Nguyễn Văn Cừ

Nguyễn Văn Cừ (1912–1941)

* Đóng góp: Nguyễn Văn Cừ là một trong những nhà lãnh đạo tiêu biểu của Đảng Cộng sản Đông Dương trong giai đoạn cuối thập niên 1930. Ông tham gia hoạt động cách mạng từ khi còn trẻ, nhiều lần bị thực dân Pháp bắt và tù đày nhưng vẫn tiếp tục hoạt động. Năm 1938, ông được bầu làm Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Đông Dương khi phong trào cách mạng đang đứng trước nhiều thay đổi lớn.

Trên cương vị lãnh đạo, Nguyễn Văn Cừ chú trọng xây dựng và củng cố tổ chức Đảng, đồng thời quan tâm đến việc xác định phương pháp hoạt động phù hợp với tình hình chính trị lúc bấy giờ. Một đóng góp nổi bật của ông là tác phẩm Tự chỉ trích (1939). Trong tác phẩm này, ông phân tích những hạn chế, sai lầm trong hoạt động của tổ chức và nhấn mạnh yêu cầu tự phê bình, phê bình, sửa chữa khuyết điểm và tăng cường đoàn kết trong Đảng. Đây được xem là một trong những tác phẩm chính trị quan trọng của ông.

Khi Chiến tranh thế giới thứ hai diễn ra và tình hình Đông Dương ngày càng căng thẳng, Nguyễn Văn Cừ tiếp tục tham gia hoạt động cách mạng trong điều kiện bị thực dân Pháp truy bắt. Năm 1940, ông bị bắt. Sau Khởi nghĩa Nam Kỳ, chính quyền thực dân quy kết ông có liên quan đến phong trào và đưa ông ra xét xử. Ngày 26/8/1941, Nguyễn Văn Cừ cùng một số lãnh đạo cách mạng khác bị xử bắn tại Hóc Môn, Gia Định.

* Di sản: Di sản nổi bật nhất của Nguyễn Văn Cừ là tư tưởng về tự phê bình và phê bình trong công tác tổ chức, được thể hiện rõ trong Tự chỉ trích. Ông cho rằng việc thẳng thắn nhìn nhận sai lầm không nhằm chia rẽ mà để tổ chức nhận ra hạn chế, sửa chữa khuyết điểm và củng cố sự đoàn kết. Vì vậy, tác phẩm này có giá trị không chỉ trong hoàn cảnh lịch sử cuối những năm 1930 mà còn được nghiên cứu như một văn bản chính trị quan trọng.

Ông cũng để lại dấu ấn trong quá trình lãnh đạo phong trào cách mạng Việt Nam trước Cách mạng Tháng Tám. Những hoạt động của ông góp phần duy trì tổ chức và phong trào trong thời kỳ thực dân Pháp tăng cường đàn áp.

* Ý nghĩa lịch sử: Nguyễn Văn Cừ là đại diện tiêu biểu cho thế hệ lãnh đạo trẻ của phong trào cách mạng Việt Nam trước Cách mạng Tháng Tám. Ông đảm nhiệm cương vị Tổng Bí thư trong một thời điểm đặc biệt khó khăn, khi chiến tranh thế giới bùng nổ và chính quyền thực dân tăng cường đàn áp phong trào cách mạng. Việc ông hy sinh ở tuổi 29 khiến hình tượng của ông gắn liền với thế hệ những người cách mạng trẻ đã dành tuổi thanh xuân cho sự nghiệp giải phóng dân tộc.

* Điểm đặc trưng: Nếu Trần Phú nổi bật với vai trò Tổng Bí thư đầu tiên và việc xây dựng Luận cương chính trị năm 1930, thì Nguyễn Văn Cừ nổi bật hơn ở tư duy tự phê bình, xây dựng tổ chức và tác phẩm Tự chỉ trích. Đây chính là nét riêng cần nhấn mạnh khi viết về ông, để nhân vật không bị hòa lẫn với những lãnh đạo cách mạng khác.