Nguyễn Văn Hiệu – ‘Tôi đã hoàn thành nhiệm vụ’, lời chào cuối cùng trên tàu 645

Thời kỳ lịch sử: Đường Hồ Chí Minh trên biển – kháng chiến chống Mỹ, trận chiến của tàu 645 ngày 24-4-1972.
1. NGƯỜI CHÍNH TRỊ VIÊN CỦA NHỮNG CHUYẾN VƯỢT BIỂN

Nguyễn Văn Hiệu sinh năm 1932, quê ở Bình Hải, Thăng Bình, Quảng Nam. Sau năm 1954, ông tập kết ra Bắc và học sĩ quan Hải quân.

Ông trở thành một trong những cán bộ có nhiều kinh nghiệm của Đoàn tàu không số.

Theo tư liệu của Báo Quân đội nhân dân, đến năm 1972, Nguyễn Văn Hiệu khoảng 40 tuổi, là Chính trị viên tàu 645, được đồng đội gọi thân mật là “anh cả” của con tàu. Ông có dáng người nhỏ nhắn, tính tình hòa đồng và được anh em trong tàu quý mến.

Con đường của ông gắn với những chuyến tàu vượt biển bí mật.

Những con tàu ấy không mang tên trên hải đồ.

Không treo danh tính thật.

Không được phép để hàng hóa rơi vào tay đối phương.

Mỗi chuyến đi là một lần đối mặt với biển cả, với máy bay, tàu chiến tuần tra và nguy cơ bị phát hiện.

Nhưng những chuyến tàu vẫn ra đi.

Bởi phía sau mỗi chuyến hàng là nhu cầu vũ khí, đạn dược của chiến trường miền Nam.

Nguyễn Văn Hiệu đã trở thành một trong những người chỉ huy dày dạn kinh nghiệm của tuyến vận tải đặc biệt ấy. VOV cho biết trong thời gian công tác ở Đoàn tàu không số, ông đã chỉ huy nhiều chuyến vượt biển thành công, vận chuyển hàng trăm tấn vũ khí vào chiến trường.

Đến tháng 4-1972, ông bước vào chuyến đi cuối cùng.

Không ai biết đó sẽ là chuyến đi cuối cùng.

2. CHUYẾN ĐI THỨ 14 CỦA TÀU 645

Tàu 645 được giao nhiệm vụ vận chuyển vũ khí chi viện cho chiến trường.

Theo hồi ức của Thẩm Hồng Lăng, người lái tàu 645, đây là chuyến đi thứ 14 của con tàu. 13 chuyến trước đó, tàu đã vượt qua nhiều khó khăn, từ tàu tuần tra, máy bay đối phương đến bão tố trên biển, và đều hoàn thành nhiệm vụ trở về.

Nhưng chuyến thứ 14 khác tất cả những chuyến trước.

Ngày 23-4-1972, tàu 645 trên hành trình đưa vũ khí vào chiến trường.

Con tàu mang theo một lượng hàng quân sự lớn, trong đó có đạn dược và thuốc nổ TNT. Các nguồn tư liệu ghi con số hàng hóa có khác nhau về chi tiết, nhưng đều thống nhất rằng đây là một chuyến vận chuyển vũ khí quan trọng và tàu phải giữ bí mật bằng mọi giá.

Rạng sáng 24-4, khi tàu chuyển hướng vào đất liền, đối phương phát hiện.

Một tàu chiến tiến đến.

Loa gọi đầu hàng.

Tàu 645 không dừng lại.

Rồi hỏa lực bắt đầu nổ.

Con tàu nhỏ bé phải đối mặt với một lực lượng mạnh hơn rất nhiều.

Nhưng nó vẫn tiếp tục chạy.

Chú thích ảnh: Hình ảnh tư liệu về những con tàu không số và tuyến vận tải trên biển thời kháng chiến chống Mỹ. Không khẳng định chiếc tàu trong ảnh là tàu 645, vì tư liệu không đủ căn cứ xác định.

Nguồn ảnh: Tư liệu lịch sử về Đoàn tàu không số, trong đó có các tài liệu của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia và các cơ quan báo chí. Bảo tàng Lịch sử Quốc gia xác nhận tàu 645 là một trong những chuyến vận chuyển tiêu biểu của Đoàn 125.

3. TÀU 645 MỞ HỎA

Đối phương tập trung hỏa lực vào tàu 645.

Tàu bị trúng đạn.

Một số chiến sĩ hy sinh, nhiều người bị thương.

Theo tư liệu của Hải Phòng, bốn thủy thủ San, Lân, Giang, Thẻ cùng Thuyền phó Chiến lần lượt hy sinh trong trận chiến.

Trước đó, tàu 645 vẫn cố gắng cơ động.

Nhưng tình thế ngày càng nguy hiểm.

Nguyễn Văn Hiệu quyết định cho tàu nổ súng đánh trả.

Các loại vũ khí trên tàu đồng loạt hướng về phía tàu địch.

Đây không phải là một cuộc giao chiến cân sức.

Một bên là con tàu vận tải bí mật với số vũ khí hạn chế.

Một bên là lực lượng truy kích có ưu thế lớn về hỏa lực.

Nhưng trong thời khắc ấy, những người trên tàu không có lựa chọn đầu hàng.

Bởi nếu tàu bị bắt, không chỉ tính mạng con người bị đe dọa.

Bí mật về tuyến vận tải và số hàng hóa trên tàu cũng có nguy cơ rơi vào tay đối phương.

Đó là lý do vì sao nhiệm vụ cuối cùng của Nguyễn Văn Hiệu không chỉ là chiến đấu.

Ông còn phải giữ bí mật cho đến giây phút cuối cùng.

Chú thích ảnh: Hình ảnh tư liệu về Hải quân Nhân dân Việt Nam và hoạt động chiến đấu, vận tải trên biển trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ. Đây là ảnh bối cảnh, không phải ảnh chụp trận chiến cuối cùng của tàu 645.

Nguồn ảnh: Tư liệu lịch sử về Đoàn 125 Hải quân và Đường Hồ Chí Minh trên biển.

4. QUYẾT ĐỊNH Ở LẠI

Khoảng 11 giờ, một quả pháo của đối phương đánh trúng bộ phận lái.

Tàu 645 không còn điều khiển bình thường được nữa.

Con tàu cứ chạy vòng tròn.

Nguyễn Văn Hiệu hiểu rằng không thể tiếp tục đưa tàu vào bờ.

Ông đề nghị Thuyền trưởng Lê Hà cho anh em khoác áo phao, rời tàu và bơi vào bờ để bảo toàn lực lượng.

Còn ông sẽ ở lại.

Nhiệm vụ của ông là điểm hỏa các khối bộc phá, hủy tàu và toàn bộ hàng hóa, không để bí mật lọt vào tay đối phương.

Ban đầu, Thẩm Hồng Lăng – người lái tàu – cũng tình nguyện ở lại.

Nhưng rồi một vấn đề khác xuất hiện.

Những người đã xuống biển đều bị thương.

Họ không thể bơi nhanh.

Họ phải dìu nhau.

Nếu Nguyễn Văn Hiệu cho nổ tàu quá sớm, vụ nổ có thể gây nguy hiểm cho chính những người đang cố bơi ra xa.

Người chính trị viên đứng trước một lựa chọn đau đớn.

Chờ đồng đội an toàn rồi mới hủy tàu.

Nhưng càng chờ lâu, nguy cơ đối phương áp sát càng lớn.

Ông quyết định ở lại.

Không phải vì ông không biết mình đang đứng trước cái chết.

Mà vì ông hiểu rằng nếu mình rời tàu quá sớm, những người đồng đội đang bị thương có thể gặp nguy hiểm.

Chú thích ảnh: Hình ảnh vùng biển Tây Nam ngày nay – không gian biển gắn với những chuyến vận tải của Đoàn tàu không số và trận chiến cuối cùng của tàu 645. Đây không phải ảnh hiện trường năm 1972.

Nguồn ảnh: Ảnh địa lý, cảnh quan biển Tây Nam hiện nay; dùng để hình dung không gian nơi câu chuyện diễn ra, không gán ảnh hiện đại thành ảnh chiến trường.

5. “TÔI ĐÃ HOÀN THÀNH NHIỆM VỤ”

Trên tàu lúc ấy chỉ còn Nguyễn Văn Hiệu và Thẩm Hồng Lăng.

Nguyễn Văn Hiệu muốn Lăng rời tàu.

Theo lời kể được lưu lại, ông nói với người chiến sĩ trẻ rằng Lăng còn trẻ, còn có thể tiếp tục cống hiến.

Nhưng Lăng không muốn bỏ người chỉ huy của mình lại một mình.

Anh vẫn ở lại.

Nguyễn Văn Hiệu phải ra lệnh.

Ông nói:

“Đồng chí về báo cáo với Đoàn là tôi đã hoàn thành nhiệm vụ, xin gửi tới anh em lời chào chiến thắng.”

Rồi ông đẩy Thẩm Hồng Lăng xuống biển.

Lăng trở thành người cuối cùng rời tàu.

Nguyễn Văn Hiệu quay trở lại buồng lái.

Ông chờ.

Chờ con tàu quay đến vị trí xa nhất với những đồng đội đang bơi.

Rồi ông điểm hỏa.

11 giờ 30 phút ngày 24-4-1972.

Một tiếng nổ xé mặt biển.

Tàu 645 bị phá hủy.

Nguyễn Văn Hiệu hy sinh cùng con tàu.

Theo tư liệu của Hải Phòng, sau đó 15 thủy thủ sống sót bị đối phương bắt giữ; đến năm 1973, sau Hiệp định Paris, họ được trao trả. Năm chiến sĩ San, Lân, Giang, Thẻ và Chiến đã hy sinh trong trận chiến.

Biển lại trở về im lặng.

Nhưng từ giây phút ấy, tàu 645 đã trở thành một phần của lịch sử Đường Hồ Chí Minh trên biển.

6. GẦN 40 NĂM SAU, NGƯỜI CHÍNH TRỊ VIÊN TRỞ VỀ

Sau khi tàu 645 chìm xuống biển, đồng đội và gia đình Nguyễn Văn Hiệu không biết chính xác ông nằm ở đâu.

Ngày 24-4 trở thành ngày giỗ của ông.

Hằng năm, những người từng là đồng đội của Đoàn tàu không số lại tìm đến gia đình để thắp hương tưởng nhớ người chính trị viên đã hy sinh.

Trong nhiều năm, người thân chỉ có thể nghĩ rằng thân thể ông đã hòa vào biển cả.

Nhưng câu chuyện còn có một phần tiếp theo.

Sau gần 40 năm, hài cốt Nguyễn Văn Hiệu được tìm thấy và ông trở về với quê hương, đồng đội. Báo Quân đội nhân dân gọi đó là một sự “trở về” kỳ diệu.

Đó là một kết thúc đặc biệt cho một cuộc đời đã gắn với biển.

Người đã dành những năm tháng đẹp nhất của mình cho những chuyến tàu bí mật.

Người đã chết cùng một con tàu giữa đại dương.

Cuối cùng cũng được trở về đất liền.

Trở về với gia đình.

Trở về với quê hương Quảng Nam.

Và trở về trong vòng tay của những người đồng đội đã không quên ông.

Chú thích ảnh: Ảnh gia đình Anh hùng Nguyễn Văn Hiệu năm 1971, được Báo Quân đội nhân dân đăng với chú thích “Gia đình Anh hùng Nguyễn Văn Hiệu năm 1971. (Ảnh do gia đình cung cấp)”.

Nguồn ảnh: Báo Quân đội nhân dân, bài Chân dung Chính trị viên của đoàn tàu không số (Kỳ 3). Đây là ảnh gia đình trực tiếp của nhân vật và khác với toàn bộ ảnh tàu, biển và chiến đấu ở các phần trước.

LỜI KẾT – NGƯỜI CHÍNH TRỊ VIÊN VÀ LỜI CHÀO CHIẾN THẮNG

Có những người lính hy sinh giữa một trận địa mà rất nhiều người chứng kiến.

Nhưng cũng có những người nằm lại giữa biển khơi, nơi sau tiếng nổ chỉ còn sóng nước.

Nguyễn Văn Hiệu là một người như thế.

Ông sinh năm 1932 ở Thăng Bình, Quảng Nam.

Tập kết ra Bắc.

Trở thành sĩ quan Hải quân.

Rồi gắn cuộc đời mình với những con tàu không số.

Tàu 645 đã có 13 chuyến vượt biển thành công trước chuyến đi cuối cùng. Đến chuyến thứ 14, con tàu bị phát hiện và truy kích.

Ngày 24-4-1972, khi con tàu không còn khả năng điều khiển, Nguyễn Văn Hiệu có thể đã lựa chọn rời tàu cùng đồng đội.

Nhưng ông không làm vậy.

Ông ở lại để hủy tàu.

Ở lại để bảo vệ bí mật hàng hóa.

Ở lại để chờ những người bị thương bơi đủ xa.

Và cuối cùng, ông tự tay điểm hỏa.

11 giờ 30 phút.

Tàu 645 biến mất giữa biển.

Nguyễn Văn Hiệu cũng không trở về.

Nhưng trước khi hy sinh, ông để lại một lời nhắn:

“Tôi đã hoàn thành nhiệm vụ.”

Có lẽ đó là câu nói cô đọng nhất về cuộc đời của một người lính.

Không kể công.

Không nói về bản thân.

Chỉ nói rằng nhiệm vụ đã hoàn thành.

Và gửi lời chào chiến thắng tới đồng đội.

Chú thích ảnh: Khu di tích Bến tàu K15, Đồ Sơn, Hải Phòng – một trong những địa điểm gắn với những con tàu không số xuất phát trên Đường Hồ Chí Minh trên biển. Đây là hình ảnh của một địa danh lịch sử trong thời bình, được dùng để khép lại câu chuyện.

Nguồn ảnh: Tư liệu về Khu di tích Bến tàu K15; Bảo tàng Lịch sử Quốc gia xác nhận đây là nơi xuất phát của các con tàu không số vận chuyển vũ khí chi viện cho miền Nam.

Ngày nay, chúng ta có thể đứng trên bờ biển bình yên.

Nhìn những con tàu ra vào cảng.

Nhìn biển xanh trải dài đến tận chân trời.

Rất khó hình dung rằng hơn nửa thế kỷ trước, cũng trên những vùng biển ấy, những con người đã lên những con tàu không mang tên, đi vào nơi hiểm nguy mà không biết ngày trở lại.

Nguyễn Văn Hiệu đã có một gia đình.

Ông có bốn người con.

Ông có những người đồng đội yêu quý mình.

Ông hoàn toàn hiểu mình có những điều để trở về.

Nhưng trong giờ phút cuối cùng trên tàu 645, ông đã lựa chọn bảo vệ những người đang bơi giữa biển và giữ bí mật của chuyến hàng.

Ngày 6-11-1978, Nhà nước truy tặng Nguyễn Văn Hiệu danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Danh hiệu ấy là sự ghi nhận của Tổ quốc.

Nhưng hơn cả danh hiệu, điều còn lại sau hơn nửa thế kỷ là ký ức của những người từng đi cùng ông.

Họ nhớ một người chính trị viên nhỏ nhắn.

Một người anh cả của tàu 645.

Một người đã có thể rời đi nhưng chọn ở lại.

Và một người trước khi hy sinh vẫn nghĩ đến đồng đội.

Xin nghiêng mình trước Anh hùng, liệt sĩ Nguyễn Văn Hiệu.

Xin tưởng nhớ những chiến sĩ tàu 645 đã nằm lại trên biển.

Và xin biết ơn những con người của Đường Hồ Chí Minh trên biển – những người đã đưa từng chuyến hàng vượt qua hàng nghìn hiểm nguy để chi viện cho chiến trường.

Bởi hòa bình hôm nay không chỉ được xây dựng từ những trận đánh lớn được ghi trong sách giáo khoa.

Nó còn được đánh đổi bằng những chuyến tàu âm thầm ra đi trong đêm.

Bằng những người lính không có cơ hội trở về.

Và bằng một lời chào cuối cùng giữa biển khơi:

“Tôi đã hoàn thành nhiệm vụ.”