Nguyễn Văn Cừ – Người Tổng Bí thư trẻ tuổi, kiên trung của cách mạng Việt Nam

Sinh năm 1912 tại làng Phù Khê, Từ Sơn, Bắc Ninh trong một gia đình giàu truyền thống hiếu học và yêu nước, đồng chí Nguyễn Văn Cừ sớm tiếp thu ý chí quật cường của dân tộc. Năm 1927, khi đang học tại trường Bưởi (Hà Nội), anh được giác ngộ cách mạng qua báo Thanh niên và tác phẩm Đường Kách mệnh của Nguyễn Ái Quốc. Sau khi gia nhập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên năm 1928, anh hăng hái tham gia phong trào "vô sản hóa" tại vùng mỏ Vàng Danh (Quảng Ninh) để thâm nhập thực tiễn và giác ngộ giai cấp công nhân. Tháng 6/1929, anh trở thành một trong những đảng viên đầu tiên của Đông Dương Cộng sản Đảng khi mới 17 tuổi, tiếp tục lăn lộn gây dựng cơ sở và lập ra Đặc khu ủy vùng mỏ.

Tháng 2/1931, đồng chí bị mật thám Pháp bắt, đày ra Côn Đảo và chịu án lưu đày chung thân. Giữa "địa ngục trần gian", anh kiên cường tự học tập lý luận Mác - Lênin, rèn luyện bản lĩnh cùng các đồng chí Lê Duẩn, Phạm Văn Đồng, Hoàng Quốc Việt... Cuối năm 1936, sau khi được giải phóng nhờ thắng lợi của Mặt trận Bình dân Pháp, anh lập tức trở về đất liền móc nối cơ sở, khôi phục tổ chức Đảng ở Hà Nội, Hải Phòng và thành lập Xứ ủy Bắc Kỳ lâm thời. Tháng 3/1938, tại Hội nghị Trung ương 5 ở Bà Điểm (Hóc Môn), đồng chí Nguyễn Văn Cừ được bầu làm Tổng Bí thư thứ 4 của Đảng khi chưa đầy 26 tuổi. Anh trực tiếp chỉ đạo phong trào đấu tranh đòi dân sinh dân chủ, tổ chức cuộc mít tinh lịch sử ngày 1/5/1938 tại Đấu Xảo (Hà Nội), xuất bản tác phẩm lý luận kinh điển Tự chỉ trích (1939) nhằm uốn nắn những lệch lạc và củng cố sự đoàn kết thống nhất trong Đảng.

Khi Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ, Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ đã thể hiện tư duy chiến lược kiệt xuất khi nhạy bén chỉ đạo toàn Đảng rút vào hoạt động bí mật. Tháng 11/1939, anh chủ trì Hội nghị Trung ương 6 tại Mười tám thôn Vườn Trầu (Hóc Môn), quyết định chuyển hướng chỉ đạo chiến lược, đặt nhiệm vụ giải phóng dân tộc lên hàng đầu. Giữa lúc phong trào cách mạng đang chuyển mình khẩn trương, rạng sáng ngày 17/1/1940, đồng chí bị mật thám Pháp bắt tại Sài Gòn. Dù chịu đựng mọi đòn tra tấn dã man của trùm mật thám Bazin, anh vẫn giữ vững khí tiết người cộng sản. Sáng ngày 28/8/1941, thực dân Pháp đưa đồng chí cùng các cán bộ lãnh đạo Võ Văn Tần, Nguyễn Thị Minh Khai ra xử bắn tại Ngã Ba Giồng (Hóc Môn). Anh ngã xuống khi tuổi đời mới tròn 29.

Dù hy sinh khi còn rất trẻ, Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ đã để lại một di sản lý luận và thực tiễn vô cùng to lớn cho cách mạng Việt Nam. Đúng như đánh giá của cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng, anh là "nhà lãnh đạo trẻ tuổi đầy tài năng của cách mạng Việt Nam, một học trò xuất sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh". Ngày nay, tên tuổi của người Tổng Bí thư trẻ nhất lịch sử Đảng được trân trọng đặt cho nhiều tuyến đường, trường học và công viên lớn trên khắp cả nước như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Bắc Ninh... Khu di tích và tượng đài tưởng niệm anh tại quê nhà Bắc Ninh mãi là "địa chỉ đỏ" tự hào, truyền lửa yêu nước và chí khí cách mạng cho các thế hệ hôm nay và mai sau.