Nguyễn Văn Lượm

Lượm được lấy nguyên mẫu từ Liệt Sĩ Nguyễn Văn Lượm, tên khai sinh là Nguyễn Thanh[4]. Theo tài liệu lưu giữ của gia đinh, liệt sĩ Nguyễn Thanh sinh năm 1932, quê Quảng Điền, Thừa Thiên Huế. Theo cha vào Nha Trang sinh sống và sớm hoạt động cách mạng, đồng chí làm nhiệm vụ liên lạc và hi sinh vào năm 1947, khi ấy mới 14 tuổi. Bằng tổ quốc ghi công có ghi rõ, ông là "Đội viên du kích", các giấy tờ của gia đình và xác nhận của địa phương đã góp phần làm sáng tỏ thân thế của liệt sĩ. Đặc biệt, trong nhật ký nhớ lại một thời của nhà thơ Tố Hữu có xác nhận, Lượm là cháu họ của ông. Ông kể, Lượm đã hy sinh khi đi qua một cánh đồng, từ câu chuyện đó ông đã viết nên bài thơ "Lượm". Hình ảnh người chiến sĩ liên lạc nhỏ tuổi, hồn nhiên nhưng gan dạ ấy đã trở thành biểu tượng đẹp về lòng yêu nước và sự dũng cảm của thiếu niên Việt Nam trong những năm tháng chiến tranh.

Ngày Huế đổ máu

Chú Hà Nội về

Tình cờ chú cháu

Gặp nhau Hàng Bè.

Chú bé loắt choắt

Cái xắc xinh xinh

Cái chân thoăn thoắt

Cái đầu nghênh nghênh

Ca-lô đội lệch

Mồm huýt sáo vang

Như con chim chích

Nhảy trên đường vàng...

- "Cháu đi liên lạc

Vui lắm chú à

Ở đồn Mang Cá

Thích hơn ở nhà!"

Cháu cười híp mí,

Má đỏ bồ quân:

- "Thôi, chào đồng chí!"

Cháu đi xa dần...

Cháu đi đường cháu

Chú lên đường ra

Đến nay tháng sáu

Chợt nghe tin nhà.

Ra thế

Lượm ơi!

Một hôm nào đó

Như bao hôm nào

Chú đồng chí nhỏ

Bỏ thư vào bao

Vụt qua mặt trận

Đạn bay vèo vèo

Thư đề "Thượng khẩn"

Sợ chi hiểm nghèo?

Đường quê vắng vẻ

Lúa trổ đòng đòng

Ca-lô chú bé

Nhấp nhô trên đồng...

Bỗng loè chớp đỏ

Thôi rồi, Lượm ơi!

Chú đồng chí nhỏ

Một dòng máu tươi!

Cháu nằm trên lúa

Tay nắm chặt bông

Lúa thơm mùi sữa

Hồn bay giữa đồng...

Lượm ơi, còn không?

Chú bé loắt choắt

Cái xắc xinh xinh

Cái chân thoăn thoắt

Cái đầu nghênh nghênh

Ca-lô đội lệch

Mồm huýt sáo vang

Như con chim chích

Nhảy trên đường vàng...

1949