Nguyễn Văn Được trong ngày họp mặt

Sáng hôm ấy, hội trường xã đông kín người. Những mái đầu bạc chen giữa màu xanh quân phục cũ đã sờn theo năm tháng. Tiếng gọi nhau, tiếng cười, tiếng vỗ vai vang lên rộn ràng như đưa mọi người trở lại thời trai trẻ.

Bác Nguyễn Văn Được đến khá sớm.

Bác mặc bộ quân phục đã được là phẳng cẩn thận, ngực áo cài chiếc huân chương nhỏ. Dáng bác không còn nhanh nhẹn như xưa, bước đi hơi chậm vì vết thương ở chân trái, nhưng gương mặt vẫn ánh lên vẻ hiền hậu.

Vừa thấy bác, một đồng đội đứng bật dậy:

— Được! Đúng là Được rồi!

Hai người ôm chầm lấy nhau thật lâu. Không ai nói gì trong mấy giây đầu, chỉ thấy đôi mắt đều đỏ hoe.

Bác Được cười mà giọng run run:

— Ba mươi mấy năm rồi còn nhận ra nhau à?

Người bạn vỗ mạnh vào vai bác:

— Quên sao được thằng cùng tao vượt Trường Sơn!

Cả bàn cười ồ lên.

Buổi họp mặt bắt đầu bằng phút mặc niệm các liệt sĩ. Khi danh sách đồng đội đã hy sinh được xướng lên, bác Được cúi đầu rất lâu. Những người ngồi gần thấy bàn tay bác siết chặt chiếc mũ cối cũ đặt trên đùi.

Sau lễ tưởng niệm, mọi người quây quần trò chuyện. Bác Được kể chuyện ngày đầu nhập ngũ, chuyện hành quân trong mưa rừng, chuyện bà mẹ ven đường mang nước chè cho bộ đội. Giọng bác chậm rãi, không khoa trương, như đang kể lại những điều rất bình thường của đời lính.

Một thanh niên trong đoàn xã hỏi:

— Bác nhớ nhất điều gì trong chiến tranh?

Bác im lặng một lúc rồi đáp:

— Nhớ đồng đội. Chiến tranh qua lâu rồi, nhưng tên của những người không trở về thì tôi không quên được.

Cả hội trường lặng đi.

Đến phần giao lưu, ban tổ chức mời bác Nguyễn Văn Được lên phát biểu. Bác chống nhẹ tay vào bàn rồi đứng dậy.

Bác không nói nhiều về chiến công.

Bác kể về ngày trở về quê, mẹ nhận ra con qua giọng nói. Kể về bữa cơm đoàn viên đầu tiên. Kể về đêm đầu tiên ngủ trong nhà mình mà cứ giật mình tìm khẩu súng bên cạnh.

Rồi bác nhìn xuống hàng ghế thanh niên và nói:

— Các cháu sinh ra trong hòa bình là may mắn lớn lắm. Bọn bác cầm súng không phải để kể chuyện đánh nhau, mà để các cháu hôm nay được học hành, được sống yên bình.

Giọng bác nghẹn lại ở câu cuối.

Trong giây lát, cả hội trường im phăng phắc, chỉ còn tiếng quạt quay đều trên trần nhà.

Kết thúc buổi họp mặt, mọi người chụp ảnh lưu niệm. Bác Được đứng ở hàng đầu, tay cầm chiếc mũ cối đã bạc màu. Khi máy ảnh chuẩn bị bấm, một đồng đội bất ngờ hô:

— Tiểu đội, chú ý!

Theo phản xạ, bác Được đứng nghiêm, lưng thẳng hẳn lên như người lính trẻ năm nào.

Tiếng cười vang lên khắp sân.

Nhưng ngay sau tiếng cười, tôi thấy bác lặng lẽ quay mặt đi lau mắt.

Có lẽ trong khoảnh khắc ấy, bác không chỉ nhìn thấy những người đang đứng cạnh mình, mà còn nhìn thấy những người đồng đội đã mãi mãi ở lại chiến trường.

Chiều muộn, khi mọi người ra về, bác Nguyễn Văn Được đứng rất lâu trước tấm bia ghi tên các liệt sĩ của đơn vị. Bác đặt tay lên từng cái tên rồi khẽ nói:

— Anh em ơi, hôm nay đơn vị lại họp mặt. Chúng tôi vẫn nhớ các anh.

Gió chiều thổi qua hàng phi lao, làm tà áo quân phục cũ của bác khẽ lay động.

Nhìn người lính già ấy trong ánh hoàng hôn, tôi hiểu rằng:

Ngày họp mặt đối với cựu chiến binh không chỉ là dịp gặp lại người còn sống, mà còn là cuộc gặp gỡ thầm lặng với những người đã hy sinh, với tuổi trẻ của chính mình và với một thời mà tình đồng đội quý hơn mọi phần thưởng trên đời.