Nguyễn Văn Linh – Từ người tù Côn Đảo đến Tổng Bí thư của thời kỳ đổi mới

Có những cuộc đời gắn liền với những bước ngoặt lớn của lịch sử dân tộc. Cuộc đời đồng chí Nguyễn Văn Linh là một cuộc đời như thế. Từ một thiếu niên sớm giác ngộ cách mạng, bị thực dân bắt giam và đày ra Côn Đảo khi mới 15 tuổi, đồng chí đã trải qua nhiều năm tháng tù đày, chiến đấu và hoạt động cách mạng gian khổ, từng bước trưởng thành và trở thành một trong những nhà lãnh đạo quan trọng của Đảng. Đặc biệt, trên cương vị Tổng Bí thư từ năm 1986, đồng chí đã có những đóng góp quan trọng trong việc khởi xướng và thúc đẩy công cuộc đổi mới đất nước.

Đồng chí Nguyễn Văn Linh tên thật là Nguyễn Văn Cúc, thường gọi là Mười Cúc, sinh ngày 1-7-1915 tại thôn Yên Phú, xã Giai Phạm, huyện Yên Mỹ, tỉnh Hưng Yên. Sinh ra khi đất nước đang chìm trong cảnh mất nước, nhân dân chịu nhiều áp bức, đồng chí sớm hình thành tinh thần yêu nước và ý chí đấu tranh.

Từ năm 1929, khi còn là học sinh, đồng chí đã tham gia Học sinh đoàn do Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên lãnh đạo. Ngày 1-5-1930, trong lúc tham gia rải truyền đơn chống đế quốc, đồng chí bị địch bắt. Mới 15 tuổi, đồng chí đã phải đối mặt với nhà tù thực dân và bị kết án tù chung thân, sau đó bị đày ra Côn Đảo.

Những năm tháng trong nhà tù Côn Đảo là thử thách lớn đối với một người thanh niên còn rất trẻ. Nhưng thay vì khuất phục trước sự đàn áp, đồng chí Nguyễn Văn Linh tiếp tục được tôi luyện về ý chí, bản lĩnh và tinh thần cách mạng. Nhà tù thực dân trở thành một trong những nơi hun đúc nên phẩm chất kiên trung của người chiến sĩ cách mạng Nguyễn Văn Linh.

Năm 1936, do thắng lợi của Mặt trận Bình dân Pháp, đồng chí được trả tự do. Sau đó, đồng chí được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương và tiếp tục hoạt động cách mạng trong công nhân, lao động tại Hải Phòng và Hà Nội. Đồng chí tích cực xây dựng cơ sở Đảng, thành lập nhiều chi bộ và tham gia xây dựng Thành ủy lâm thời Hải Phòng.

Năm 1939, Đảng điều động đồng chí vào công tác tại Sài Gòn. Đồng chí tham gia Ban Chấp hành Đảng bộ Thành phố, cuối năm 1939 được phân công tham gia lập lại Xứ ủy Trung Kỳ. Đầu năm 1941, đồng chí lại bị địch bắt tại Vinh. Sau khi bị xử án 5 năm tù, đồng chí tiếp tục bị đày ra Côn Đảo lần thứ hai.

Hai lần bị bắt, nhiều năm bị giam cầm trong nhà tù thực dân nhưng không làm suy giảm ý chí của người chiến sĩ cộng sản. Khi Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công, đồng chí được đón về Nam Bộ và tiếp tục hoạt động tại miền Tây. Sau đó, đồng chí lên Sài Gòn - Chợ Lớn, trực tiếp lãnh đạo cuộc kháng chiến với các cương vị Bí thư Thành ủy và Bí thư Đặc khu ủy Sài Gòn - Gia Định.

Trong những năm kháng chiến, đồng chí Nguyễn Văn Linh ngày càng trưởng thành trong thực tiễn lãnh đạo phong trào cách mạng. Năm 1947, đồng chí được bầu vào Xứ ủy Nam Bộ; năm 1949 tham gia Thường vụ Xứ ủy Nam Bộ. Từ năm 1957 đến năm 1960, đồng chí giữ cương vị quyền Bí thư Xứ ủy Nam Bộ.

Năm 1960, tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ III, đồng chí được bầu vào Ban Chấp hành Trung ương Đảng. Trung ương sau đó chỉ định đồng chí làm Bí thư Trung ương Cục và Phó Bí thư Trung ương Cục miền Nam. Đây là giai đoạn đồng chí tiếp tục tham gia lãnh đạo cuộc đấu tranh cách mạng ở miền Nam, góp phần vào sự nghiệp giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.

Sau đại thắng mùa Xuân năm 1975, đất nước bước sang một giai đoạn lịch sử mới. Chiến tranh kết thúc, nhưng những nhiệm vụ đặt ra trước mắt vô cùng nặng nề. Đất nước phải khắc phục hậu quả chiến tranh, ổn định đời sống nhân dân và từng bước xây dựng nền kinh tế - xã hội trong điều kiện còn nhiều khó khăn.

Năm 1976, đồng chí Nguyễn Văn Linh giữ chức Bí thư Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh. Tháng 12-1976, tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IV, đồng chí được bầu lại vào Ban Chấp hành Trung ương Đảng, được Trung ương bầu vào Bộ Chính trị và Ban Bí thư Trung ương Đảng. Đồng chí được phân công giữ các chức vụ Trưởng ban Cải tạo xã hội chủ nghĩa của Trung ương, Trưởng ban Dân vận Mặt trận Trung ương và Chủ tịch Tổng Công đoàn Việt Nam đến năm 1980.

Sau đó, đồng chí được phân công theo dõi việc thực hiện Nghị quyết của Đảng và Chính phủ ở các tỉnh miền Nam. Tháng 12-1981, đồng chí trở lại làm Bí thư Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh.

Tháng 3-1982, tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ V, đồng chí được bầu lại vào Ban Chấp hành Trung ương Đảng. Tháng 6-1985, tại Hội nghị Trung ương 8, đồng chí được bầu vào Bộ Chính trị và tiếp tục giữ cương vị Bí thư Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh.

Những năm tháng trực tiếp lãnh đạo Thành phố Hồ Chí Minh đã giúp đồng chí có điều kiện tiếp xúc sâu sát với thực tiễn đời sống, sản xuất và những khó khăn của người dân. Thực tiễn ấy cũng góp phần hình thành tư duy đổi mới, tìm tòi những cách làm phù hợp với yêu cầu phát triển của đất nước.

Tháng 6-1986, đồng chí được bầu vào Ban Bí thư Trung ương Đảng và được phân công Thường trực Ban Bí thư. Đến tháng 12-1986, tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI, đồng chí được bầu vào Ban Chấp hành Trung ương và được Trung ương bầu làm Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam.

Đây là thời điểm đất nước đứng trước những khó khăn lớn. Sau nhiều năm chiến tranh, hậu quả để lại rất nặng nề. Đến năm 1985, đời sống nhân dân còn nhiều khó khăn; nền kinh tế gặp nhiều trở ngại; đất nước phải đối mặt với sự bao vây, cấm vận, trong khi thiên tai, lũ lụt thường xuyên xảy ra.

Trong bối cảnh ấy, Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI đã đề ra đường lối đổi mới. Đồng chí Nguyễn Văn Linh là một trong những nhà lãnh đạo có vai trò quan trọng trong việc khởi xướng và thúc đẩy đường lối này.

Tinh thần đổi mới được thể hiện bằng việc nhìn thẳng vào thực tế, đánh giá đúng những thành tựu cũng như hạn chế, từ đó mạnh dạn thay đổi những cơ chế không còn phù hợp. Định hướng chuyển từ cơ chế tập trung quan liêu bao cấp sang phát triển nền kinh tế nhiều thành phần, vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước đã mở ra một hướng đi mới cho đất nước.

Năm 1987, trên cương vị Tổng Bí thư, đồng chí Nguyễn Văn Linh có nhiều bài phát biểu và bài viết quan trọng nhằm làm sáng tỏ những quan điểm về đổi mới. Đặc biệt, loạt bài “Những việc cần làm ngay” mang bút danh N.V.L đã tạo dấu ấn rõ nét trong đời sống xã hội.

Thông qua Báo Nhân Dân, cơ quan ngôn luận của Đảng và Nhà nước, đồng chí đã trực tiếp đưa nhiều vấn đề của đời sống xã hội ra trước công luận. Loạt bài được đăng từ số đầu tiên ngày 25-5-1987 đến số cuối cùng ngày 29-9-1990.

Trong các bài viết, đồng chí vừa biểu dương những nhân tố mới, những cách làm tích cực, vừa kiên quyết đấu tranh với những biểu hiện tiêu cực. Quan điểm của đồng chí là phải chống tiêu cực để tạo điều kiện cho những nhân tố mới phát triển. Đây là một biểu hiện rõ nét của tinh thần đổi mới: không né tránh những vấn đề tồn tại mà phải thẳng thắn nhận diện và tìm cách giải quyết.

Bên cạnh đổi mới về kinh tế và quản lý xã hội, đồng chí Nguyễn Văn Linh đặc biệt coi trọng việc xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên có phẩm chất đạo đức. Đồng chí đề cao đạo đức cách mạng, sự liêm khiết, khiêm tốn, giản dị và luôn nhấn mạnh trách nhiệm của người cán bộ trước Đảng và nhân dân.

Trong cuộc đời hoạt động cách mạng, dù đảm nhiệm nhiều cương vị khác nhau, đồng chí vẫn giữ lối sống giản dị, trong sáng và mẫu mực. Chính quá trình rèn luyện từ những năm tháng tù đày, chiến đấu và công tác đã tạo nên bản lĩnh của một nhà lãnh đạo có nhiều kinh nghiệm thực tiễn.

Tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VII tháng 6-1991, đồng chí được cử làm Cố vấn Ban Chấp hành Trung ương Đảng. Tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VIII tháng 6-1996, đồng chí tiếp tục được cử làm Cố vấn Ban Chấp hành Trung ương Đảng.

Với những công lao và thành tích đối với cách mạng, đồng chí Nguyễn Văn Linh được Đảng và Nhà nước trao tặng Huân chương Sao vàng, Huy hiệu 60 năm tuổi Đảng cùng nhiều huân, huy chương cao quý khác. Đồng chí cũng được Nhà nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào, Nhà nước Cu-ba và Nhà nước Cam-pu-chia trao tặng những phần thưởng cao quý.

Ngày 27/4/1998, đồng chí Nguyễn Văn Linh từ trần tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Từ một thiếu niên 15 tuổi bước vào con đường cách mạng, trải qua hai lần bị bắt và đày ra Côn Đảo, đến một nhà lãnh đạo quan trọng của Đảng và Tổng Bí thư trong thời kỳ mở đầu công cuộc đổi mới, cuộc đời đồng chí Nguyễn Văn Linh là một hành trình đặc biệt.

Điều làm nên dấu ấn Nguyễn Văn Linh không chỉ là những cương vị mà đồng chí từng đảm nhiệm, mà còn là bản lĩnh được hình thành qua thực tiễn cách mạng, tinh thần dám đối diện với khó khăn và ý thức trách nhiệm trước những vấn đề của đất nước.

Những đóng góp của đồng chí trong công cuộc đổi mới, đặc biệt qua việc thúc đẩy tinh thần “Nhìn thẳng vào sự thật, đánh giá đúng sự thật” và loạt bài “Những việc cần làm ngay”, đã trở thành một phần đáng nhớ trong lịch sử đổi mới của Việt Nam.

Cuộc đời đồng chí Nguyễn Văn Linh đã khép lại, nhưng hình ảnh người chiến sĩ cách mạng kiên trung, người lãnh đạo giản dị, liêm khiết và có tinh thần đổi mới vẫn được nhắc nhớ. Đó là hình ảnh của một thế hệ cán bộ đã dành trọn cuộc đời cho sự nghiệp cách mạng, cho nhân dân và cho đất nước.