Nguyễn Văn Khương

BÀ PHẠM THỊ SON – NGƯỜI CHỮA THƯƠNG BẰNG THUỐC NAM GIỮ CHIẾN KHU VIỆT MINH Ở ĐỊNH HÓA (1938–1945)

Giữa những cánh rừng rậm thuộc vùng ATK Định Hóa (Thái Nguyên), nơi nhiều cán bộ Việt Minh trú ẩn trong các năm 1940–1945, có một người phụ nữ Tày mộc mạc tên Phạm Thị Son. Bà không biết chữ, không tham gia các tổ chức công khai, nhưng lại nắm giữ kiến thức sâu về núi rừng và các bài thuốc truyền thống. Chính nhờ vậy, bà trở thành người cứu sống hàng chục cán bộ trong thời kỳ tiền khởi nghĩa, khi thuốc men vô cùng khan hiếm và bệnh tật – vắt – sốt rét gần như không thể tránh khỏi.

Bà Son nổi tiếng khắp bản vì biết phân biệt các loại lá chỉ bằng mùi hoặc vị. Nhiều cán bộ Việt Minh khi bị cảm, sốt rét, nhiễm trùng vết thương đều được đưa đến nhà bà. Bà dùng lá ngải cứu để hạ sốt, rễ cây dứa dại để tiêu viêm, nhựa cây vả non để rửa vết thương. Có người bị thương nặng vì trượt núi, bà đun ba nồi lá liên tục cả đêm để rửa sạch miệng vết thương. Dù sống ở vùng bị kiểm soát bởi lính dõng và mật thám, bà vẫn luôn giữ bình tĩnh, coi việc cứu người như chuyện thường ngày.

Một lần năm 1943, một cán bộ Việt Minh bị sốt rét ác tính được đồng đội cõng đến nhà bà trong đêm. Bà Son lập tức đóng cửa, nhóm bếp than trong bếp đất rồi nấu lá thuốc suốt bảy giờ. Khi lính dõng đi tuần ngang qua, bà giả vờ đang tắm lá cho “người bà con bị cảm lạnh”. Sự nhanh trí này đã cứu cán bộ ngay dưới mũi kẻ thù. Người ấy sau này trở thành lãnh đạo quân khu, nhưng suốt đời nhắc: “Nếu không có mẹ Son, tôi đã nằm lại rừng ATK.”

Sau Cách mạng Tháng Tám, bà vẫn sống như một người phụ nữ Tày bình dị. Khi bà mất năm 1960, nhiều cán bộ lão thành trở lại Định Hóa, mang theo nắm lá rừng đặt lên mộ bà – để tỏ lòng biết ơn người phụ nữ đã giữ sự sống cho cách mạng bằng những nồi thuốc nam thầm lặng.