Nguyễn Văn Bạch – Người châm quả bộc phá 960kg làm rung chuyển đồi A1

Thời kỳ lịch sử: Kháng chiến chống thực dân Pháp – Chiến dịch Điện Biên Phủ, tháng 5/1954.
1. Người lính của một đơn vị đặc biệt

Tháng 3/1951, Nguyễn Văn Bạch được điều động làm Tiểu đội trưởng Đội M83, một đơn vị đặc biệt do Nguyễn Phú Xuyên Khung chỉ huy.

Nhiệm vụ của đội là xử lý bom nổ chậm và bom bươm bướm của quân Pháp trên những tuyến đường chiến lược như dốc Pha Đin, đèo Bản Chẹn.

Đó là một công việc cực kỳ nguy hiểm.

Người lính công binh không chỉ đối mặt với bom đạn đang được ném xuống.

Họ còn phải đối mặt với những quả bom đã nằm dưới đất, có thể phát nổ bất cứ lúc nào.

Nhưng chính công việc ấy sau này đã giúp Nguyễn Văn Bạch có kinh nghiệm đặc biệt về thuốc nổ – kinh nghiệm trở thành yếu tố quan trọng trong nhiệm vụ ở đồi A1.

2. Đồi A1 – điểm cao phải chiếm bằng được

Trong Chiến dịch Điện Biên Phủ, A1 là một trong những điểm cao quan trọng nhất ở phía đông Mường Thanh.

Quân Pháp tổ chức phòng ngự rất mạnh tại đây.

Quân ta đã nhiều lần tiến công nhưng cuộc chiến giằng co kéo dài.

Muốn tiến sâu vào trung tâm tập đoàn cứ điểm, phải giải quyết được A1.

Vì vậy, Bộ Chỉ huy chiến dịch quyết định sử dụng một phương án đặc biệt:

đào hầm xuyên vào lòng đồi và đặt một khối bộc phá cực lớn.

Đó là một công việc mà chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể khiến cả tổ công tác phải trả giá bằng mạng sống.

3. Đào đường hầm trong lòng đất

Công binh bắt đầu đào đường hầm từ phía trận địa của ta vào sâu trong lòng đồi.

Không thể đào nhanh.

Không thể gây tiếng động quá lớn.

Không thể để địch phát hiện.

Từng mét đất được lấy ra.

Từng đoạn hầm được gia cố.

Mục tiêu là đưa khối thuốc nổ đến đúng vị trí dưới hệ thống phòng ngự của quân Pháp.

Đội M83 của Nguyễn Phú Xuyên Khung được giao nhiệm vụ phối hợp thực hiện.

Nguyễn Văn Bạch là một trong những người trực tiếp tham gia công việc này.

Chú thích ảnh: Đường hầm và vị trí khối bộc phá tại di tích đồi A1 hiện nay. Đây là ảnh di tích hiện trạng, dùng để hình dung công trình ngầm năm 1954, không phải ảnh chụp trong thời chiến.

4. Không đủ thuốc nổ

Một vấn đề lớn xuất hiện:

Khối bộc phá cần lượng thuốc nổ rất lớn.

Theo tư liệu Bảo tàng Vĩnh Phúc, cấp trên chỉ cung cấp khoảng 500kg thuốc nổ, trong khi nhiệm vụ cần gần 1.000kg.

Đội M83 phải tìm cách bổ sung.

Nguyễn Văn Bạch cùng ba chiến sĩ khác được giao nhiệm vụ thu gom thuốc nổ từ những quả bom của máy bay địch bị bắn rơi.

Họ thu được gần 500kg thuốc nổ từ năm quả bom nổ chậm trong một chiếc B-24 bị bắn rơi gần Bản Kéo.

Nhờ vậy, lượng thuốc nổ cần thiết dần được tập hợp.

5. Một khối bộc phá gần một tấn

Cuối cùng, khối bộc phá được chuẩn bị.

Con số được các nguồn tư liệu xác nhận là khoảng:

960kg.

Gần một tấn thuốc nổ được đưa vào đường hầm dưới lòng đồi A1.

Đó không đơn giản là một quả mìn.

Nó được đặt với mục đích tạo ra một vụ nổ đủ lớn để phá hủy một phần quan trọng của trận địa và mở đường cho bộ binh tổng công kích.

Nhưng có một vấn đề:

ai sẽ là người điểm hỏa?

6. Người được giao nhiệm vụ

Nguyễn Phú Xuyên Khung giao nhiệm vụ cho Nguyễn Văn Bạch.

Ông sẽ là người điểm hỏa khối bộc phá.

Thời điểm đã được xác định.

Khi pháo binh ta đồng loạt bắn dồn dập vào A1, đó là tín hiệu.

Nguyễn Văn Bạch phải châm khối bộc phá.

Đây là nhiệm vụ chỉ diễn ra trong vài giây.

Nhưng để có được vài giây ấy, hàng trăm người đã phải đào hầm, vận chuyển đất đá, chuẩn bị thuốc nổ và giữ bí mật suốt nhiều ngày.

7. Chiều 6/5/1954

Ngày 6/5.

Chiến dịch bước vào thời điểm quyết định.

Quân ta chuẩn bị mở đợt tổng công kích cuối cùng.

A1 vẫn là một trong những mục tiêu then chốt.

Nếu A1 bị phá vỡ, cánh cửa tiến vào trung tâm Mường Thanh sẽ rộng mở hơn.

Trong đường hầm dưới lòng đất, khối bộc phá 960kg đã sẵn sàng.

Nguyễn Văn Bạch cũng đã sẵn sàng.

Chỉ còn chờ hiệu lệnh.

8. 20 giờ 30 phút

Rồi pháo binh bắt đầu bắn dữ dội.

Đó chính là tín hiệu.

20 giờ 30 phút.

Nguyễn Văn Bạch thực hiện nhiệm vụ.

Ông giật nụ xòe của khối bộc phá.

Một hành động rất ngắn.

Nhưng phía sau nó là cả một chiến dịch.

Ông lập tức chạy theo giao thông hào về vị trí an toàn.

9. Đồi A1 rung chuyển

Nguyễn Văn Bạch mới chạy được một đoạn ngắn thì:

khối bộc phá phát nổ.

960kg thuốc nổ cùng lúc tạo thành một vụ nổ lớn.

Đất đá bị hất tung.

Một cột khói đen bốc lên.

Mặt đất Mường Thanh rung chuyển.

Nguyễn Văn Bạch bị một tảng đất rơi vào chân.

Ông đau nhưng vẫn cố bò tiếp về phía đơn vị.

Không phải để nghỉ.

Mà để báo tin.

10. Nhìn lên đồi A1

Về đến gần đơn vị, Nguyễn Văn Bạch nhìn lên phía A1.

Và ông nhìn thấy điều mà mình đã chờ đợi:

bộ đội ta từ các hướng ào lên.

Vụ nổ đã tạo ra hiệu lệnh.

Các đơn vị bắt đầu tổng công kích.

Chú thích ảnh: Ảnh tư liệu về đồi A1 và trận chiến cuối cùng tại đây. Không có ảnh xác thực ghi lại đúng khoảnh khắc vụ nổ lúc 20 giờ 30 phút ngày 6/5/1954.

11. Đêm cuối cùng trên A1

Sau vụ nổ, bộ binh tiếp tục tiến công.

Trận chiến trên A1 vẫn cực kỳ ác liệt.

Quân Pháp chống trả.

Quân ta tiếp tục đánh.

Nhưng cán cân đã thay đổi.

Đến 4 giờ sáng ngày 7/5/1954, Trung đoàn 174 hoàn toàn làm chủ đồi A1.

Sau gần hai tháng chiến đấu, một trong những điểm cao quan trọng nhất của tập đoàn cứ điểm cuối cùng đã bị đánh chiếm.

12. Một người trở về sau nhiệm vụ

Điều đặc biệt trong câu chuyện Nguyễn Văn Bạch là:

Ông không hy sinh tại A1.

Sau khi giật nụ xòe, bị đất đá làm đau chân, ông vẫn bò được về đơn vị.

Đồng đội đón ông như một người vừa trở về từ cửa tử.

Có lẽ không ai lúc ấy nghĩ rằng nhiều thập kỷ sau, tên tuổi của người lính châm quả bộc phá ấy sẽ trở thành một phần của câu chuyện về trận đánh đồi A1.

13. Một nhiệm vụ chỉ kéo dài vài giây

Nếu chỉ nhìn vào khoảnh khắc 20 giờ 30 phút, chúng ta có thể nghĩ rằng chiến công của Nguyễn Văn Bạch chỉ nằm ở việc giật một nụ xòe.

Nhưng thực tế hoàn toàn khác.

Đằng sau vài giây ấy là:

• đào đường hầm;

Đó là một chuỗi công việc kéo dài nhiều ngày.

14. Người lính công binh và quả bộc phá

Nguyễn Văn Bạch không phải người duy nhất làm nên vụ nổ A1.

Đó là thành quả của cả một tổ công tác và lực lượng công binh.

Trong các tư liệu về nhiệm vụ này còn có những cái tên như:

Nguyễn Phú Xuyên Khung, Lưu Viết Thoảng, Nguyễn Điệt và những người lính công binh khác.

Vì vậy, khi kể về Nguyễn Văn Bạch, cần nhớ rằng:

ông là người trực tiếp điểm hỏa, nhưng không phải người duy nhất tạo nên khối bộc phá.

Đây là một điểm rất quan trọng để câu chuyện không biến thành sự “độc diễn” của một cá nhân.

15. Từ A1 đến chiến thắng

Sau khi A1 bị đánh chiếm, quân ta tiếp tục tiến công.

Ngày 7/5/1954, các cứ điểm còn lại lần lượt bị tiêu diệt hoặc đầu hàng.

Đến 17 giờ 15 phút, Đại đội trưởng Tạ Quốc Luật cùng một số chiến sĩ tiến vào hầm chỉ huy, bắt sống De Castries và toàn bộ Bộ tham mưu tập đoàn cứ điểm.

Chiến dịch Điện Biên Phủ kết thúc.

56 ngày đêm.

Từ 13/3 đến 7/5/1954.

16. Chiếc hầm dưới lòng A1

Ngày nay, khách tham quan Điện Biên có thể đứng trên đồi A1 và nhìn thấy dấu tích của vụ nổ.

Một hố lớn nằm trên sườn đồi.

Phía dưới là hệ thống đường hầm.

Những nơi ấy đã trở thành di tích.

Nhưng nếu đứng yên trong không gian ấy, rất dễ hình dung ra những người lính năm 1954 đã phải làm việc trong bóng tối, dưới mặt đất, trong khi pháo đạn liên tục dội xuống bên trên.

Chú thích ảnh: Hố bộc phá và hệ thống di tích đồi A1 hiện nay. Đây là ảnh hiện trạng di tích, không phải ảnh năm 1954.

17. Một khoảnh khắc làm thay đổi cả trận đánh

Không thể nói vụ nổ A1 một mình quyết định toàn bộ chiến thắng Điện Biên Phủ.

Nhưng nó là một trong những khoảnh khắc quân sự đặc biệt quan trọng của đêm 6/5.

Khối bộc phá phá vỡ một phần trận địa.

Bộ binh có điều kiện tiếp tục xung phong.

A1 bị chiếm.

Và sáng hôm sau, con đường tiến vào trung tâm Mường Thanh rộng mở hơn.

Đó là lý do khoảnh khắc Nguyễn Văn Bạch giật nụ xòe được lưu giữ trong lịch sử Chiến dịch Điện Biên Phủ.

18. Từ một người lính đến một nhân chứng lịch sử

Nguyễn Văn Bạch đã sống sót qua trận đánh.

Điều đó có nghĩa là ông có thể kể lại những gì đã xảy ra.

Một số nguồn tư liệu sau này ghi lại hồi ức của ông về khoảnh khắc chạy khỏi vị trí sau khi điểm hỏa, bị đất đá rơi vào chân và nhìn thấy bộ đội ta xung phong lên A1.

Những ký ức ấy có giá trị đặc biệt.

Bởi chúng không chỉ nói về một vụ nổ.

Chúng cho chúng ta thấy con người ở bên trong khoảnh khắc lịch sử ấy.

19. Không có chiến thắng nào chỉ đến từ một tiếng nổ

20 giờ 30 phút ngày 6/5/1954 là một khoảnh khắc.

Nhưng Điện Biên Phủ không được quyết định chỉ bằng một tiếng nổ.

Phía sau tiếng nổ ấy là:

những người lính đào hào,

những chiến sĩ công binh,

những người kéo pháo,

những chiến sĩ bộ binh,

những người tải thương,

những dân công,

những chiến sĩ thông tin,

những người đã hy sinh.

Mỗi người đóng góp một phần.

Nguyễn Văn Bạch chỉ là một trong những người đứng ở đúng vị trí của mình vào đúng thời khắc lịch sử ấy.

Lời kết – 20 giờ 30 phút dưới lòng đồi A1

Chiều 6/5/1954.

Đồi A1 vẫn còn nằm trong tay quân Pháp.

Dưới lòng đất, một khối bộc phá gần 960kg đã được chuẩn bị.

Nguyễn Văn Bạch biết nhiệm vụ của mình.

Chờ pháo binh.

Khi pháo bắn dồn dập:

giật nụ xòe.

Rồi chạy.

20 giờ 30 phút.

Tiếng nổ vang lên.

Đất đá tung trời.

Một cột khói đen bốc lên trên đồi A1.

Nguyễn Văn Bạch bị đất đá làm đau chân.

Nhưng ông vẫn cố bò về đơn vị.

Và khi nhìn lên:

bộ đội ta đang xung phong.

Đó là một trong những khoảnh khắc mà lịch sử có thể nhớ bằng một con số:

960kg.

Nhưng nếu chỉ nhớ con số ấy thì chưa đủ.

Hãy nhớ những người đã đào đường hầm.

Những người đã tìm từng kilogram thuốc nổ.

Những người làm việc trong bóng tối.

Những người chờ đợi trong căng thẳng.

Và một người lính được giao nhiệm vụ cuối cùng:

điểm hỏa.

Nguyễn Văn Bạch đã không hy sinh trong khoảnh khắc ấy.

Ông trở về.

Và chính điều đó khiến câu chuyện càng đặc biệt.

Có những người nằm lại trên A1.

Có những người sống sót để kể lại.

Nhưng cả hai đều thuộc về cùng một thế hệ đã đem tuổi trẻ của mình đặt vào cuộc chiến.

Ngày nay, chúng ta có thể đứng trên đồi A1 mà không nghe tiếng pháo.

Có thể bước xuống đường hầm mà không phải cúi người tránh đạn.

Có thể nhìn hố bộc phá mà không phải chạy tìm nơi trú ẩn.

Đó là bởi những người như Nguyễn Văn Bạch đã từng sống trong một thời đại hoàn toàn khác.

Một thời đại mà một nhiệm vụ kéo dài vài giây cũng có thể quyết định sự sống và cái chết.

Xin được biết ơn Nguyễn Văn Bạch.

Xin được biết ơn Nguyễn Phú Xuyên Khung, Nguyễn Điệt, Lưu Viết Thoảng và những chiến sĩ công binh đã cùng tham gia nhiệm vụ.

Xin được biết ơn những người lính đã chiến đấu trên A1 trong đêm 6 và rạng sáng 7/5/1954.

Và xin được nhớ rằng:

không có một quả bộc phá nào tự mình làm nên chiến thắng.

Có những con người đã đào đường đến nơi đặt nó.

Có những người đưa thuốc nổ đến đó.

Có những người giữ trận địa.

Có những người xung phong sau tiếng nổ.

Và có những người đã không bao giờ trở về.

20 giờ 30 phút ngày 6/5/1954 chỉ kéo dài trong một khoảnh khắc.

Nhưng từ khoảnh khắc ấy, đồi A1 rung chuyển.

Và chỉ chưa đầy một ngày sau,

Điện Biên Phủ toàn thắng.

Đó là lý do tên tuổi Nguyễn Văn Bạch xứng đáng được nhớ đến trong những câu chuyện Điện Biên – Tây Bắc – Biên giới của dự án 1000 câu chuyện thời hoa lửa.

Không phải để ca ngợi chiến tranh.

Mà để hiểu rằng:

hòa bình hôm nay được xây nên từ những con người đã từng bước vào nơi nguy hiểm nhất khi đất nước cần họ.