NGUYỄN VĂN CỪ - VỊ TỔNG BÍ THƯ TRẺ TUỔI HY SINH TRÊN ĐẤT SÀI GÒN - GIA ĐỊNH

Sinh năm 1912 trong một gia đình nhà Nho nghèo yêu nước tại Bắc Ninh, hậu duệ đời thứ 17 của anh hùng dân tộc Nguyễn Trãi, Nguyễn Văn Cừ đã sớm bộc lộ chí hướng cách mạng ngay từ khi còn là học sinh trường Bưởi, Hà Nội. Ông tham gia phong trào yêu nước của học sinh, gia nhập Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội từ năm 1928, rồi bị đuổi học, phải về quê mở trường dạy học để tiếp tục hoạt động bí mật.

Con đường cách mạng của ông trải qua không ít gian truân: bị bắt giam năm 1928, rồi bị thực dân Pháp bắt và đày ra Côn Đảo năm 1931, đến năm 1936 mới được trả tự do. Nhưng ngay khi ra tù, ông tiếp tục lao vào hoạt động không ngơi nghỉ. Tháng 9/1937, ông được cử vào Ban Thường vụ Trung ương Đảng, và chỉ nửa năm sau, tại Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng tháng 3/1938, khi vừa 26 tuổi, ông được bầu làm Tổng Bí thư và trở thành một trong những nhà lãnh đạo trẻ tuổi nhất trong lịch sử Đảng Cộng sản Đông Dương.

Trên cương vị đứng đầu Đảng, ông đã viết tác phẩm "Tự chỉ trích" nổi tiếng vào tháng 7/1939, một áng văn lý luận sắc bén nhằm đấu tranh tự phê bình trong nội bộ Đảng, chấn chỉnh những tư tưởng lệch lạc để củng cố sự đoàn kết, thống nhất. Đặc biệt, chính ông là người triệu tập và chủ trì Hội nghị Trung ương Đảng tại Tân Thới Nhất, Hóc Môn (Gia Định) vào tháng 11/1939, quyết định bước chuyển hướng chiến lược quan trọng và thành lập Mặt trận Thống nhất dân tộc phản đế Đông Dương, nền tảng tư tưởng cho nhiều phong trào đấu tranh sau này.

Ngày 18/1/1940, giữa lúc phong trào cách mạng đang bước vào giai đoạn mới, ông bị thực dân Pháp bắt tại Sài Gòn. Sau khi cuộc Khởi nghĩa Nam Kỳ bùng nổ vào tháng 11/1940, chính quyền thực dân đã khép ông vào tội chủ trương bạo động và là người có trách nhiệm tinh thần trong cuộc khởi nghĩa, tuyên án tử hình. Dù bị tra tấn dã man trong tù, người cộng sản kiên trung ấy vẫn không hề lay chuyển khí tiết. Rạng sáng ngày 28/8/1941, Nguyễn Văn Cừ anh dũng hy sinh tại trường bắn Ngã Ba Giồng, xã Bà Điểm, huyện Hóc Môn, cùng lúc với nhiều đồng chí khác như Hà Huy Tập, Nguyễn Thị Minh Khai, Võ Văn Tần, Phan Đăng Lưu.

Ở tuổi 29, với 13 năm hoạt động cách mạng và 2 năm giữ cương vị Tổng Bí thư, Nguyễn Văn Cừ đã để lại một di sản chính trị và tư tưởng có ý nghĩa sâu sắc, mà những chủ trương chiến lược ông đặt nền móng tiếp tục được kế thừa, hoàn thiện qua các kỳ Hội nghị Trung ương sau đó, góp phần quan trọng vào thắng lợi của Cách mạng tháng Tám năm 1945.