Nguyễn Văn Nghĩa — phi công Ace bắn hạ sáu máy bay trong nửa cuối năm 1972

Có những chiến công được nhớ bằng một khoảnh khắc quyết định. Nguyễn Văn Nghĩa sinh năm 1946 tại Quảng Ngãi, trúng tuyển phi công quân sự năm 1965 và được đào tạo lái MiG-21 tại Liên Xô.

Xuất phát điểm của Nguyễn Văn Nghĩa cho thấy hành trình ấy không hề được định sẵn. Năm 1968 ông về nước, chiến đấu trong đội hình Trung đoàn Không quân 921 rồi 927, đối đầu những biên đội đông hơn và có hệ thống hỗ trợ hiện đại.

Bước ngoặt quan trọng đến khi nhiệm vụ đặt ông, bà vào hoàn cảnh đặc biệt. Từ tháng 6 đến tháng 12-1972, ông được xác nhận bắn hạ sáu máy bay; năm chiếc rơi tại chỗ và một chiếc bị thương nặng rồi rơi tại Tuyên Quang.

Trong tình thế đó, yếu tố quyết định không chỉ là lòng can đảm. Trong chiến dịch 12 ngày đêm tháng 12-1972, phi công phải xuất kích giữa nhiễu, tên lửa và các tốp hộ tống, đánh nhanh rồi rút trước khi cạn nhiên liệu.

Các con số của sự kiện giúp câu chuyện có thể kiểm chứng rõ ràng. Thành tích từ năm máy bay trở lên đưa ông vào nhóm phi công đạt cấp Ace; năm 1973 ông được phong Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Sau khoảnh khắc nổi bật là cả một quá trình dài ít được nhắc tới. Sau thống nhất, ông là phi công MiG-21 đầu tiên của Việt Nam điều khiển F-5 thu được và trở thành giáo viên bay đầu tiên trên loại máy bay này.

Nhìn từ kết quả cuối cùng, đóng góp cá nhân luôn gắn với sức mạnh của tập thể. Ông về sau mang quân hàm Đại tá, làm Phó sư đoàn trưởng về chính trị Sư đoàn 370 và tiếp tục truyền kinh nghiệm cho lớp phi công sau.

Câu chuyện ấy cho thấy danh hiệu anh hùng bắt đầu từ trách nhiệm rất cụ thể với đồng đội. Nhân vật Nguyễn Văn Nghĩa được ghi nhớ không phải bởi lời kể phóng đại, mà bởi những việc đã làm, những mốc thời gian và kết quả còn được lưu trong lịch sử.