Nguyễn Văn Cừ

Có những nhân vật lịch sử để lại dấu ấn qua một cuộc đời rất dài. Nhưng cũng có những người chỉ có chưa đầy ba mươi năm để sống và hoạt động.

Nguyễn Văn Cừ là một trong những người như vậy.

Ông sinh ngày 9 tháng 7 năm 1912, quê tại Bắc Ninh. Nguyễn Văn Cừ tham gia hoạt động cách mạng khi còn trẻ và sớm gắn bó với phong trào công nhân.

Đầu những năm 1930, trong quá trình hoạt động, ông bị thực dân Pháp bắt và kết án tù. Nguyễn Văn Cừ từng bị đày ra Côn Đảo, nơi giam giữ nhiều chiến sĩ cách mạng Việt Nam.

Sau khi được trả tự do, ông tiếp tục hoạt động.

Đến năm 1938, Nguyễn Văn Cừ được bầu làm Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương.

Khi đảm nhiệm trọng trách này, ông mới 26 tuổi.

Nhưng đây không phải một giai đoạn dễ dàng.

Tình hình trong nước và thế giới cuối những năm 1930 có nhiều biến động. Phong trào cách mạng phải hoạt động trong điều kiện phức tạp, đồng thời đứng trước yêu cầu phải đánh giá đúng tình hình và điều chỉnh phương thức hoạt động.

Trong chính hoàn cảnh ấy, một tác phẩm đặc biệt gắn với tên tuổi Nguyễn Văn Cừ ra đời.

Năm 1939, ông viết “Tự chỉ trích”.

Ngay từ tên gọi, tác phẩm đã thể hiện một vấn đề quan trọng: nhìn lại hoạt động của chính mình, thẳng thắn nhận diện những hạn chế và từ đó tìm cách khắc phục.

Điều đáng chú ý là Nguyễn Văn Cừ không xem việc chỉ ra khuyết điểm là hành động làm suy yếu tổ chức.

Ngược lại, tinh thần tự phê bình và phê bình được đặt trong yêu cầu củng cố sự đoàn kết, nâng cao năng lực của tổ chức và phục vụ mục tiêu chung của phong trào cách mạng.

Đó cũng là lý do “Tự chỉ trích” trở thành một trong những tác phẩm thường được nhắc đến khi nói về Nguyễn Văn Cừ.

Tuy nhiên, thời gian hoạt động của người Tổng Bí thư trẻ không kéo dài lâu.

Năm 1940, Nguyễn Văn Cừ bị thực dân Pháp bắt tại Sài Gòn.

Ngày 28 tháng 8 năm 1941, ông bị xử bắn tại Hóc Môn, cùng với các nhà cách mạng Nguyễn Thị Minh Khai, Võ Văn Tần và một số đồng chí khác.

Nguyễn Văn Cừ hy sinh khi mới 29 tuổi.

Ông không sống đến năm 1945.

Vì vậy, Nguyễn Văn Cừ cũng không được chứng kiến thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám và ngày nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời.

Nhưng những năm hoạt động ngắn ngủi của ông đã trở thành một phần của quá trình chuẩn bị lực lượng và tổ chức của cách mạng Việt Nam trước thời điểm lịch sử ấy.

Ý nghĩa của câu chuyện Nguyễn Văn Cừ đặc biệt nằm ở tinh thần dám nhìn lại chính mình.

Trong nhiều câu chuyện lịch sử, chúng ta thường nói đến lòng dũng cảm trước kẻ thù, sự kiên cường trong tù đày hay sự hy sinh trên chiến trường. Nhưng câu chuyện về “Tự chỉ trích” gợi ra một dạng bản lĩnh khác: bản lĩnh thừa nhận hạn chế và sửa chữa khuyết điểm của chính mình.

Bởi việc nhận ra một sai sót không phải lúc nào cũng khó bằng việc sẵn sàng nói về sai sót ấy và tìm cách thay đổi.

Tinh thần đó vẫn có giá trị khi nhìn từ cuộc sống hôm nay.

Đối với người trẻ, học tập hay làm việc tập thể đều khó tránh khỏi những lúc quyết định chưa đúng, công việc chưa tốt hoặc xảy ra bất đồng. Khi ấy, tự phê bình không nên được hiểu đơn giản là tự hạ thấp bản thân. Giá trị của nó nằm ở việc biết nhìn lại việc mình đã làm, tiếp nhận góp ý, sửa điều chưa phù hợp và tiếp tục tiến lên.

Đồng thời, câu chuyện của Nguyễn Văn Cừ cũng cho thấy tuổi tác không phải yếu tố duy nhất quyết định một người có thể đảm nhận trách nhiệm lớn đến đâu.

Năm 26 tuổi, ông đã được giao trọng trách Tổng Bí thư. Ba năm sau, cuộc đời ông kết thúc ở tuổi 29.

Đó là một khoảng thời gian rất ngắn. Nhưng Nguyễn Văn Cừ đã để lại một bài học có sức sống lâu hơn tuổi đời của mình: muốn một tập thể tiến bộ, bên cạnh việc bảo vệ điều đúng, còn cần đủ bản lĩnh để nhìn thẳng vào những điều chưa đúng và sửa chữa chúng.

Vì vậy, khi nhớ về Nguyễn Văn Cừ, bên cạnh hình ảnh một Tổng Bí thư trẻ của Đảng trong những năm tháng hoạt động bí mật, lịch sử còn nhớ đến ông qua hai chữ rất ngắn nhưng mang nhiều ý nghĩa: “Tự chỉ trích”.