Nguyễn Văn Dương: Người chiến sĩ cộng sản thời kỳ vận động Cách mạng Tháng Tám

Nguyễn Văn Dương: Người chiến sĩ cộng sản thời kỳ vận động Cách mạng Tháng Tám

Đồng chí Nguyễn Văn Dương sinh ngày 15 tháng 5 năm 1920 tại làng Vân Đình, huyện Ứng Hòa, tỉnh Hà Đông (nay thuộc Hà Nội). Sinh ra trong một gia đình nhà nho nghèo nhưng giàu truyền thống yêu nước, thân phụ là cụ Nguyễn Văn Lân – một thầy đồ dạy chữ Nôm trong làng, từng tham gia phong trào Đông Kinh Nghĩa Thục những năm đầu thế kỷ. Thân mẫu là cụ Trần Thị Hòa, một người phụ nữ tần tảo, đảm đang, sớm hôm bán hàng xén ở chợ phiên nuôi chồng ăn học.

Năm 1938, Nguyễn Văn Dương thi đỗ vào Trường Bưởi (nay là Trường THPT Chu Văn An, Hà Nội). Chính tại nơi đây, chàng thanh niên trẻ được tiếp xúc với những tư tưởng tiến bộ, những cuốn sách cấm lưu hành như Bản án chế độ thực dân Pháp, Đường Kách mệnh.

Tháng 9 năm 1939, Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ. Thực dân Pháp đẩy mạnh đàn áp phong trào cách mạng. Chính trong hoàn cảnh khắc nghiệt ấy, Nguyễn Văn Dương được kết nạp vào tổ chức Thanh niên Phản đế, tiền thân của Đoàn Thanh niên Cứu quốc sau này.

Từ năm 1940 đến 1942, đồng chí Dương được giao nhiệm vụ làm liên lạc cho Xứ ủy Bắc Kỳ. Với vỏ bọc là một sinh viên trường nghề, ông đi lại khắp các tỉnh Hà Đông, Hưng Yên, Hải Dương, mang theo những tài liệu mật được vo tròn nhét trong ống điếu, trong gót giày, dưới đáy rổ cam, rổ ổi.

Năm 1941, phong trào cách mạng dâng cao. Đồng chí Dương tham gia vận động thành lập Hội Cứu tế bí mật, quyên góp tiền bạc, thuốc men cho các gia đình chính sách, gia đình đồng chí bị bắt. Chính trong thời kỳ này, ông gặp bà Nguyễn Thị Hoa – một nữ cảm tử giao thông hoạt động ở khu Đề Thám. Hai người nên duyên năm 1944, trong một túp lều tranh không cửa, với tấm ảnh Bác Hồ và lời thề: “Chung thủy với Đảng, với dân, với nhau.”

Tháng 7 năm 1942, do bị chỉ điểm, đồng chí Nguyễn Văn Dương bị bắt tại phố Hàng Bồ khi đang nhận tài liệu từ một cơ sở bí mật. Sau nhiều ngày tra tấn dã man tại Sở Mật thám Hà Nội, ông bị đưa vào giam tại Nhà tù Hỏa Lò.

Tháng 9 năm 1943, do không đủ chứng cứ buộc tội, chính quyền thực dân buộc phải trả tự do cho đồng chí Dương. Ra tù, ông về quê, bắt liên lạc với tổ chức, tiếp tục hoạt động trong điều kiện bị giám sát gắt gao.

Đầu năm 1945, nạn đói khủng khiếp hoành hành. Hàng triệu đồng bào chết đói. Đồng chí Dương cùng các đồng chí trong chi bộ làng Vân Đình tổ chức phong trào “Một nắm gạo nuôi quân”, vận động bà con nhường cơm sẻ áo, đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền, vạch trần tội ác của phát xít Nhật – Pháp.

Tháng 6 năm 1945, theo chỉ thị của Xứ ủy, đồng chí Dương tham gia thành lập Ban Khởi nghĩa huyện Ứng Hòa. Hàng trăm thanh niên được tập huấn chính trị, quân sự trong các lớp học bí mật dưới tán tre làng. Cờ đỏ sao vàng được các mẹ, các chị may vội trong đêm, giấu dưới đống rơm, trong lòng chum.

Sau Cách mạng Tháng Tám, đồng chí Nguyễn Văn Dương được phân công làm Phó Bí thư Huyện ủy Ứng Hòa, trực tiếp chỉ đạo phong trào kháng chiến chống thực dân Pháp trở lại xâm lược. Toàn bộ gia đình ông tham gia kháng chiến: vợ làm y tá dã chiến, con trai lớn gia nhập Vệ quốc đoàn mới mười bảy tuổi.

Cuộc đời đồng chí Nguyễn Văn Dương là cuộc đời của một thế hệ – thế hệ sinh ra trong nô lệ, lớn lên trong mất mát, trưởng thành trong khói lửa, và dâng hiến trọn vẹn cho lý tưởng độc lập, tự do.