NGUYỄN VĂN HỒNG - TỪ NGƯỜI CON TRAI QUÊ HÀ TĨNH ĐẾN NGƯỜI LÍNH DŨNG CẢM NƠI BIÊN CƯƠNG

“"Lúc bước vào chiến trường, chúng tôi chẳng ai nghĩ mình sẽ trở về để làm tướng hay làm tá. Người lính thời đó chỉ có một tâm nguyện duy nhất: Đánh xong trận này, nước nhà thống nhất, rồi ai về nhà nấy làm ăn.”

- Đại tá Nguyễn Văn Hồng, phát biểu trong 1 buổi giao lưu , tọa đàm văn học được báo chí ghi lại.

Một người lính đi ra từ quê hương Hà Tĩnh

Trong lịch sử các cuộc kháng chiến của dân tộc, có những nhân vật được nhớ đến qua những chiến công lớn; cũng có những con người được nhớ đến bởi một hành trình lặng lẽ gìn giữ ký ức và tri ân đồng đội. Nguyễn Văn Hồng là một trong những nhân vật như vậy.

Ông quê tại Hà Tĩnh, sinh ra và lớn lên trên vùng đất miền Trung giàu truyền thống cách mạng nhưng cũng chịu nhiều gian khổ, đau thương do chiến tranh. Tuổi thơ và thời thanh xuân của ông gắn liền với những năm tháng đất nước còn chia cắt. Đến đầu năm 1965, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước bước vào giai đoạn vô cùng khốc liệt, người thanh niên Nguyễn Văn Hồng đã gạt lại những dự định riêng để lên đường nhập ngũ, xẻ dọc Trường Sơn vào chiến đấu tại chiến trường miền Nam.

Điều đáng chú ý trong câu chuyện ấy không chỉ nằm ở việc một người trẻ tuổi sẵn sàng gác lại quê nhà để bước vào nơi hòn tên mũi đạn, mà còn ở suy nghĩ của ông khi nhìn về lý tưởng và trách nhiệm của thế hệ mình. Trong một cuộc gặp gỡ và chia sẻ sau này, Nguyễn Văn Hồng từng nói rằng động lực thúc đẩy ông cùng đồng đội vững bước qua gian khổ chính là lòng yêu nước, tình đồng chí gắn bó kề vai sát cánh và ước mong cháy bỏng về một ngày đất nước hoàn toàn thống nhất.

Từ một người lính bộ binh trực tiếp cầm súng chiến đấu ở các chiến trường miền Tây Nam Bộ và biên giới, Nguyễn Văn Hồng đã trải qua hàng chục trận đánh lớn nhỏ, chứng kiến biết bao đồng đội ngã xuống. Sau này, trở về với cuộc sống hòa bình trong quân hàm Đại tá, ông lại tiếp tục cầm bút viết nên những cuốn hồi ký chiến trường sống động, trở thành người gác cổng ký ức để ghi danh và tri ân những người lính đã hy sinh vì Tổ quốc.

Biên giới Tây Nam – những trận đánh làm nên một bản lĩnh

Nhắc đến Nguyễn Văn Hồng, không thể không nhắc đến giai đoạn ông tham gia bảo vệ biên giới Tây Nam và làm nghĩa vụ quốc tế tại Campuchia, đặc biệt là những trận đánh khốc liệt cùng Sư đoàn 309.

Cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới Tây Nam giữ một vị trí quan trọng trong lịch sử giữ nước và tinh thần quốc tế cao cả của Quân đội Nhân dân Việt Nam. Những trận đánh mở đầu và tiến sâu vào sào huyệt Pôn Pốt là một trong những chặng đường thử thách gian khổ nhất. Vào những ngày tháng chiến đấu ác liệt tại vùng đường 19 và ngầm Ô Gia Đao, Nguyễn Văn Hồng trong vai trò cán bộ chỉ huy đã cùng đồng đội trực tiếp băng qua mưa bom bão đạn, đối mặt với sự phục kích và gài mìn hiểm hóc của kẻ thù. Trong điều kiện thời tiết rừng khộp khắc nghiệt, thiếu thốn lương thực và thuốc men, nhiều chiến sĩ trong đơn vị đã lần lượt bị thương hoặc hy sinh. Nguyễn Văn Hồng vẫn kiên cường cùng đơn vị giữ vững trận địa và tiếp tục tiến lên.

Trong một trận đánh ác liệt, ông cùng đồng đội phải đối mặt với nguy cơ bị vây ráp và thương vong rất lớn. Những trận pháo dồn dập cùng đạn vạch đường xé tan màn đêm khốc liệt đã để lại những tổn thương sâu sắc cả về thể xác lẫn tâm hồn. Trong lời kể sau này, ông cho biết nhiều lúc ranh giới giữa sự sống và cái chết chỉ tính bằng giây. Sau những trận chiến, witness chứng kiến đồng đội ngã xuống ngay bên cạnh mình, ông ôm lấy những chiến sĩ còn sống sót mà nghẹn ngào. Một trong những ký ức được ông nhắc lại nhiều nhất là: “Trận đánh trôi qua, người sống sót bước ra khỏi chiến trường chỉ biết ôm lấy nhau mà khóc...”

Điều làm câu chuyện trở nên đặc biệt không chỉ là những nguy hiểm, gian khổ mà ông và đồng đội phải chịu đựng, mà là việc ông vẫn tìm mọi cách hoàn thành nhiệm vụ và lưu giữ ký ức ấy. Theo lời kể của chính ông, sau khi chiến tranh lùi xa, ông quyết định dùng trang viết làm vũ khí tiếp theo, dùng tay cầm bút để ghi chép lại chân thực từng trận đánh, từng tên người đồng đội đã hy sinh để họ không bao giờ bị thời gian xóa mờ.

Những năm tháng chiến đấu ở chiến trường miền Nam và biên giới Tây Nam sau này trở thành cột mốc gắn liền với cuộc đời Nguyễn Văn Hồng. Câu chuyện ấy được nhắc lại trong nhiều bài báo phóng sự, tài liệu truyền thông và các buổi tọa đàm văn học. Việc ghi nhận hành trình của ông không chỉ bởi những cống hiến cá nhân trong suốt 30 năm quân ngũ, mà còn được đặt trong bối cảnh ghi nhớ sự hy sinh của cả một thế hệ chiến sĩ đã ngã xuống vì độc lập, tự do và nghĩa vụ quốc tế.

Một người lính không chỉ được nhớ bởi quân hàm

Sau chặng đường dài cống hiến cho Quân đội Nhân dân Việt Nam, Nguyễn Văn Hồng mang hàm Đại tá và ghi dấu ấn sâu sắc trong lòng đồng đội. Nhưng thay vì nghỉ ngơi, khi đã ở tuổi cao, ông tiếp tục bắt đầu một hành trình mới: cầm bút viết sách và thực hiện các chuyến đi xuyên Việt tìm lại đồng đội cũ. Trong những lần chia sẻ về cuộc đời mình, ông không tập trung nói về chức vụ hay quân hàm. Ông nhiều lần nhắc tới trách nhiệm gìn giữ ký ức, tình đồng chí và những món nợ tinh thần với những người đã nằm lại nơi chiến trường.

Chính điều đó khiến câu chuyện về Nguyễn Văn Hồng có thể được nhìn rộng hơn một câu chuyện chiến đấu thông thường. Đằng sau hình ảnh một đại tá cựu chiến binh tuổi 80 miệt mài bên trang viết và rong ruổi thăm đồng đội là câu chuyện về một con người luôn đặt tình nghĩa, trách nhiệm đối với tập thể và sự tri ân lên trên hết.

Hành trình trở về và những trang viết tri ân

Một dấu mốc quan trọng khác trong ký ức của Nguyễn Văn Hồng là khi ông rời chiến trường trở về với hòa bình, chuyển từ vai trò một người lính trực tiếp cầm súng sang người cầm bút tái hiện lịch sử.

Sau hàng chục năm cống hiến trên các chiến trường miền Nam và làm nghĩa vụ quốc tế, Nguyễn Văn Hồng bắt đầu tỉ mỉ ghi chép lại những mảnh ký ức chiến trường. Chuyến hành trình từ một sĩ quan cao cấp trở thành một tác giả hồi ký diễn ra đầy trăn trở nhưng sâu sắc. Ông dành nhiều năm tháng cặm cụi bên bàn viết để hoàn thành các bộ sách như "Cuộc chiến tranh bắt buộc" hay "Sư đoàn 309 - Những mảnh ký ức". Những trang sách ấy tiếp tục được ông chia sẻ và lan tỏa trong nhiều năm sau. Đối với một người từng trực tiếp trải qua biết bao khoảnh khắc sinh tử giữa chiến trường, việc đưa ký ức lên trang sách trở thành một phần quan trọng trong chặng đường còn lại của cuộc đời.

Sau chiến tranh – một người lính tiếp tục sống có trách nhiệm

Sau những năm tháng chiến đấu, Nguyễn Văn Hồng tiếp tục công tác trong quân đội và sau này nghỉ hưu với quân hàm Đại tá. Ông sinh sống cùng gia đình tại Thành phố Hồ Chí Minh. Những năm tháng tuổi cao, ông vẫn thường xuyên tham gia các hoạt động gặp gỡ đồng đội cũ, tham dự các buổi tọa đàm văn học và trò chuyện, truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ.

Một trong những hình ảnh đáng nhớ là ông trò chuyện, giao lưu cùng các nhà văn trẻ, chiến sĩ và sinh viên trong các buổi ra mắt sách hay tọa đàm truyền thống. Những cuộc gặp ấy cho thấy một khía cạnh khác của người cựu chiến binh: không chỉ là một nhân vật từng đi qua lịch sử, ông còn là người kể lại lịch sử bằng chính ký ức và góc nhìn nhân văn của mình.

Trong chặng đường sau này, khi đã ở tuổi 80, Nguyễn Văn Hồng vẫn tiếp tục thực hiện những chuyến đi xuyên Việt đầy xúc động để thăm lại những người đồng đội cũ tại miền Trung và miền Bắc. Tại những cuộc hội ngộ ấy, ông cùng những người lính năm xưa lại nắm chặt tay nhau, chia sẻ về lý tưởng và tình đồng chí đã giúp họ vượt qua những năm tháng bom đạn ác liệt nhất của cuộc đời.

Những cống hiến và trang viết của Nguyễn Văn Hồng đã góp phần khép lại những khoảng trống của ký ức, nhưng những lời kể, hình ảnh và hồi ký về ông vẫn còn được lưu giữ trân trọng trong các tư liệu lịch sử, báo chí và văn học chiến tranh.

“Thời hoa lửa” còn lại gì với người trẻ hôm nay?

Khoảng cách giữa thế hệ học sinh hôm nay và những người từng đi qua chiến tranh ngày càng xa. Với một học sinh sinh ra trong thời bình, chiến tranh thường hiện diện trước hết trong sách giáo khoa, hình ảnh tư liệu hoặc những con số lịch sử khô khốc.

Nhưng câu chuyện của Nguyễn Văn Hồng giúp lịch sử trở nên gần hơn: đó từng là một con người cụ thể, một thanh niên gác lại chuyện riêng tư, một người lính có đồng đội, có nỗi đau thương mất mát, có nhiệm vụ phải hoàn thành và có những lựa chọn đầy tự hào của riêng mình.

Điều đáng nhớ nhất vì thế không nhất thiết phải là những danh hiệu hay chiến công chói lọi. Đó còn là cách một con người lựa chọn sống với trách nhiệm, tình yêu thương đồng đội, sự dũng cảm và thái độ trân trọng ký ức đối với cộng đồng.

Đối với học sinh hôm nay, “tiếp nối câu chuyện thời hoa lửa” không có nghĩa là lặp lại hoàn cảnh của những người đi trước. Điều thế hệ trẻ có thể tiếp nối là ý thức về trách nhiệm với cộng đồng, tinh thần vượt qua khó khăn, sự trân trọng hòa bình và thái độ nghiêm túc với những lựa chọn của chính mình.

Nguyễn Văn Hồng từng bước vào chiến trường khốc liệt khi mới 19, 20 tuổi. Còn hôm nay, những người trẻ ở tuổi 18 – 20 đang đứng trước những lựa chọn hoàn toàn khác: học tập, phát triển sự nghiệp, định hình cách sống và trách nhiệm với xã hội. Hoàn cảnh lịch sử đã thay đổi, nhưng câu hỏi về việc mình sẽ sống như thế nào và sẽ đóng góp gì cho cộng đồng vẫn còn nguyên giá trị.

Và có lẽ đó chính là điều khiến những câu chuyện từ “thời hoa lửa” không nằm lại trong quá khứ. Chúng tiếp tục được kể lại để thế hệ sau hiểu rằng: hòa bình không phải là điều tự nhiên có sẵn; và mỗi thế hệ đều có một cách riêng để gìn giữ những giá trị mà thế hệ trước đã trao lại.

Tư liệu tham khảo

1.      VietNamNet. (2024, 21/12). Đại tá Nguyễn Văn Hồng, nhà văn tuổi 80 đi xuyên Việt thăm đồng đội. Báo điện tử VietNamNet.

2.      Báo Quân đội nhân dân. (2026, 14/04). Đại tá Nguyễn Văn Hồng: Gìn giữ ký ức chiến tranh trên từng trang viết. Quân Đội Nhân Dân.

3.      Báo Quân đội nhân dân. (2024, 28/04). Tọa đàm văn chương: Đại tá Nguyễn Văn Hồng và cuộc chiến đấu tự nguyện bên trang viết. Quân Đội Nhân Dân.

4.      Nguyễn Văn Hồng. (2010). Cuộc chiến tranh bắt buộc. Nhà xuất bản Quân đội nhân dân.

5.      Nguyễn Văn Hồng. (2018). Sư đoàn 309 - Những mảnh ký ức chiến trường. Nhà xuất bản Văn học.

6.      Báo VietNamNet. (2024). Hành trình trở lại chiến trường xưa và tình đồng chí của cựu chiến binh Sư đoàn 309. Báo điện tử VietNamNet.

7.      Hội Nhà văn TPHCM. (2024). Chân dung nhà văn - chiến sĩ Nguyễn Văn Hồng và chuỗi tác phẩm ký ức. Cổng thông tin Hội Nhà văn TP. Hồ Chí Minh.

8.      Báo Quân đội nhân dân. (2022). Những người gác cổng ký ức chiến trường Tây Nam. Quân Đội Nhân Dân.