NGUYỄN VĂN LANH VÀ KÝ ỨC VỀ VŨ PHI TRỪ – NGƯỜI THUYỀN TRƯỞNG Ở LẠI VỚI HQ-604 ĐẾN PHÚT CUỐI

1. Hai người lính trên cùng một trận chiến

Nguyễn Văn Lanh và Vũ Phi Trừ có những nhiệm vụ rất khác nhau trong ngày 14/3/1988.

Nguyễn Văn Lanh là chiến sĩ công binh thuộc Trung đoàn 83, có mặt trên khu vực Gạc Ma để thực hiện nhiệm vụ xây dựng công trình.

Vũ Phi Trừ là Thuyền trưởng HQ-604, thuộc Lữ đoàn 125 Hải quân, chỉ huy con tàu chở lực lượng và vật tư đến khu vực Gạc Ma. Chiều 13/3, HQ-604 cơ động đến vị trí được giao và thả neo. Sáng hôm sau, lực lượng công binh trên tàu chuyển vật tư lên bãi đá.

Hai người không cùng một vị trí.

Nhưng họ cùng có mặt trong một buổi sáng mà nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ đảo nhanh chóng biến thành cuộc chiến đấu.

2. Khi Gạc Ma trở thành trận địa

Sáng 14/3, lực lượng đối phương tiến đến Gạc Ma và tìm cách buộc lực lượng Việt Nam rời khỏi khu vực.

Khoảng 6 giờ, lực lượng vũ trang đổ bộ lên bãi đá.

Trên Gạc Ma, Thiếu úy Trần Văn Phương, Phó Chỉ huy đảo, chỉ huy các chiến sĩ và lực lượng công binh bảo vệ lá cờ Tổ quốc. Nguyễn Văn Lanh là một trong những người đứng trong đội hình ấy.

Khi cuộc giằng co diễn ra, Trần Văn Phương hy sinh.

Nguyễn Văn Lanh xông vào giữ cờ và bị lưỡi lê đâm vào vai. Ông ngã xuống nhưng hai tay vẫn ôm chặt cột cờ.

Ở ngoài bãi đá, cuộc chiến đấu tiếp diễn.

Và trên mặt biển, HQ-604 cũng chuẩn bị hứng chịu hỏa lực.

3. Vũ Phi Trừ trên buồng chỉ huy

Đối phương nã pháo trực tiếp vào HQ-604.

Con tàu bị hư hỏng nặng, không thể nhổ neo để ủi bãi. Một số cán bộ, chiến sĩ hy sinh và bị thương.

Trong hoàn cảnh ấy, Thuyền trưởng Vũ Phi Trừ vẫn ở lại chỉ huy.

Theo lời kể của cựu thủy thủ Đoàn Hữu Thấn, người trực tiếp có mặt trên HQ-604, dù đạn pháo bắn xối xả, Vũ Phi Trừ vẫn bình tĩnh chỉ huy và động viên cán bộ, chiến sĩ trên tàu vừa chiến đấu tự vệ, vừa cấp cứu thương binh và cứu chữa tàu.

Đó là những công việc diễn ra cùng lúc.

Một con tàu đang bị đánh phá.

Có người bị thương cần cấp cứu.

Có những vị trí phải tiếp tục chiến đấu.

Và con tàu phải được tìm cách cứu chữa.

Trong tình thế ấy, người thuyền trưởng vẫn ở trên tàu để chỉ huy.

4. Ký ức của người sống sót

Nguyễn Văn Lanh không phải là người trực tiếp kể lại những phút cuối của Vũ Phi Trừ trên HQ-604.

Nhưng ông là một trong những người sống sót của cùng trận chiến.

Ký ức của ông về Gạc Ma luôn gắn với những người đã không trở về: Trần Văn Phương trên bãi đá, những người lính công binh và thủy thủ đoàn HQ-604.

Các cựu binh Gạc Ma sau này nhiều lần gặp lại nhau để nhắc về ngày 14/3/1988. Trong cuộc hội ngộ 25 năm sau trận chiến, những người từng có mặt tại Gạc Ma cùng nhắc lại những đồng đội đã hy sinh.

Đối với Nguyễn Văn Lanh, ký ức về Vũ Phi Trừ cũng nằm trong khoảng trống ấy.

Một người chỉ huy con tàu.

Một người lính đứng trên bãi đá.

Hai vị trí khác nhau nhưng cùng thuộc về một trận chiến.

5. Những phút cuối của HQ-604

Hỏa lực tiếp tục đánh vào HQ-604.

Con tàu bị cháy và chìm xuống biển.

Theo lời kể của Đoàn Hữu Thấn, khoảng 8 giờ 30 phút ngày 14/3/1988, HQ-604 chìm. Thuyền trưởng Vũ Phi Trừ cùng nhiều cán bộ, chiến sĩ hy sinh cùng con tàu.

Đoàn Hữu Thấn là một trong những người rời tàu sau cùng. Ông bơi khỏi khu vực, bám vào phao cứu sinh rồi được đồng đội trên các xuồng của HQ-505 hỗ trợ, đưa cùng thương binh về đảo Sinh Tồn để cứu chữa.

Như vậy, những người sống sót của HQ-604 đã mang theo câu chuyện về con tàu.

Còn Vũ Phi Trừ ở lại với HQ-604.

6. Người thuyền trưởng và gia đình phía sau

Vũ Phi Trừ hy sinh khi HQ-604 chìm.

Ông được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Sau này, câu chuyện về gia đình ông cũng trở thành một phần của ký ức Gạc Ma. Nhân Dân từng ghi nhận người vợ là bà Nguyễn Thị Tần đã ở vậy nuôi hai con sau khi chồng hy sinh.

Hai người con trai của ông sau này đều trưởng thành; trong đó Vũ Xuân Đăng công tác trong lực lượng Hải quân, còn Vũ Xuân Khoa làm việc tại Tân Cảng.

Một người lính hy sinh ngoài biển.

Một gia đình tiếp tục cuộc sống trong đất liền.

Đó cũng là một phần của lịch sử chiến tranh: phía sau mỗi người lính nằm lại còn có những người thân phải sống tiếp với khoảng trống mà họ để lại.

7. Người trở về nhớ người ở lại

Nguyễn Văn Lanh sống sót sau Gạc Ma.

Ông trở về với vết thương trên vai và những ký ức không thể xóa về buổi sáng 14/3.

Vũ Phi Trừ thì không trở về.

HQ-604 cũng không trở về.

Con tàu chìm xuống biển cùng người thuyền trưởng và nhiều cán bộ, chiến sĩ.

Nhưng những người sống sót tiếp tục kể lại câu chuyện ấy.

Qua lời kể của Đoàn Hữu Thấn, hình ảnh Vũ Phi Trừ hiện lên là người thuyền trưởng vẫn chỉ huy trong lúc tàu bị pháo kích, vừa tổ chức tự vệ, vừa cứu thương binh và tìm cách cứu con tàu.

Còn qua ký ức của Nguyễn Văn Lanh, Gạc Ma là nơi ông mất đi những người đồng đội.

Hai lời kể gặp nhau ở một điểm: ngày 14/3/1988 không chỉ có những người hy sinh, mà còn có những người sống sót mang câu chuyện của họ trở về.

Lời kết

Nguyễn Văn Lanh trở về từ Gạc Ma.

Vũ Phi Trừ thì nằm lại cùng HQ-604.

Một người bị lưỡi lê đâm vào vai nhưng vẫn giữ cột cờ.

Một người ở lại trên con tàu bị pháo bắn cho đến khi HQ-604 chìm xuống biển.

Ngày 14/3/1988, 64 cán bộ, chiến sĩ Hải quân Việt Nam hy sinh trong cuộc chiến đấu bảo vệ Gạc Ma, Cô Lin và Len Đao.

Nhưng lịch sử của ngày ấy còn được lưu giữ bởi những người trở về.

Nguyễn Văn Lanh là một trong số đó.

Mỗi khi nhắc đến Gạc Ma, ông không chỉ nhớ đến lá cờ mà mình từng ôm chặt, mà còn nhớ những người đã chiến đấu bên cạnh mình.

Trong ký ức ấy có Trần Văn Phương.

Có những người lính công binh.

Và có Vũ Phi Trừ — người thuyền trưởng của HQ-604.

Con tàu đã chìm. Người thuyền trưởng đã nằm lại. Nhưng câu chuyện về những người ở trên con tàu ấy vẫn được những người trở về kể lại.