Nguyễn Văn Nho – Người Tiểu đoàn trưởng Thủy quân lục chiến tử trận trong trận Bình Giã

Kháng chiến chống Mỹ – giai đoạn 1963–1965, đặc biệt là Chiến dịch Bình Giã, cuối năm 1964. Đây là thời kỳ chiến tranh ở miền Nam chuyển sang mức độ quyết liệt hơn, trong đó trận Bình Giã diễn ra từ cuối tháng 12/1964 đến đầu tháng 1/1965 tại tỉnh Phước Tuy.
Lưu ý về nhân vật: Có một Nguyễn Văn Nho khác, là Tiểu đội trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam, hy sinh ngày 16/8/1953 tại Đồng Nai. Bài này kể về Thiếu tá Nguyễn Văn Nho, Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 4 TQLC, tử trận tại Bình Giã ngày 31/12/1964
1. Người sĩ quan chọn chiến trường thay vì văn phòng

Nguyễn Văn Nho sinh tại Bình Đại, Bến Tre, theo học Khóa 5 Trường Võ bị Quốc gia Việt Nam và sau khi tốt nghiệp năm 1955 đã tình nguyện về Tiểu đoàn 1 Thủy quân lục chiến.

Đó là lựa chọn cho thấy khá rõ con đường quân nghiệp của ông.

Ông muốn ra tác chiến.

Không muốn chỉ ngồi ở một vị trí hậu phương.

Những năm đầu trong binh chủng, ông lần lượt trải qua các đơn vị chiến đấu và từng bị thương trong trận Giồng Riềng, Rạch Giá ngày 6/12/1955.

Vết thương ấy không khiến ông rời chiến trường.

Ngược lại, ông tiếp tục theo đuổi con đường của một sĩ quan tác chiến.

2. Người sĩ quan được chọn đi học ở Mỹ

Cuối năm 1957, Nguyễn Văn Nho là một trong bảy sĩ quan được lựa chọn tham dự lớp căn bản Thủy quân lục chiến tại Quantico, Hoa Kỳ, khóa 1 năm 1958.

Trong danh sách đó có những sĩ quan sau này trở thành các chỉ huy quan trọng của Thủy quân lục chiến Việt Nam Cộng hòa.

Việc được chọn đi học cho thấy ông đã được đánh giá cao về khả năng quân sự.

Nhưng điều đáng chú ý hơn là sau khi trở về, ông vẫn muốn tiếp tục làm công việc chiến đấu.

Không phải một con đường sự nghiệp thuần túy hành chính.

Mà là một con đường gắn với các đơn vị tác chiến.

3. Trở thành người chỉ huy Tiểu đoàn 4

Đầu những năm 1960, Tiểu đoàn 4 Thủy quân lục chiến được thành lập và trở thành một trong những đơn vị tác chiến của binh chủng.

Nguyễn Văn Nho từng giữ vị trí Tiểu đoàn phó, sau đó trở thành Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 4.

Đến cuối năm 1964, ông mang quân hàm Thiếu tá.

Đây là thời điểm chiến trường miền Nam đang thay đổi nhanh chóng.

Những trận đánh lớn hơn xuất hiện.

Các đơn vị chủ lực của Quân giải phóng bắt đầu tạo ra sức ép mạnh hơn.

Và Bình Giã trở thành một trong những chiến trường quyết định của giai đoạn ấy.

4. Bình Giã – một ngôi làng giữa chiến trường Phước Tuy

Cuối tháng 12/1964, khu vực Bình Giã, Phước Tuy trở thành chiến trường lớn.

Lực lượng Quân giải phóng tiến công khu vực này, khiến quân đội Việt Nam Cộng hòa phải đưa lực lượng đến giải vây và phản kích.

Tiểu đoàn 4 Thủy quân lục chiến là một trong những đơn vị được điều động.

Trận chiến kéo dài từ 28/12/1964 đến 1/1/1965, và sau này được xem là một bước ngoặt quan trọng của chiến tranh Việt Nam.

Đối với Nguyễn Văn Nho, đây sẽ là trận đánh cuối cùng.

5. Ngày 31 tháng 12

Sáng 31/12/1964, Tiểu đoàn 4 nhận nhiệm vụ tiến vào khu vực rừng cao su gần Bình Giã để tìm kiếm một chiếc trực thăng Mỹ bị bắn rơi.

Phi hành đoàn gồm bốn người.

Nhiệm vụ tưởng như là một nhiệm vụ tìm kiếm và thu hồi.

Nhưng khu vực đó đã nằm trong một chiến trường đặc biệt nguy hiểm.

Theo hồi ức của những người từng tham gia trận đánh, Nguyễn Văn Nho đã cảnh báo về nguy cơ lực lượng đối phương bố trí quanh khu vực và yêu cầu có pháo binh, không quân yểm trợ trước khi tiến vào.

Nhưng cuối cùng Tiểu đoàn 4 vẫn phải tiến vào.

6. Đi vào khu rừng cao su

Rừng cao su có một đặc điểm rất khác với đồng ruộng hay khu dân cư.

Những hàng cây thẳng tắp.

Khoảng cách giữa các thân cây.

Tầm quan sát bị chia cắt.

Các đơn vị cơ động bên trong dễ mất liên lạc và đội hình.

Đặc biệt, nếu đối phương đã chuẩn bị trận địa từ trước, lực lượng tiến vào rất dễ rơi vào thế bất lợi.

Đó chính là điều xảy ra với Tiểu đoàn 4.

7. Những chiếc trực thăng Mỹ

Đơn vị tiến vào khu vực chiếc trực thăng bị bắn rơi.

Sau khi tiếp cận, họ phát hiện bốn thành viên phi hành đoàn Mỹ đã thiệt mạng.

Nhưng điều mà họ chưa thể nhìn thấy đầy đủ là lực lượng đối phương đang bố trí quanh khu vực.

Nhiệm vụ tìm kiếm đã hoàn thành.

Nhưng nhiệm vụ đưa những người tử trận trở về mới bắt đầu.

Và chính lúc Tiểu đoàn 4 chuyển đội hình để rút ra, tình hình trở nên đặc biệt nguy hiểm.

8. Chiếc bẫy khép lại

Theo các hồi ký của cựu quân nhân TQLC, sau khi thu hồi xác phi hành đoàn, Tiểu đoàn 4 chuyển đội hình.

Ngay lúc ấy, lực lượng đối phương xuất hiện từ nhiều hướng.

Hỏa lực súng cối và súng không giật bắt đầu dội xuống.

Đội hình bị chia cắt.

Một số đơn vị không còn liên lạc được với nhau.

Một trận đánh lớn bắt đầu trong khu rừng cao su.

Nguyễn Văn Nho lúc này không còn chỉ huy một cuộc hành quân tìm kiếm.

Ông phải chỉ huy một đơn vị đang chiến đấu để sống sót.

9. Không còn là một cuộc hành quân

Những người lính của Tiểu đoàn 4 hiểu rằng họ đã rơi vào trận địa được chuẩn bị trước.

Phía trước là đối phương.

Phía sau cũng không còn an toàn.

Hai bên là rừng cao su.

Khả năng yểm trợ bị hạn chế.

Và đội hình đã bắt đầu chịu thương vong.

Một nguồn hồi ký của cựu sĩ quan TQLC ghi nhận đơn vị phải chống trả nhiều đợt tiến công liên tiếp sau những trận pháo kích.

10. Người chỉ huy vẫn ở phía trước

Các hồi ký của đồng đội mô tả Nguyễn Văn Nho là một chỉ huy gan lì, bình tĩnh và có khả năng phán đoán nhanh.

Trong trận Bình Giã, ông được kể lại là đã tiến lên phía trước đội hình, khiến toán cận vệ phải chạy theo.

Đó là một chi tiết đáng chú ý.

Bởi người chỉ huy có thể đứng phía sau để điều hành trận đánh.

Nhưng Nguyễn Văn Nho lại có xu hướng xuất hiện ở nơi nguy hiểm.

Đó cũng là lý do ông nhanh chóng trở thành mục tiêu trong trận đánh.

11. Nửa giờ đầu tiên

Sau khi Tiểu đoàn 4 chuyển đội hình, lực lượng đối phương tiếp tục pháo kích rồi xung phong.

Trận đánh diễn ra dữ dội.

Một tài liệu hồi thuật cho biết khoảng nửa giờ sau khi chạm súng, Thiếu tá Nguyễn Văn Nho bị tử thương.

Người chỉ huy của Tiểu đoàn 4 đã ngã xuống ngay trong giai đoạn đầu của cuộc bao vây.

Cùng trận đánh ấy, Tiểu đoàn phó Đại úy Trần Văn Hoán cũng bị thương nặng rồi tử trận.

12. Người chỉ huy không còn nữa

Khi Nguyễn Văn Nho tử trận, Tiểu đoàn 4 mất người chỉ huy cao nhất ngay giữa trận.

Nhưng trận đánh chưa kết thúc.

Những người còn sống vẫn phải tiếp tục chiến đấu.

Không có thời gian để dừng lại.

Không có thời gian để tổ chức một lễ tang.

Không có thời gian để nói lời từ biệt.

Một người chỉ huy ngã xuống.

Những người còn lại phải tiếp tục.

Đó là sự khắc nghiệt của chiến tranh.

13. Những người lính bị mắc kẹt

Tiểu đoàn 4 tiếp tục chống trả trong tình trạng thương vong nặng.

Một số đơn vị bị chia cắt.

Một số người tìm cách thoát khỏi vòng vây.

Một số người bị thương nằm lại.

Một số người không bao giờ trở về.

Các hồi ký của cựu quân nhân TQLC ghi nhận đơn vị chịu thiệt hại rất nặng trong trận Bình Giã.

Con số thương vong cụ thể khác nhau giữa các nguồn hồi ký, vì vậy không nên dùng một con số duy nhất nếu chưa đối chiếu hồ sơ chính thức.

Điều chắc chắn là:

Tiểu đoàn 4 gần như bị đánh tan trong trận chiến ấy.

14. Người bác sĩ cũng nằm lại

Trong số những người tử trận có Bác sĩ Trương Bá Hân, quân y của Tiểu đoàn 4.

Một hồi ký kể lại rằng khi bị thương, ông vẫn cố gắng trả lời tiếng kêu cứu của một người lính:

“Chờ chút xíu, tôi sang ngay.”

Nhưng ông đã không thể đi tới.

Người lính sau đó bò lại và phát hiện bác sĩ đã bị thương nặng.

Câu chuyện ấy cho thấy trận đánh không chỉ cướp đi người chỉ huy.

Nó cướp đi cả những người làm nhiệm vụ cứu chữa thương binh.

15. Một trận đánh giữa rừng cao su

Bình Giã không phải một trận đánh diễn ra trên một chiến tuyến rõ ràng.

Đó là cuộc chiến trong một không gian rừng cây.

Các đơn vị bị chia cắt.

Thông tin khó truyền đạt.

Người bị thương khó được đưa ra.

Yểm trợ khó tiếp cận.

Và những người sống sót phải tìm cách tự mở đường.

Trong hoàn cảnh ấy, việc Nguyễn Văn Nho tử trận ngay từ đầu trận càng khiến tình thế của Tiểu đoàn 4 trở nên khó khăn.

16. Điều ông đã cảnh báo

Một chi tiết đáng chú ý trong các hồi ký về trận đánh là Nguyễn Văn Nho đã không muốn đưa đơn vị vào khu vực khi chưa có pháo binh và không quân yểm trợ.

Ông biết khu vực có thể có lực lượng đối phương lớn.

Nhưng cuối cùng mệnh lệnh vẫn được thực hiện.

Đây là một trong những nghịch lý đau đớn của chiến tranh:

Người trực tiếp chỉ huy đôi khi nhìn thấy nguy hiểm.

Nhưng không phải lúc nào cũng có quyền quyết định cuối cùng.

17. Bình Giã – trận đánh vượt khỏi phạm vi một tiểu đoàn

Trận Bình Giã có quy mô lớn hơn nhiều so với cuộc đụng độ của một tiểu đoàn.

Lực lượng Quân giải phóng sử dụng các đơn vị cấp trung đoàn, trong khi phía Việt Nam Cộng hòa đưa nhiều đơn vị biệt động quân, thủy quân lục chiến và các lực lượng khác vào chiến trường.

Đó là dấu hiệu cho thấy chiến tranh đã bước sang một giai đoạn mới.

Các đơn vị chủ lực không còn chỉ đánh những trận nhỏ.

Những cuộc đối đầu cấp trung đoàn xuất hiện ngày càng nhiều.

Và Bình Giã trở thành một trong những trận đánh tiêu biểu của sự chuyển biến ấy.

18. Nguyễn Văn Nho nằm lại ở Bình Giã

Ngày 31/12/1964, Thiếu tá Nguyễn Văn Nho tử trận.

Ông mới chỉ trải qua chưa đầy một thập niên trong binh nghiệp.

Từ một sĩ quan trẻ tốt nghiệp Khóa 5 Thủ Đức.

Đến một sĩ quan TQLC từng được cử sang Mỹ học.

Đến Tiểu đoàn phó.

Rồi Tiểu đoàn trưởng.

Cuối cùng là người chỉ huy ngã xuống cùng đơn vị của mình tại Bình Giã.

19. Một năm mới mà ông không còn nhìn thấy

Chỉ còn vài giờ nữa là bước sang năm 1965.

Nhưng Nguyễn Văn Nho không thể nhìn thấy ngày đầu năm ấy.

Ông nằm lại giữa chiến trường Phước Tuy.

Những người lính còn sống tiếp tục chiến đấu.

Những người ở hậu phương chờ tin.

Một gia đình ở Bến Tre nhận tin người con đã hy sinh.

Một năm mới bắt đầu.

Nhưng đối với gia đình Nguyễn Văn Nho, đó là một năm bắt đầu bằng mất mát.

20. Người chỉ huy và những người lính của mình

Một câu hỏi thường xuất hiện khi kể về những người chỉ huy tử trận:

Ông có thể sống nếu đứng phía sau không?

Không ai có thể trả lời chắc chắn.

Nhưng các hồi ký đồng đội đều nhấn mạnh hình ảnh Nguyễn Văn Nho thường xuất hiện gần tuyến đầu.

Đó là phong cách của ông.

Một người chỉ huy muốn nhìn thấy tình hình trực tiếp.

Muốn có mặt cùng binh sĩ.

Và cuối cùng, chính nơi đó cũng trở thành nơi ông hy sinh.

21. Bình Giã sau ngày 31/12

Sau khi Tiểu đoàn 4 chịu tổn thất nặng, trận chiến Bình Giã vẫn tiếp diễn.

Đến ngày 1/1/1965, chiến dịch kết thúc.

Kết quả chiến trường được các nguồn lịch sử đánh giá khác nhau, nhưng nhìn rộng hơn, Bình Giã được xem là một thắng lợi quan trọng của lực lượng Quân giải phóng và là dấu hiệu cho thấy khả năng tác chiến cấp trung đoàn đã phát triển rõ rệt.

Đối với Nguyễn Văn Nho, mọi đánh giá chiến lược ấy không còn ý nghĩa.

Trận Bình Giã đã trở thành trận đánh cuối cùng của ông.

22. Một người lính của miền Nam

Câu chuyện Nguyễn Văn Nho cũng là một phần của lịch sử phức tạp của miền Nam.

Ông chiến đấu trong quân đội Việt Nam Cộng hòa.

Ông tin vào nhiệm vụ của mình.

Ông chỉ huy binh sĩ.

Và ông tử trận trong một cuộc chiến mà mỗi phía có cách nhìn rất khác về chính nghĩa, đất nước và tương lai.

Kể lại nhân vật này trong dự án lịch sử không có nghĩa là phủ nhận hay thay đổi kết quả của cuộc chiến.

Mà là ghi nhận một con người cụ thể đã sống và chết trong một thời đại cụ thể.

23. Sau cái chết của người chỉ huy

Những người từng phục vụ dưới quyền Nguyễn Văn Nho sau này vẫn nhắc đến ông.

Một hồi ký của đồng đội mô tả ông là người chỉ huy gan lì, bình tĩnh, phán đoán nhanh ngoài mặt trận.

Đó có lẽ là điều mà những người lính nhớ nhất.

Không phải quân hàm.

Không phải chức vụ.

Mà là cách người chỉ huy đứng ở đâu khi trận đánh bắt đầu.

24. Một người cha của chín người con

Nguyễn Văn Nho để lại vợ và chín người con.

Thông tin này được ghi lại trong hồi ký của một cựu quân nhân Thủy quân lục chiến.

Đằng sau người sĩ quan ngoài chiến trường là một gia đình.

Chín đứa trẻ.

Một người vợ.

Một căn nhà chờ người trở về.

Nhưng ngày 31/12/1964, người cha ấy không trở về nữa.

Đó là phần của chiến tranh mà bản đồ quân sự không thể hiện.

25. Một gia đình nhận tin từ Bình Giã

Tin tử trận không thể truyền tải được hết một trận đánh.

Nó chỉ có thể nói:

người thân đã hy sinh.

Nhưng không nói được tiếng súng lúc ấy.

Không nói được người đó đã ở đâu.

Không nói được những phút cuối cùng.

Không nói được những người đồng đội đã cố gắng cứu ông như thế nào.

Và cũng không nói được rằng chỉ vài giờ trước đó, ông vẫn đang chỉ huy những người lính của mình.

26. Từ Bến Tre đến Bình Giã

Nguyễn Văn Nho sinh ở Bình Đại, Bến Tre.

Tuổi trẻ của ông đưa ông vào quân đội.

Nghề nghiệp đưa ông đến nhiều chiến trường.

Rồi cuối cùng, ông nằm lại ở Bình Giã, Phước Tuy.

Hai vùng đất miền Nam.

Một người con của đồng bằng sông Cửu Long.

Một sĩ quan của Thủy quân lục chiến.

Một cái chết giữa rừng cao su.

Đó là một hành trình rất đặc trưng của thế hệ quân nhân miền Nam trong chiến tranh.

27. Vì sao câu chuyện Bình Giã vẫn còn được nhắc lại?

Bởi Bình Giã đánh dấu một bước chuyển quan trọng của chiến tranh.

Những đơn vị chủ lực đã có thể tổ chức những trận đánh quy mô lớn.

Các lực lượng của Việt Nam Cộng hòa bắt đầu đối mặt với những đối thủ có khả năng tổ chức trận địa và phục kích lớn hơn.

Và sự xuất hiện của lực lượng Mỹ ngày càng sâu vào chiến trường cũng trở thành một vấn đề cấp thiết.

Chỉ vài tháng sau Bình Giã, Mỹ bắt đầu đưa lực lượng chiến đấu trực tiếp vào miền Nam.

Chiến tranh bước sang một giai đoạn mới.

28. Nhưng lịch sử lớn được tạo nên từ những cái chết rất nhỏ

Trong sách lịch sử, chúng ta có thể viết:

“Trận Bình Giã diễn ra cuối năm 1964.”

Một dòng.

Nhưng bên trong dòng ấy là hàng nghìn con người.

Có người sống.

Có người bị thương.

Có người mất tích.

Có người nằm lại.

Nguyễn Văn Nho là một trong những người có tên.

29. Người chỉ huy cuối cùng

Ngày 31/12/1964, Nguyễn Văn Nho bước vào trận đánh với tư cách Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 4 TQLC.

Ông không biết đó là ngày cuối cùng của mình.

Không ai biết.

Những người lính dưới quyền ông cũng không biết.

Chiến tranh luôn như vậy.

Người ta bước vào một ngày bình thường.

Rồi một tiếng súng biến ngày ấy thành ngày cuối cùng.

Lời kết – Nửa giờ cuối của người Tiểu đoàn trưởng

Nguyễn Văn Nho không phải là một nhân vật đứng ở trung tâm của những trang sử chính thống về chiến thắng.

Ông thuộc về phía bên kia của chiến tuyến.

Nhưng lịch sử chiến tranh sẽ không đầy đủ nếu chỉ có một phía.

5

Chú thích ảnh: Hình ảnh tư liệu về chiến trường Bình Giã và khu vực rừng cao su Phước Tuy, dùng để tái hiện bối cảnh. Không gán nhân vật trong ảnh là Nguyễn Văn Nho nếu nguồn ảnh không xác nhận.

Ông là một sĩ quan xuất thân từ Bến Tre.

Tốt nghiệp Khóa 5 Thủ Đức.

Tình nguyện vào Thủy quân lục chiến.

Từng bị thương tại Giồng Riềng.

Từng sang Quantico học quân sự.

Từ một sĩ quan trẻ trở thành Tiểu đoàn trưởng.

Và ngày 31/12/1964, ông cùng đơn vị bước vào khu rừng cao su gần Bình Giã.

Ông từng cảnh báo về nguy cơ của khu vực.

Ông muốn có pháo binh và không quân yểm trợ.

Nhưng mệnh lệnh vẫn được thực hiện.

Tiểu đoàn tiến vào.

Tìm thấy những người Mỹ đã tử trận.

Rồi đội hình bắt đầu rút ra.

Và trận địa khép lại.

Pháo kích.

Súng cối.

Súng không giật.

Những đợt tiến công.

Đội hình bị chia cắt.

Những người lính tìm cách chống trả.

Và khoảng nửa giờ sau khi trận đánh bùng nổ, Thiếu tá Nguyễn Văn Nho bị tử thương.

Người Tiểu đoàn trưởng không còn nữa.

Nhưng những người lính vẫn phải chiến đấu.

Đó có lẽ là một trong những điều khắc nghiệt nhất của chiến tranh.

Một người chỉ huy có thể chết.

Một người cha có thể chết.

Một người chồng có thể chết.

Nhưng trận đánh vẫn tiếp tục.

Không ai có thể dừng nó lại chỉ vì một con người vừa ngã xuống.

Sau trận đánh, người ta có thể thống kê:

bao nhiêu người chết,

bao nhiêu người bị thương,

bao nhiêu người mất tích,

bao nhiêu vũ khí bị mất.

Nhưng không một con số nào kể được câu chuyện của chín đứa con ở nhà.

Không kể được người vợ chờ tin.

Không kể được những người lính từng gọi ông là Tiểu đoàn trưởng.

Không kể được những giờ phút cuối trong rừng cao su.

Nguyễn Văn Nho nằm lại Bình Giã ngày 31/12/1964.

Một ngày trước khi năm cũ kết thúc.

Một ngày trước khi những người khác bước sang năm 1965.

Ông không biết cuộc chiến sẽ còn kéo dài thêm hơn mười năm.

Không biết Mỹ sẽ đưa quân chiến đấu vào miền Nam.

Không biết Sài Gòn sẽ sụp đổ năm 1975.

Ông chỉ biết nhiệm vụ của mình trong ngày hôm đó.

Và ông đã chết cùng nhiệm vụ ấy.

Lịch sử hôm nay đã đi rất xa khỏi Bình Giã.

Nhưng nếu muốn hiểu chiến tranh, đôi khi cần quay lại những nơi như thế.

Một khu rừng cao su.

Một tiểu đoàn bị phục kích.

Một người chỉ huy đứng ở phía trước.

Và một gia đình ở quê nhà chờ mãi không thấy người thân trở về.

Nguyễn Văn Nho – Thiếu tá, Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 4 Thủy quân lục chiến.

Bình Giã, ngày 31/12/1964.

Một cái tên của một phía trong cuộc chiến.

Một người lính của một thời đại đã đi qua.

Và cũng là một con người với gia đình, đồng đội, tuổi trẻ và những lựa chọn của riêng mình.

Đó là cách lịch sử nên được nhớ: không chỉ bằng bên thắng hay bên thua, mà bằng những con người đã thực sự sống và chết trong những năm tháng hoa lửa.