Nguyễn Văn Cừ – Vị Tổng Bí thư trẻ tuổi trong lịch sử cách mạng Việt Nam

a. Tuổi trẻ và con đường hoạt động cách mạng

Nguyễn Văn Cừ sinh ngày 9/7/1912 tại làng Phù Khê, huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh, trong một gia đình nhà nho có truyền thống yêu nước. Ngay từ khi còn học tại Trường Bưởi ở Hà Nội, ông đã tham gia các hoạt động yêu nước và sớm tiếp xúc với tư tưởng cách mạng.

Năm 1927, Nguyễn Văn Cừ tham gia Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên. Đến năm 1928, ông thực hiện chủ trương “vô sản hóa”, đến làm việc tại vùng mỏ Vàng Danh, Quảng Ninh, nhằm tìm hiểu đời sống công nhân và tuyên truyền cách mạng.

Năm 1929, ông gia nhập Đông Dương Cộng sản Đảng. Sau khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời năm 1930, Nguyễn Văn Cừ tham gia xây dựng tổ chức Đảng tại khu vực Hòn Gai – Uông Bí, góp phần phát triển phong trào cách mạng trong công nhân vùng mỏ.

b. Những năm tháng tù đày và sự trở lại hoạt động cách mạng

Năm 1931, Nguyễn Văn Cừ bị thực dân Pháp bắt và kết án tù. Ông trải qua những năm tháng bị giam giữ tại các nhà tù Hòn Gai, Hỏa Lò và Côn Đảo.

Trong thời gian ở Côn Đảo, ông tiếp tục tham gia các hoạt động tuyên truyền, học tập và viết báo trong tù. Những hoạt động này góp phần duy trì tinh thần đấu tranh và trao đổi tư tưởng giữa các tù nhân chính trị.

Năm 1936, Nguyễn Văn Cừ được trả tự do. Ông nhanh chóng trở lại hoạt động cách mạng, tham gia khôi phục tổ chức Đảng tại Bắc Kỳ. Tháng 9/1937, ông được bầu vào Ban Thường vụ Trung ương Đảng, đánh dấu bước chuyển quan trọng trong sự nghiệp hoạt động chính trị.

c. Trở thành Tổng Bí thư khi chưa đầy 26 tuổi

Tháng 3/1938, tại Hội nghị Trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương tổ chức ở Gia Định, Nguyễn Văn Cừ được bầu giữ chức Tổng Bí thư khi chưa đầy 26 tuổi, trở thành Tổng Bí thư trẻ tuổi nhất trong lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam.

Thời điểm này, tình hình thế giới có nhiều biến động, chủ nghĩa phát xít phát triển và nguy cơ chiến tranh ngày càng rõ rệt. Tại Đông Dương, phong trào dân chủ đang diễn ra nhưng phải đối mặt với những thay đổi trong chính sách cai trị của thực dân Pháp.

Trên cương vị Tổng Bí thư, Nguyễn Văn Cừ tham gia lãnh đạo việc củng cố tổ chức Đảng, phát triển hoạt động tuyên truyền và điều chỉnh phương thức đấu tranh phù hợp với tình hình mới.

d. Tác phẩm "Tự chỉ trích" và dấu ấn tư tưởng năm 1939

Năm 1939, Nguyễn Văn Cừ viết tác phẩm "Tự chỉ trích", một văn kiện lý luận quan trọng trong lịch sử xây dựng Đảng.

Trong tác phẩm, ông nhấn mạnh sự cần thiết của việc tự phê bình và phê bình, thẳng thắn nhìn nhận những sai lầm, hạn chế trong hoạt động tổ chức và lãnh đạo. Theo quan điểm được trình bày, việc nhận diện và sửa chữa khuyết điểm là điều kiện để củng cố sự đoàn kết và nâng cao năng lực hoạt động của tổ chức.

Cũng trong năm 1939, Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ, làm thay đổi tình hình chính trị quốc tế và Đông Dương. Tháng 11/1939, Nguyễn Văn Cừ triệu tập và chủ trì Hội nghị Trung ương lần thứ 6 tại Bà Điểm, Hóc Môn, Gia Định.

Hội nghị quyết định chuyển hướng chỉ đạo chiến lược, đặt nhiệm vụ giải phóng dân tộc lên hàng đầu và thành lập Mặt trận Thống nhất dân tộc phản đế Đông Dương. Những quyết định này góp phần chuẩn bị về đường lối cho phong trào đấu tranh giành chính quyền trong những năm tiếp theo.

e. Bị bắt, kết án và hy sinh năm 1941

Ngày 18/1/1940, Nguyễn Văn Cừ bị thực dân Pháp bắt tại Sài Gòn khi đang hoạt động cách mạng.

Sau cuộc Khởi nghĩa Nam Kỳ tháng 11/1940, chính quyền thực dân quy trách nhiệm chính trị cho ông liên quan đến chủ trương đấu tranh cách mạng và kết án tử hình.

Ngày 28/8/1941, Nguyễn Văn Cừ bị thực dân Pháp xử bắn tại trường bắn Ngã Ba Giồng, Hóc Môn, Gia Định, cùng nhiều nhà lãnh đạo cách mạng khác. Khi đó, ông mới 29 tuổi.

f. Di sản lịch sử và những đóng góp để lại

Dù chỉ giữ cương vị Tổng Bí thư trong khoảng hai năm, Nguyễn Văn Cừ đã tham gia lãnh đạo Đảng trong giai đoạn có nhiều biến động của tình hình trong nước và quốc tế.

Những đóng góp của ông được ghi nhận trên nhiều phương diện, từ xây dựng tổ chức cách mạng trong phong trào công nhân, phát triển hoạt động báo chí đến việc đề xuất những thay đổi trong đường lối đấu tranh năm 1939.

Đặc biệt, tác phẩm "Tự chỉ trích" và vai trò của ông tại Hội nghị Trung ương lần thứ 6 là hai dấu ấn thường được nhắc đến khi nghiên cứu về sự nghiệp Nguyễn Văn Cừ.

Cuộc đời ngắn ngủi của ông phản ánh một giai đoạn đấu tranh đầy khó khăn của phong trào cách mạng Việt Nam trước năm 1945, đồng thời để lại những tư liệu có giá trị về lịch sử tổ chức và tư tưởng chính trị trong thời kỳ này.