Nguyễn Văn Châu, chi đoàn ấp 2, xã Vị Thanh 1, TP Cần Thơ

TRẦN ĐẠI NGHĨA

Nhà bác học – “Cha đẻ” ngành công nghiệp quốc phòng Việt Nam

Thiếu tướng, Giáo sư, Viện sĩ Trần Đại Nghĩa Đồng chí Trần Đại Nghĩa (1913 – 1997), tên thật là Phạm Quang Lễ, là một đại trí thức, một nhà khoa học lớn đã từ bỏ cuộc sống vinh hoa ở phương Tây để về nước phụng sự Tổ quốc theo tiếng gọi của Hồ Chủ tịch. Ông được mệnh danh là “Ông vua vũ khí” và là người đặt nền móng cho ngành kỹ thuật quân sự Việt Nam.

- Thân thế và Giáo dục: Trần Đại Nghĩa sinh ngày 13 tháng 9 năm 1913 tại làng Chánh Hiệp, quận Tam Bình, tỉnh Vĩnh Long trong một gia đình nhà giáo nghèo. Mồ côi cha từ nhỏ, nhưng nhờ sự tần tảo của mẹ và chị gái, ông nỗ lực học tập xuất sắc. Năm 1935, ông sang Pháp du học. Tại đây, ông tốt nghiệp cùng lúc 3 bằng kỹ sư (Cầu đường, Điện, Hàng không) và Cử nhân Toán học. Ngoài ra, ông còn âm thầm tự học và nghiên cứu về kỹ thuật chế tạo vũ khí trong suốt 11 năm ở nước ngoài.

- Từ kỹ sư Việt kiều đến “Ông vua” vũ khí: Năm 1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh sang Pháp đàm phán. Cảm phục trước phong thái và lòng yêu nước của Bác, kỹ sư Phạm Quang Lễ đã từ bỏ mức lương 22 lượng vàng/tháng để theo Bác về nước tham gia kháng chiến. Năm 1946, Bác Hồ trực tiếp giao cho ông trọng trách Cục trưởng Cục Quân giới và đặt tên mới là Trần Đại Nghĩa với ý nghĩa “Đại nghĩa thắng hung tàn”.

- Những sáng chế huyền thoại trong kháng chiến: Trong điều kiện thiếu thốn của núi rừng Việt Bắc, ông cùng các cộng sự đã nghiên cứu và chế tạo thành công súng Bazooka (súng chống tăng) vào năm 1947, góp phần bẻ gãy các cuộc tấn công bằng xe tăng của thực dân Pháp. Tiếp đó là súng không giật (SKZ) có sức công phá lô cốt bê tông kiên cố và đạn bay (bom bay). Những vũ khí này đã gây kinh hoàng cho quân đội Pháp và góp phần quan trọng vào chiến thắng Điện Biên Phủ “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu”.

- Cống hiến trọn đời và vinh danh: Sau ngày hòa bình lập lại, ông tiếp tục giữ nhiều chức vụ quan trọng như Thứ trưởng Bộ Công thương, Hiệu trưởng đầu tiên của Đại học Bách khoa Hà Nội, Viện trưởng Viện Khoa học Việt Nam. Năm 1948, ông được phong quân hàm Thiếu tướng. Năm 1952, ông là trí thức đầu tiên được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động. Ông qua đời ngày 9 tháng 8 năm 1997 tại Thành phố Hồ Chí Minh, để lại tấm gương sáng ngời về lòng yêu nước và trí tuệ Việt Nam. Năm 1996, ông được trao tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về Khoa học và Công nghệ.