NGUYỄN VĂN BÉ – NGƯỜI DÀNH CẢ ĐỜI ĐÁNH THỨC VÙNG ĐẤT PHÈN

Có những người được nhớ đến bằng chức vụ.

Có người được nhớ bằng một công trình.

Còn Nguyễn Văn Bé lại được người dân nhớ bằng một cái tên rất mộc mạc:

Ba Đất Phèn.

Chỉ ba chữ ấy cũng đủ nói lên phần lớn cuộc đời ông.

Đó là một cuộc đời gắn với Đồng Tháp Mười, với rừng tràm, những cây thuốc và đặc biệt là vùng đất phèn mà không phải ai cũng đủ kiên nhẫn để bám trụ.

Đồng Tháp Mười từng là vùng đất nổi tiếng khắc nghiệt.

Mùa nước, nhiều nơi mênh mông trắng đồng.

Mùa khô, đất phèn trở thành thử thách đối với cây trồng. Nước chua, đất khó canh tác, điều kiện sinh hoạt và sản xuất đều không thuận lợi.

Nhưng nơi người khác nhìn thấy khó khăn, Nguyễn Văn Bé lại nhìn thấy một câu hỏi:

Liệu con người có thể hiểu vùng đất này để sống cùng nó, khai thác những giá trị của nó mà vẫn bảo vệ được thiên nhiên hay không?

Ông bắt đầu gắn bó với vùng đất ấy.

Không phải một năm.

Không phải vài năm.

Mà là hàng chục năm.

Muốn hiểu đất phèn, trước hết phải chấp nhận sống cùng đất phèn.

Nguyễn Văn Bé đi sâu vào thực tế, quan sát cây cối và tìm hiểu những loài có khả năng sinh trưởng trong điều kiện đặc thù của Đồng Tháp Mười.

Trong số đó có cây tràm.

Tràm có khả năng thích nghi với vùng đất ngập nước, đất phèn. Những cánh rừng tràm không chỉ tạo nên cảnh quan đặc trưng mà còn là nơi cư trú của nhiều loài động, thực vật.

Nhưng Nguyễn Văn Bé còn nhìn thấy ở cây tràm một giá trị khác:

dược liệu.

Từ đó, hành trình nghiên cứu của ông ngày càng mở rộng.

Không chỉ có tràm.

Đồng Tháp Mười còn có nhiều loại cây bản địa có thể chứa những giá trị đối với y học và đời sống con người.

Nguyễn Văn Bé cùng cộng sự bắt đầu sưu tầm, nghiên cứu và bảo tồn nguồn dược liệu.

Công việc ấy không dễ dàng.

Một cây thuốc muốn được sử dụng không thể chỉ dựa vào kinh nghiệm truyền miệng.

Phải nghiên cứu.

Phải xác định đặc tính.

Phải tìm cách bảo tồn nguồn giống.

Và nếu muốn phát triển thành sản phẩm phục vụ cuộc sống thì còn phải giải quyết rất nhiều vấn đề khác.

Nhưng Ba Đất Phèn kiên trì.

Ngày qua ngày, ông đi giữa những cánh rừng.

Quan sát từng loại cây.

Tìm hiểu đặc điểm của chúng.

Trao đổi với người dân địa phương.

Kết hợp những kinh nghiệm dân gian với nghiên cứu khoa học.

Dần dần, vùng đất hoang sơ ấy bắt đầu thay đổi.

Một Trung tâm Nghiên cứu, Bảo tồn và Phát triển Dược liệu Đồng Tháp Mười được hình thành.

Đây không chỉ là nơi nghiên cứu cây thuốc.

Nó còn mang một ý nghĩa lớn hơn: giữ lại một phần hệ sinh thái đặc trưng của Đồng Tháp Mười.

Trong quá trình phát triển kinh tế, con người có thể khai thác đất, chặt cây và biến những vùng tự nhiên thành khu sản xuất.

Nhưng Nguyễn Văn Bé lựa chọn một cách tiếp cận khác.

Thiên nhiên cũng có giá trị của riêng nó.

Rừng có thể giữ nước.

Rừng là nơi sinh sống của nhiều loài.

Cây bản địa có thể trở thành nguồn dược liệu.

Nếu biết nghiên cứu và khai thác hợp lý, bảo tồn thiên nhiên không nhất thiết đối lập với phát triển kinh tế.

Từ suy nghĩ ấy, ông cùng đồng sự bảo vệ một diện tích rừng tràm rất lớn.

Qua nhiều năm, nơi đây trở thành một vùng bảo tồn với gần 900 ha rừng tràm nguyên sinh.

Con số ấy nói lên rất nhiều điều.

Một cái cây có thể được trồng trong vài phút.

Nhưng một khu rừng phải mất hàng chục năm để hình thành.

Giữ được hàng trăm hecta rừng vì thế không phải công việc của một ngày.

Đó là kết quả của hàng nghìn ngày bám đất.

Có nắng.

Có mưa.

Có mùa nước nổi.

Có những thời điểm khó khăn tưởng như phải bỏ cuộc.

Nhưng Nguyễn Văn Bé vẫn ở lại.

Có lẽ vì thế người dân mới gọi ông là Ba Đất Phèn.

Không phải một biệt danh được đặt cho vui.

Cái tên ấy cho thấy người đàn ông này đã gắn với vùng đất đến mức khi nhắc đến ông, người ta nhớ ngay đến đất phèn; và khi nhắc đến vùng dược liệu ấy, người ta lại nhớ đến ông.

Từ một vùng đất khắc nghiệt, những giá trị mới dần được tạo ra.

Rừng được bảo tồn.

Dược liệu được nghiên cứu.

Những cây thuốc bản địa được gìn giữ.

Hoạt động nghiên cứu khoa học được triển khai.

Không gian sinh thái còn có thể phục vụ giáo dục và giúp mọi người hiểu hơn về thiên nhiên Đồng Tháp Mười.

Những đóng góp ấy giúp Nguyễn Văn Bé được Nhà nước phong tặng danh hiệu cao quý Anh hùng Lao động.

Nhưng ông vẫn tiếp tục gắn bó với vùng đất của mình.

Danh hiệu không khiến Ba Đất Phèn rời khỏi những cánh rừng.

Ông vẫn nghiên cứu.

Vẫn tìm tòi.

Vẫn nghĩ đến những cây thuốc và tương lai của vùng đất mà mình đã dành quá nhiều tâm huyết.

Cho đến những năm cuối đời, ông vẫn hoạt động đầy nhiệt huyết.

Năm 2016, Anh hùng Lao động Nguyễn Văn Bé đột ngột qua đời.

Người Ba Đất Phèn không còn nữa.

Nhưng ông để lại phía sau một thứ mà thời gian không dễ xóa đi:

một cánh rừng.

Gần 900 ha rừng tràm vẫn tiếp tục sinh trưởng.

Những cây dược liệu vẫn tiếp tục được nghiên cứu.

Những người cộng sự vẫn tiếp tục công việc.

Và câu chuyện về một con người dành hàng chục năm cho vùng đất khó vẫn được kể lại.

Đó có lẽ là một cách rất đẹp để đo giá trị của một đời người.

Không chỉ hỏi người ấy đã nhận được bao nhiêu danh hiệu.

Mà hãy nhìn xem sau khi họ ra đi, điều gì vẫn còn ở lại.

Với Nguyễn Văn Bé, đó là màu xanh của rừng tràm Đồng Tháp Mười.

Câu chuyện của ông cũng để lại một bài học có ý nghĩa với thế hệ trẻ hôm nay.

Không phải vùng đất khó nào cũng là vùng đất vô dụng.

Không phải công việc khó nào cũng nên từ bỏ.

Đôi khi giá trị nằm ngay trong thứ mà người khác cho rằng không thể làm được.

Điều quan trọng là phải đủ kiến thức để hiểu nó, đủ sáng tạo để tìm ra cách làm và đủ kiên trì để theo đuổi đến cùng.

Từ một vùng đất phèn khắc nghiệt, Nguyễn Văn Bé đã dành cả đời để tìm ra những giá trị của rừng tràm và cây thuốc. Người ta gọi ông là “Ba Đất Phèn”, một cái tên bình dị nhưng chứa đựng cả một cuộc đời. Ông đã ra đi, nhưng những cánh rừng ông gìn giữ vẫn xanh. Và có lẽ, đối với một người lao động, không có phần thưởng nào đẹp hơn việc công sức của mình vẫn tiếp tục sinh sôi trên mảnh đất quê hương sau khi mình không còn nữa.