NGUYỄN VĂN LANH VÀ TRẦN VĂN PHƯƠNG – NHỮNG PHÚT CUỐI CÙNG BÊN LÁ CỜ GẠC MA

1. Buổi sáng trên bãi đá

Rạng sáng 14/3/1988, lực lượng Hải quân và công binh Việt Nam đang thực hiện nhiệm vụ tại khu vực Gạc Ma.

Trên tàu HQ-604, cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn Công binh 83 chuyển vật liệu lên bãi đá để xây dựng công trình bảo vệ đảo. Khoảng 6 giờ, lực lượng đối phương đổ bộ lên Gạc Ma với vũ khí trong tay.

Nguyễn Văn Lanh khi ấy là một chiến sĩ công binh trẻ.

Trần Văn Phương là Thiếu úy, Phó Chỉ huy trưởng đảo Gạc Ma, thuộc Lữ đoàn 146, Vùng 4 Hải quân.

Hai người có nhiệm vụ khác nhau.

Một người là cán bộ chỉ huy bảo vệ đảo.

Một người là chiến sĩ công binh làm nhiệm vụ xây dựng.

Nhưng trong buổi sáng ấy, họ đứng cùng một vị trí: bên lá cờ Tổ quốc.

2. Trần Văn Phương và quyết định giữ cờ

Khi đối phương tìm cách giật lá cờ Việt Nam, Trần Văn Phương tổ chức lực lượng bảo vệ.

Các chiến sĩ tạo thành đội hình quanh lá cờ, kiên quyết không để cờ bị lấy đi. Nhân Dân ghi nhận Phương trực tiếp chỉ huy các chiến sĩ và công binh xây dựng bảo vệ cờ và chủ quyền trên bãi đá.

Đó là lúc nhiệm vụ xây dựng công trình trở thành cuộc đối đầu trực tiếp.

Trong tay những người lính Việt Nam lúc ấy chủ yếu là súng bộ binh cùng những dụng cụ lao động như cuốc, xẻng, xà beng. Tương quan về vũ khí và phương tiện rất bất lợi.

Nhưng họ vẫn đứng quanh lá cờ.

Trần Văn Phương ở vị trí phía trước.

Nguyễn Văn Lanh và những người lính công binh ở phía sau ông.

3. Người chỉ huy ngã xuống

Cuộc giằng co diễn ra trong thời gian rất ngắn.

Theo tư liệu Nhân Dân, khi đối phương tìm cách cướp cờ, Trần Văn Phương lao vào giành lại lá cờ. Khi một chiến sĩ Việt Nam bị uy hiếp, ông xông vào cứu đồng đội và bị đối phương nổ súng. Ông hy sinh tại Gạc Ma.

Một nguồn khác của Nhân Dân ghi lại hình ảnh trước lúc hy sinh: Trần Văn Phương quấn lá cờ Tổ quốc quanh thân mình và động viên đồng đội không được lùi bước.

Người chỉ huy đã ngã xuống.

Nhưng lá cờ vẫn còn đó.

Và những người lính đứng quanh cờ chưa rời vị trí.

Trong số đó có Nguyễn Văn Lanh.

4. Nguyễn Văn Lanh tiếp tục giữ lá cờ

Sau khi Trần Văn Phương hy sinh, Nguyễn Văn Lanh lập tức lao vào vị trí lá cờ.

Tư liệu Nhân Dân năm 2026 ghi rất rõ: Nguyễn Văn Lanh xông vào giữ cờ cùng các đồng đội, quyết tâm bảo vệ đảo đến cùng. Đối phương dùng lưỡi lê đâm vào vai ông. Lanh ngã xuống nhưng vẫn ôm chặt cột cờ để lá cờ tiếp tục tung bay.

Đó là một trong những chi tiết đặc biệt nhất trong câu chuyện Gạc Ma.

Trước đó, Trần Văn Phương đã đứng bên lá cờ.

Khi người chỉ huy ngã xuống, Nguyễn Văn Lanh tiếp tục ở đó.

Người này ngã xuống, người khác bước vào vị trí.

Lá cờ vẫn được giữ.

5. Hai người lính, hai số phận

Trần Văn Phương không trở về.

Nguyễn Văn Lanh sống sót nhưng bị thương nặng.

Phương hy sinh khi mới 23 tuổi và được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân vào tháng 1/1989.

Lanh được đưa về điều trị tại Cam Ranh.

Nhiều năm sau, ông trở thành một trong những nhân chứng sống của trận Gạc Ma.

Trong một cuộc hội ngộ các cựu binh năm 2013, Nguyễn Văn Lanh kể lại những phút cuối của Trần Văn Phương. Ông nói về người chỉ huy đã cùng đồng đội tạo thành vòng tròn bảo vệ lá cờ, rồi hy sinh trong trận chiến.

Đối với Lanh, đó không phải câu chuyện của một người đứng ngoài.

Ông là người đã đứng ngay bên cạnh Phương.

Ông cũng là người tiếp tục giữ lá cờ sau khi Phương ngã xuống.

6. Một lá cờ và những người nằm lại

Cuộc chiến đấu ngày 14/3/1988 kết thúc bằng tổn thất rất lớn.

64 cán bộ, chiến sĩ Hải quân nhân dân Việt Nam hy sinh tại Gạc Ma, Cô Lin và Len Đao.

Trần Văn Phương là một trong những người nằm lại.

Nguyễn Văn Lanh là một trong những người trở về.

Khoảng cách giữa hai số phận đôi khi chỉ là một khoảnh khắc trên chiến trường.

Nhưng với những người sống sót, những người đã hy sinh không bao giờ thực sự biến mất.

Nhiều năm sau, trong những cuộc gặp của các cựu binh Gạc Ma, ký ức về những người đã mất vẫn luôn hiện diện. Nguyễn Văn Lanh từng nói ông không thể nguôi quên hình ảnh những đồng đội đã chiến đấu và hy sinh trong trận chiến giữ đảo.

7. Lá cờ vẫn là điểm bắt đầu của ký ức

Ngày nay, khi nhắc đến Gạc Ma, hình ảnh Trần Văn Phương và Nguyễn Văn Lanh thường được đặt cạnh nhau.

Một người đã hy sinh trong lúc bảo vệ cờ.

Một người bị thương nặng nhưng vẫn giữ cờ.

Một người trở thành Anh hùng liệt sĩ.

Một người trở thành nhân chứng sống của trận chiến.

Giữa họ là lá cờ Tổ quốc.

Và phía sau lá cờ ấy là những người lính đã đứng thành vòng tròn trên bãi đá sáng 14/3/1988.

Những gì diễn ra trong vài phút ấy sau này được kể lại qua nhiều nhân chứng và tư liệu. Nhưng với Nguyễn Văn Lanh, ký ức ấy có lẽ đơn giản hơn: ông nhớ người chỉ huy của mình, nhớ đồng đội, nhớ lá cờ và nhớ những người đã không thể trở về.

Lời kết

Trần Văn Phương và Nguyễn Văn Lanh không cùng trở về sau ngày 14/3/1988.

Một người nằm lại giữa biển.

Một người mang thương tích trở về đất liền.

Nhưng câu chuyện của họ nối với nhau bởi một khoảnh khắc: khi lá cờ Tổ quốc bị đe dọa, cả hai đều đứng ở đó để bảo vệ.

Trần Văn Phương hy sinh khi đang bảo vệ cờ và đồng đội.

Nguyễn Văn Lanh tiếp tục giữ lấy cột cờ sau đó, dù bị lưỡi lê đâm vào vai.

Và từ buổi sáng ấy, hình ảnh hai người lính trở thành một phần ký ức về Gạc Ma — nơi 64 cán bộ, chiến sĩ Hải quân Việt Nam đã hy sinh trong cuộc chiến đấu ngày 14/3/1988.

Với người đã nằm lại, lịch sử ghi tên bằng sự hy sinh.

Với người trở về, lịch sử được gìn giữ bằng ký ức.

Và trong ký ức của Nguyễn Văn Lanh, Trần Văn Phương cùng những người đồng đội vẫn còn đứng bên lá cờ trên Gạc Ma năm nào.