Nguyễn Văn Lượm

Trong hành trang niên thiếu của biết bao thế hệ học sinh Việt Nam, hình ảnh chú bé liên lạc với "Cái xắc xinh xinh / Cái chân thoăn thoắt / Cái đầu nghênh nghênh" đã trở thành một biểu tượng đẹp đẽ, hồn nhiên mà vô cùng lẫm liệt. Bài thơ "Lượm" của nhà thơ Tố Hữu không chỉ là một tác phẩm văn học quen thuộc, mà đằng sau đó là câu chuyện có thật về một người anh hùng nhỏ tuổi—liệt sĩ Nguyễn Văn Lượm (tên thật là Nguyễn Thanh).

Nguyễn Văn Lượm sinh năm 1932 tại làng Lai Trung, xã Quảng Thọ, huyện Quảng Điền, tỉnh Thừa Thiên Huế. Lớn lên trong những năm tháng đất nước chìm trong khói lửa chiến tranh, mới hơn 10 tuổi, người thiếu niên ấy đã tự nguyện gác lại tuổi thơ hồn nhiên để gia nhập lực lượng du kích, đảm nhận công việc vô cùng nguy hiểm: làm chiến sĩ giao liên, chuyên chở những lá thư "thượng khẩn" giữa các chiến khu.

Tháng 4 năm 1947, giữa cánh đồng Thừa Thiên rực nắng, trong một lần đang làm nhiệm vụ xé gió truyền tin, Lượm bị địch phát hiện. Những viên đạn bạo tàn của kẻ thù đã quật ngã người đồng chí nhỏ tuổi khi anh mới vừa tròn 14 tuổi. Lượm ngã xuống nhẹ nhàng giữa đồng lúa thơm nồng, tay vẫn nắm chặt chiếc thư thượng khẩn: "Cháu nằm trên lúa / Tay nắm chặt hông / Lúa thơm mùi sữa / Hồn bay giữa đồng..."

Hay tin người cháu ruột thịt của mình hy sinh, nhà thơ Tố Hữu đã nghẹn ngào viết nên những câu thơ bất tử. Lượm ngã xuống, nhưng hình ảnh của anh không khép lại trong đau thương, mà ngời sáng như một ngọn "hoa lửa" đại diện cho tuổi trẻ, cho khát vọng tự do của một dân tộc không chịu cúi đầu.

Đối với thế hệ sinh viên hôm nay, câu chuyện về Lượm không nằm xa xôi trong sách vở lịch sử. Đó là lời nhắc nhở sâu sắc về cái giá của hòa bình, về sự đánh đổi bằng máu và tuổi trẻ của biết bao thế hệ đi trước. Sắc đỏ của chiếc lô-mê ngả màu hay chiếc xắc xinh xinh năm xưa chính là ngọn đuốc truyền lại cho người trẻ thời bình: sống có lý tưởng, học tập hết mình và sẵn sàng cống hiến tri thức cho sự phát triển của quê hương, đất nước.