NGUYỄN VĂN CỪ - TỔNG BÍ THƯ TRẺ NHẤT CỦA ĐẢNG

Nguyễn Văn Cừ sinh ngày 9 tháng 7 năm 1912 tại làng Phù Khê, xã Phù Khê, huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh, trong một gia đình nho học nghèo nhưng có truyền thống yêu nước, được ghi nhận là hậu duệ đời thứ 17 của danh nhân Nguyễn Trãi. Ông theo học tại Trường Bưởi ở Hà Nội, sớm tham gia các hoạt động yêu nước của học sinh, sinh viên từ giữa những năm 1920.

Năm 1928, khi mới 16 tuổi, ông tham gia Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên. Năm 1929, ông gia nhập Đông Dương Cộng sản Đảng, một trong ba tổ chức cộng sản tiền thân hợp nhất thành Đảng Cộng sản Việt Nam năm 1930. Cùng năm 1930, ông tổ chức và trực tiếp lãnh đạo phong trào công nhân mỏ tại vùng than Hòn Gai, Cẩm Phả, Quảng Ninh, bị thực dân Pháp bắt và kết án khổ sai, đày ra Côn Đảo.

Ra tù năm 1936 nhờ phong trào đấu tranh đòi ân xá tù chính trị dưới thời Mặt trận Bình dân Pháp, ông trở lại hoạt động, tham gia Xứ ủy Bắc Kỳ rồi được bầu vào Ban Chấp hành Trung ương Đảng. Tại Hội nghị Trung ương lần thứ 5 tháng 3 năm 1938, ông được bầu làm Tổng Bí thư của Đảng khi mới 26 tuổi, trở thành Tổng Bí thư trẻ tuổi nhất trong lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam.

Trên cương vị Tổng Bí thư, ông chủ trì biên soạn tác phẩm "Tự chỉ trích" xuất bản năm 1939, đặt vấn đề tự phê bình và phê bình trong nội bộ Đảng, đồng thời chỉ đạo chuyển hướng chiến lược cách mạng sau khi Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ, chủ trì soạn thảo Nghị quyết Hội nghị Trung ương lần thứ 6 tháng 11 năm 1939 về việc thành lập Mặt trận Thống nhất dân tộc phản đế Đông Dương.

Ngày 18 tháng 1 năm 1940, ông bị mật thám Pháp bắt tại Sài Gòn. Sau khi cuộc Khởi nghĩa Nam Kỳ nổ ra tháng 11 năm 1940, thực dân Pháp quy kết ông là người chủ trương và ra Nghị quyết thành lập Mặt trận Thống nhất dân tộc phản đế, liên quan trực tiếp đến cuộc khởi nghĩa, dù khi đó ông đang bị giam. Ông bị tòa án binh Pháp kết án tử hình và bị xử bắn tại Ngã Ba Giồng, xã Bà Điểm, huyện Hóc Môn, ngày 28 tháng 8 năm 1941, cùng đợt với Nguyễn Thị Minh Khai, Hà Huy Tập, Võ Văn Tần, khi mới 29 tuổi. Nhà lưu niệm Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ hiện đặt tại quê nhà làng Phù Khê, thành phố Từ Sơn, Bắc Ninh, và tên ông được đặt cho nhiều trường học, con đường lớn tại Hà Nội, Bắc Ninh và Thành phố Hồ Chí Minh.