NGUYỄN VĂN CỐC – HUYỀN THOẠI MiG-21 CỦA VIỆT NAM

Nguyễn Văn Cốc sinh tháng 12 năm 1942 tại xã Bích Sơn, huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang (nay thuộc tỉnh Bắc Ninh). Ông sinh ra trong một gia đình giàu truyền thống cách mạng. Thân sinh của ông là liệt sĩ Nguyễn Văn Bảy, Chủ tịch Mặt trận Việt Minh huyện Việt Yên, người đã bị thực dân Pháp sát hại năm 1947.

Lớn lên trong hoàn cảnh đất nước còn chìm trong khói lửa chiến tranh, Nguyễn Văn Cốc sớm nuôi dưỡng tinh thần yêu nước và ý chí cống hiến cho Tổ quốc. Năm 1961, khi đang là học sinh lớp 8 Trường Ngô Sĩ Liên (Bắc Giang), ông trúng tuyển vào lực lượng không quân, mở đầu hành trình trở thành một trong những phi công huyền thoại của Việt Nam.

Sau thời gian huấn luyện trong nước, năm 1962 ông được cử sang Liên Xô đào tạo phi công quân sự. Hai năm sau, Nguyễn Văn Cốc tốt nghiệp khóa huấn luyện phi công tiêm kích và trở về nước phục vụ tại Trung đoàn Không quân 921 Sao Đỏ – đơn vị tiêm kích đầu tiên và cũng là lực lượng nòng cốt của Không quân Nhân dân Việt Nam thời kỳ đó.

Nhận thấy năng lực nổi bật của ông, không quân Việt Nam tiếp tục cử Nguyễn Văn Cốc sang Liên Xô học chuyển loại máy bay MiG-21, loại tiêm kích hiện đại nhất mà Việt Nam sở hữu lúc bấy giờ.

Đầu năm 1967, Nguyễn Văn Cốc chính thức bước vào những trận không chiến khốc liệt trên bầu trời miền Bắc. Chỉ trong thời gian ngắn, ông nhanh chóng khẳng định bản lĩnh và tài năng của mình.

Ngày 30/4/1967, ông lập chiến công đầu tiên khi bắn hạ một máy bay F-105 Thunderchief của Không quân Hoa Kỳ trên vùng trời Tây Bắc. Đây là cột mốc mở đầu cho chuỗi chiến công lẫy lừng của người phi công MiG-21 sau này.

Theo số liệu công bố của phía Việt Nam, trong thời gian chiến đấu, Nguyễn Văn Cốc đã trực tiếp bắn hạ 11 mục tiêu bay của đối phương, gồm 5 máy bay F-105 Thunderchief, 3 máy bay F-4 Phantom II, 1 máy bay F-102 Delta Dagger và 2 máy bay trinh sát không người lái.

Phía Mỹ xác nhận ông đã bắn hạ ít nhất 9 máy bay. Đây là thành tích cao nhất của bất kỳ phi công MiG-21 nào tham chiến trong Chiến tranh Việt Nam.

Đặc biệt, nhiều tài liệu quân sự quốc tế còn ghi nhận Nguyễn Văn Cốc là phi công MiG-21 có thành tích chiến đấu cao nhất thế giới.

Một trong những điểm đặc biệt làm nên tên tuổi của Nguyễn Văn Cốc là phần lớn chiến công của ông được thực hiện khi đảm nhiệm vị trí số 2 trong biên đội.

Theo chiến thuật không chiến thông thường thời bấy giờ, phi công số 2 chủ yếu làm nhiệm vụ yểm trợ và bảo vệ phi công số 1. Tuy nhiên, bằng sự nhạy bén và tư duy chiến thuật sắc sảo, Nguyễn Văn Cốc đã nghiên cứu, cải tiến phương thức tác chiến, tận dụng thời cơ để trực tiếp tham gia công kích mục tiêu.

Cách đánh táo bạo ấy đã góp phần nâng cao đáng kể hiệu quả chiến đấu của các biên đội MiG-21.

Chính vì vậy, đồng đội đã dành cho ông biệt danh nổi tiếng: “Chim cắt số 2”.

Những kinh nghiệm và chiến thuật do ông đúc kết sau đó được đưa vào chương trình huấn luyện, góp phần nâng cao trình độ tác chiến của lực lượng phi công tiêm kích Việt Nam.

Trong những năm tháng ác liệt nhất của cuộc chiến tranh trên không, Nguyễn Văn Cốc nhiều lần đối đầu với các phi công Mỹ được đào tạo bài bản, sở hữu máy bay hiện đại cùng ưu thế vượt trội về số lượng. Thế nhưng bằng bản lĩnh, kinh nghiệm thực chiến và khả năng phán đoán chính xác, ông đã biến chiếc MiG-21 thành một vũ khí đáng gờm trên bầu trời miền Bắc.

Trong sự nghiệp chiến đấu, ông từng hai lần phải nhảy dù thoát hiểm nhưng vẫn tiếp tục trở lại buồng lái để chiến đấu và lập thêm nhiều chiến công xuất sắc.

Với những đóng góp đặc biệt to lớn, ngày 18/6/1969, khi mới 27 tuổi, Nguyễn Văn Cốc được Đảng và Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân.

Sau năm 1970, ông được giao nhiệm vụ đào tạo thế hệ phi công trẻ, truyền lại những kinh nghiệm thực tiễn quý báu được đúc kết từ các trận không chiến.

Sau khi đất nước thống nhất, Nguyễn Văn Cốc tiếp tục đảm nhiệm nhiều vị trí quan trọng trong Quân chủng Không quân như Trung đoàn trưởng Trung đoàn Không quân 921, Sư đoàn trưởng các Sư đoàn Không quân 371 và 370, Phó Tham mưu trưởng Quân chủng Không quân, Phó Tư lệnh Quân chủng Không quân, Tư lệnh Quân chủng Không quân và Chánh Thanh tra Bộ Quốc phòng.

Ông được phong quân hàm Thiếu tướng năm 1990 và Trung tướng năm 1999.

Trong suốt quá trình chiến đấu và công tác, Nguyễn Văn Cốc được trao tặng nhiều phần thưởng cao quý như Huân chương Quân công, Huân chương Chiến công, Huân chương Kháng chiến chống Mỹ cứu nước, Huy chương Quân kỳ Quyết thắng cùng nhiều phần thưởng cấp Nhà nước khác.

Ngày nay, ở tuổi ngoài 80, Trung tướng Nguyễn Văn Cốc vẫn được nhắc đến như một biểu tượng của lòng dũng cảm, bản lĩnh và trí tuệ Việt Nam trên bầu trời chiến tranh.

Tên tuổi của ông xuất hiện trong nhiều công trình nghiên cứu quân sự, hồi ký chiến tranh và các tài liệu hàng không quân sự quốc tế như một trong những phi công tiêm kích xuất sắc nhất thế kỷ XX.

Từ một cậu học sinh lớp 8 ở Bắc Giang trúng tuyển vào lực lượng không quân năm 1961, Nguyễn Văn Cốc đã trở thành huyền thoại MiG-21 với thành tích không chiến cao nhất của Không quân Nhân dân Việt Nam.

Cuộc đời và sự nghiệp của ông là minh chứng sinh động cho ý chí, tài năng và tinh thần chiến đấu kiên cường của những người lính bảo vệ bầu trời Tổ quốc.

Chu Nhân (tổng hợp)