NGUYỄN VĂN CỪ - NGƯỜI DÁM NHÌN THẲNG VÀO CHÍNH MÌNH

NGUYỄN VĂN CỪ

NGƯỜI DÁM NHÌN THẲNG VÀO CHÍNH MÌNH

Hà Nội, những năm cuối thập niên 1930. Trong một căn phòng nhỏ, giữa những ngày phong trào cách mạng đang đứng trước nhiều thử thách, một người cán bộ trẻ ngồi bên bàn viết. Tên ông là Nguyễn Văn Cừ. Ông không viết về một chiến thắng. Không viết để kể công. Ông viết để nhìn lại những hạn chế, những khuyết điểm và những vấn đề đang đặt ra đối với tổ chức cách mạng. Từ những suy nghĩ ấy, tác phẩm “Tự chỉ trích” ra đời năm 1939. Đó là một dấu ấn đặc biệt trong cuộc đời Nguyễn Văn Cừ. Bởi đôi khi, nói về sai lầm của người khác không khó. Khó hơn là dám nhìn thẳng vào chính mình.

Nguyễn Văn Cừ sinh ngày 9 tháng 7 năm 1912, tại làng Phù Khê, tổng Nghĩa Lập, phủ Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh, nay thuộc thành phố Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh. Xuất thân trong một gia đình nhà giáo, ông sớm có điều kiện học tập. Nhưng tuổi trẻ của Nguyễn Văn Cừ không đi theo con đường công danh thông thường.

Năm 1928, khi mới 16 tuổi, ông tham gia Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên.

Tuổi đời còn rất trẻ nhưng Nguyễn Văn Cừ đã nhanh chóng bước vào hoạt động cách mạng. Những năm cuối thập niên 1920, thực dân Pháp tăng cường đàn áp phong trào yêu nước. Nguyễn Văn Cừ nhiều lần bị bắt, bị tù đày. Nhà tù không làm con đường hoạt động của ông dừng lại.

Năm 1935, ông được bầu vào Ban Chấp hành Trung ương Đảng. Đến năm 1938, khi mới 26 tuổi, Nguyễn Văn Cừ được bầu làm Tổng Bí thư của Đảng. Đó là một trong những giai đoạn lịch sử đầy biến động. Chiến tranh thế giới đang đến gần. Tình hình chính trị ở Đông Dương thay đổi nhanh chóng. Phong trào cách mạng phải tìm ra phương thức đấu tranh phù hợp với từng thời kỳ.

Trong hoàn cảnh đó, Nguyễn Văn Cừ đặc biệt chú trọng đến vấn đề đoàn kết, tổ chức và phương pháp đấu tranh. Nhưng dấu ấn nổi bật của ông không chỉ nằm ở cương vị Tổng Bí thư. Nó còn nằm trong một cuốn sách nhỏ. “Tự chỉ trích.” Nguyễn Văn Cừ cho rằng trong quá trình hoạt động, tổ chức cách mạng cần thẳng thắn nhìn nhận những hạn chế, phân tích nguyên nhân và sửa chữa sai lầm.

Tinh thần ấy đòi hỏi một bản lĩnh đặc biệt. Bởi người lãnh đạo không chỉ cần khả năng đưa ra quyết định. Người lãnh đạo còn phải có khả năng nhìn lại quyết định của chính mình.

Năm 1939, tình hình thế giới và Đông Dương ngày càng căng thẳng. Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ. Chính quyền thực dân tăng cường khủng bố phong trào cách mạng. Nguyễn Văn Cừ chuyển vào hoạt động bí mật. Nhưng thời gian dành cho ông ngày càng ngắn.

Ngày 18 tháng 1 năm 1940, ông bị thực dân Pháp bắt tại Sài Gòn. Những tháng tiếp theo là những ngày tháng tù đày và xét xử. Đến ngày 28 tháng 8 năm 1941, tại Hóc Môn, Gia Định, Nguyễn Văn Cừ bị xử bắn cùng một số đồng chí lãnh đạo khác.

Ông mới 29 tuổi.

Một người thanh niên từng bước vào con đường cách mạng khi tuổi đời còn rất trẻ, trở thành Tổng Bí thư khi mới 26 tuổi, rồi kết thúc cuộc đời ở tuổi 29. Cuộc đời ngắn ngủi ấy để lại một di sản không nằm ở những con số. Đó là tinh thần tự nhìn nhận và sửa chữa để tổ chức tiến lên.

Nguyễn Văn Cừ không chỉ để lại hình ảnh của một Tổng Bí thư trẻ tuổi. Ông còn để lại hình ảnh của một người cán bộ dám đặt câu hỏi với chính mình: Chúng ta đã làm đúng chưa? Chúng ta còn thiếu gì? Và phải sửa đổi như thế nào để đi tiếp?

Trong lịch sử, có những người được nhớ đến bởi những trận đánh. Có những người được nhớ đến bởi những quyết định lớn. Còn Nguyễn Văn Cừ để lại một dấu ấn khác: Ông nhắc người cách mạng rằng muốn đi xa, trước hết phải biết nhìn lại con đường mình đã đi.