Nguyễn Văn Cừ – Tổng Bí thư trẻ tuổi, nhà lãnh đạo tài năng của cách mạng Việt Nam

Tổng Bí thư Nguyễn Văn Cừ sinh ngày 9/7/1912 tại làng Phù Khê, tỉnh Bắc Ninh, trong một gia đình có truyền thống yêu nước và hiếu học. Từ nhỏ, ông được ông ngoại dạy chữ và hun đúc tinh thần yêu nước. Năm 1927, ông lên Hà Nội học tại trường Bưởi, sớm tiếp cận tư tưởng cách mạng và tham gia Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên vào đầu năm 1928. Dù bị đuổi học và mật thám Pháp theo dõi, ông vẫn kiên trì hoạt động, đến vùng mỏ Đông Bắc thực hiện chủ trương vô sản hóa, gắn bó với công nhân và xây dựng cơ sở cách mạng. Năm 1929, ông gia nhập Đông Dương Cộng sản Đảng, trở thành một trong những đảng viên trẻ tuổi, tích cực hoạt động tại vùng mỏ Quảng Ninh. Năm 1931, ông bị thực dân Pháp bắt, kết án tù chung thân và đày ra Côn Đảo. Trong hơn năm năm bị giam cầm, ông tiếp tục học tập lý luận, rèn luyện bản lĩnh và tham gia hoạt động trong tổ chức Đảng ở nhà tù. Cuối năm 1936, được trả tự do, ông trở về đất liền, tích cực khôi phục tổ chức Đảng và phát triển phong trào cách mạng. Tháng 3/1937, ông tham gia Thường vụ Xứ ủy Bắc Kỳ, sau đó được giao nhiều trọng trách trong Trung ương Đảng. Tháng 3/1938, tại Hội nghị Trung ương lần thứ năm, Nguyễn Văn Cừ được bầu làm Tổng Bí thư khi chưa đầy 26 tuổi, trở thành một trong những nhà lãnh đạo trẻ tuổi tiêu biểu của Đảng. Trên cương vị này, ông chú trọng xây dựng khối đoàn kết trong Đảng, phát triển phong trào dân chủ và chỉ đạo hoạt động báo chí công khai, góp phần thúc đẩy phong trào đấu tranh đòi dân sinh, dân chủ giai đoạn 1936–1939. Ông còn viết tác phẩm Tự chỉ trích, thể hiện tinh thần tự phê bình, nâng cao sự thống nhất và sức chiến đấu của Đảng. Khi Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ, thực dân Pháp tăng cường đàn áp, ông cùng Trung ương Đảng chuyển hướng hoạt động vào bí mật, chuẩn bị đường lối đấu tranh phù hợp với tình hình mới. Tại Hội nghị Trung ương lần thứ sáu, diễn ra từ ngày 6 đến 8/11/1939 ở Hóc Môn, dưới sự chủ trì của ông, Đảng quyết định chuyển hướng chiến lược, đặt nhiệm vụ giải phóng dân tộc lên hàng đầu và chuẩn bị cho giai đoạn đấu tranh mới. Ngày 17/1/1940, Nguyễn Văn Cừ bị thực dân Pháp bắt tại Sài Gòn, chịu tra tấn nhưng vẫn giữ vững khí tiết cách mạng. Sau Khởi nghĩa Nam Kỳ năm 1940, ông bị kết án tử hình. Sáng ngày 28/8/1941, Nguyễn Văn Cừ bị xử bắn tại Hóc Môn khi mới 29 tuổi. Cuộc đời và sự nghiệp của ông là tấm gương sáng về lòng yêu nước, trí tuệ, bản lĩnh chính trị và tinh thần hy sinh vì độc lập, tự do của dân tộc.