liền ngọn lửa Bãi Sậy và Yên Thế

Cuối thế kỷ XIX, khi nhiều phong trào chống thực dân Pháp lần lượt bị đàn áp, có những nghĩa sĩ vẫn bền bỉ tiếp tục chiến đấu. Nguyễn Tuyển, thường gọi là Cả Tuyển, là một trong những con người như thế. Cuộc đời ông nối liền hai phong trào đấu tranh lớn ở Bắc Kỳ: khởi nghĩa Bãi Sậy và khởi nghĩa Yên Thế.

Nguyễn Tuyển sinh năm 1872, là con trai đầu của Nguyễn Thiện Thuật — người lãnh đạo tiêu biểu của khởi nghĩa Bãi Sậy. Ông trưởng thành trong một gia đình giàu truyền thống yêu nước. Năm 1883, khi thực dân Pháp đánh chiếm Bắc Kỳ, Nguyễn Tuyển mới khoảng 11 tuổi. Hoàn cảnh đất nước cùng ảnh hưởng từ gia đình đã đưa ông đến với nghĩa quân từ sớm.

Khởi nghĩa Bãi Sậy phát triển mạnh tại Hưng Yên và một số tỉnh lân cận trong những năm 1885–1889. Nghĩa quân dựa vào địa hình đồng bằng nhiều lau sậy, đầm lầy và hệ thống làng mạc để tổ chức chiến đấu. Khi phong trào dần thoái trào và Nguyễn Thiện Thuật sang Trung Quốc tìm kiếm sự liên kết, Nguyễn Tuyển tiếp tục hoạt động dưới sự chỉ huy của người chú là Nguyễn Thiện Kế.

Sau khi Nguyễn Thiện Kế bị bắt và đày ra Côn Đảo, lực lượng Bãi Sậy tan rã, thực dân Pháp tăng cường truy bắt và khủng bố những người tham gia. Nguyễn Tuyển vẫn không từ bỏ con đường cứu nước. Ông tìm lên Bắc Giang, gia nhập nghĩa quân Yên Thế do Hoàng Hoa Thám lãnh đạo.

Với học vấn, kinh nghiệm chiến đấu và ý chí kiên cường, Nguyễn Tuyển sớm trở thành một tướng lĩnh được nghĩa quân tin cậy. Tư liệu của tỉnh Hưng Yên cho biết ông đã thuyết phục Hoàng Hoa Thám trọng dụng các sĩ phu, trí thức yêu nước. Điều này cho thấy Nguyễn Tuyển không chỉ trực tiếp cầm quân mà còn quan tâm đến việc tập hợp nhân tài và củng cố lực lượng kháng chiến.

Trong một trận chiến tại Lục Hạ, gần dốc Danh thuộc vùng Yên Thế, quân Pháp tập trung lực lượng nhằm chuẩn bị tiến đánh Phồn Xương. Nguyễn Tuyển chỉ huy nghĩa quân chủ động tập kích Lục Hạ, gây tổn thất cho đối phương, làm phá vỡ kế hoạch tiến công và góp phần củng cố tinh thần chiến đấu của nghĩa quân.

Năm 1908, trước những cuộc bao vây và tiến công liên tiếp của quân Pháp, Nguyễn Tuyển rút về vùng núi Hàm Lợn để tập hợp lực lượng, tìm cách tiếp tục hỗ trợ Yên Thế. Do bị đau mắt nặng và bị Bá Ước phản bội, ông rơi vào tay đối phương.

Ngày 21 tháng 3 năm Kỷ Dậu, tức năm 1909, thực dân Pháp giải Nguyễn Tuyển về Bần Yên Nhân và xử chém. Tư liệu địa phương ghi nhận rằng ông vẫn giữ thái độ bình tĩnh, hiên ngang trước khi hy sinh.

Cuộc đời 37 năm của Nguyễn Tuyển là một hành trình chiến đấu bền bỉ. Từ Bãi Sậy đến Yên Thế, dù tổ chức bị tan rã, người thân và đồng đội bị bắt, bản thân bị truy lùng, ông vẫn không từ bỏ mục tiêu chống ngoại xâm. Nguyễn Tuyển không phải là nhân vật được nhắc đến rộng rãi, nhưng chính những con người ít được biết đến như ông đã góp phần duy trì mạch đấu tranh yêu nước qua những năm tháng gian khó.

Câu chuyện về Nguyễn Tuyển nhắc thế hệ hôm nay rằng lịch sử không chỉ được tạo nên bởi những tên tuổi nổi tiếng. Đằng sau mỗi phong trào còn có nhiều con người đã kiên trì chiến đấu, chấp nhận hy sinh và trao truyền ngọn lửa yêu nước cho thế hệ sau.