NGUYỄN VĂN HUYÊN – NGƯỜI GIỮ NGỌN ĐÈN GIÁO DỤC GIỮA HAI CUỘC KHÁNG CHIẾN

Nếu chiến tranh có thể phá hủy trường học thì nhiệm vụ của người làm giáo dục là tìm cách để việc học không dừng lại.

Trong gần ba thập kỷ, Giáo sư Nguyễn Văn Huyên đã dành phần lớn cuộc đời mình để thực hiện nhiệm vụ ấy.

Ông sinh năm 1905, là một trí thức được đào tạo bài bản tại Pháp và có những nghiên cứu quan trọng về lịch sử, văn hóa Việt Nam.

Năm 1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh giao ông đảm nhiệm cương vị Bộ trưởng Bộ Quốc gia Giáo dục.

Nguyễn Văn Huyên ban đầu còn do dự vì cho rằng mình chưa có kinh nghiệm quản lý ngành. Nhưng ông đã nhận nhiệm vụ và sau đó gắn bó với giáo dục Việt Nam gần 30 năm.

Khi Toàn quốc kháng chiến bùng nổ, Bộ Giáo dục phải rời Hà Nội lên chiến khu.

Bom đạn có thể phá trường.

Giấy và sách rất thiếu.

Giáo viên tản cư.

Học sinh phải di chuyển.

Nhưng Nguyễn Văn Huyên kiên trì quan điểm: chiến tranh càng khó khăn thì càng phải duy trì giáo dục.

Dưới sự lãnh đạo của ông, phong trào bình dân học vụ tiếp tục phát triển, hệ thống trường phổ thông được duy trì và những trường đại học vẫn hoạt động ở các vùng kháng chiến.

Đặc biệt, tiếng Việt được sử dụng ngày càng sâu rộng trong giảng dạy, kể cả ở bậc đại học, thay cho vị trí thống trị trước đó của tiếng Pháp.

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, giáo dục miền Bắc lại phải đối diện với bom đạn. Nhiều trường đại học, phổ thông phải sơ tán về nông thôn và miền núi.

Nhưng việc học vẫn tiếp tục.

Người học có thể ngồi trong lớp tranh tre.

Có trường phải đào hầm cạnh lớp.

Có giờ học bị gián đoạn bởi còi báo động.

Nhưng hệ thống giáo dục không bị đánh gục.

Đó là một trong những di sản đặc biệt của Nguyễn Văn Huyên và cả thế hệ nhà giáo thời chiến.

Người lính bảo vệ từng tấc đất của Tổ quốc. Người làm giáo dục bảo vệ tương lai của Tổ quốc. Giáo sư Nguyễn Văn Huyên đã dành gần ba mươi năm để giữ cho ngọn đèn tri thức không tắt giữa hai cuộc chiến tranh.