Nguyễn Văn Dương – Người chỉ huy hy sinh trước ngày toàn thắng

Trong những ngày cuối của cuộc kháng chiến chống Mỹ, Tiểu đoàn 1 được giao một nhiệm vụ đặc biệt quan trọng: trở thành mũi đột kích chủ yếu tiến vào thị xã Phan Rang.

Ngày 16/4/1975, đơn vị do Nguyễn Văn Dương chỉ huy phối hợp với lực lượng tăng thiết giáp tiến công thần tốc. Ông đề xuất phương án tổ chức lực lượng cơ động hỗn hợp, kết hợp xe tăng, thiết giáp với bộ binh, nhằm nhanh chóng xuyên phá hệ thống phòng thủ của đối phương.

Trong quá trình tiến công, ông trực tiếp chỉ huy lực lượng thọc sâu. Khi đội hình tiến xa khỏi sự yểm trợ của pháo cao xạ, Nguyễn Văn Dương vẫn bình tĩnh tổ chức chiến đấu dưới mặt đất. Theo tư liệu của Báo Quân đội nhân dân, ông đã trực tiếp dùng súng máy 12,7mm bắn rơi 2 máy bay A37 và 2 trực thăng vũ trang.

Đến khoảng 7 giờ ngày 16/4/1975, cờ giải phóng tung bay trên dinh Tỉnh trưởng. Thị xã Phan Rang được giải phóng sớm hơn thời gian quy định gần 3 giờ. Đơn vị tiếp tục tiến công cảng Phan Rang, quận lỵ Bửu Sơn và sân bay Thành Sơn.

Nhưng chiến thắng ấy chưa phải là điểm kết thúc. Ngày 26/4/1975, Tiểu đoàn 1 tiếp tục tham gia trận đánh Long Thành, mở màn cho hướng tiến công về Sài Gòn trong Chiến dịch Hồ Chí Minh.

Trong trận chiến đấu tại ấp Thái Lạc, Nguyễn Văn Dương đứng trước một lựa chọn khó khăn. Địch co cụm giữa khu dân cư, trong khi người dân vẫn còn ở trong làng. Nếu sử dụng pháo binh hạng nặng, trận đánh có thể kết thúc nhanh hơn nhưng nguy cơ gây thương vong cho nhân dân rất lớn.

Người tiểu đoàn trưởng đã ra lệnh không được bắn pháo vào làng, kiên trì tìm cách đánh địch mà hạn chế thương vong cho dân. Theo tư liệu của đơn vị, đây là một quyết định thể hiện rõ quan niệm “vì nhân dân phục vụ” của người chỉ huy.

Để trực tiếp tìm phương án xử trí, Nguyễn Văn Dương tiến lên sát tuyến đầu thị sát trận địa. Khoảng 23 giờ ngày 26/4/1975, khi chỉ còn vài ngày nữa đất nước hoàn toàn thống nhất, ông trúng đạn của đối phương và anh dũng hy sinh tại Long Thành, khi mới 38 tuổi. Những lời cuối cùng ông để lại cho đồng đội là lời căn dặn: “Không được bắn vào dân...”

Nguyễn Văn Dương được an táng tại Nghĩa trang Liệt sĩ Long Thành. Hơn nửa thế kỷ sau, các đồng đội Trung đoàn 101 trở lại viếng mộ ông và nhắc lại hình ảnh người tiểu đoàn trưởng luôn ở phía trước trong những trận đánh cuối cùng của cuộc chiến.

Ngày 28/8/2026, Chủ tịch nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cho liệt sĩ Nguyễn Văn Dương vì những thành tích đặc biệt xuất sắc trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.

Nguyễn Văn Dương ngã xuống khi ngày toàn thắng chỉ còn cách vài ngày. Nhưng chính trong giờ phút cuối cùng của cuộc đời, ông vẫn đặt sự an toàn của nhân dân lên trước. Vì vậy, câu chuyện của người tiểu đoàn trưởng ấy không chỉ là câu chuyện về chiến công trên chiến trường, mà còn là câu chuyện về trách nhiệm của người chỉ huy và lời thề với nhân dân.