NGUYỄN VĂN NHƠN – “QUAN LỚN SEN”, VỊ HỔ TƯỚNG HAI LẦN GIỮ ẤN TỔNG TRẤN GIA ĐỊNH

Trong đội ngũ những võ tướng từng theo phò Nguyễn Ánh từ những năm tháng gian nan, Nguyễn Văn Nhơn – Danh tướng nhà Nguyễn là một nhân vật đặc biệt. Ông vừa là một trong Ngũ hổ tướng Gia Định, vừa là vị quan có tài trị nước, chăm lo đời sống nhân dân. Sau khi nhà Nguyễn thành lập, ông trở thành Tổng trấn đầu tiên của Gia Định Thành, rồi hai lần giữ trọng trách này.

Người con đất Vĩnh An

Nguyễn Văn Nhơn sinh năm 1753, quê ở vùng Vĩnh An, nay thuộc khu vực Tân Khánh Đông, thành phố Sa Đéc, tỉnh Đồng Tháp. Ông là con của Nguyễn Quang, người từng được phong Minh Đức hầu.

Sinh ra trong thời kỳ đất nước nhiều biến động, Nguyễn Văn Nhơn không có điều kiện học hành đầy đủ từ nhỏ. Tuy nhiên, chính hoàn cảnh ấy đã tôi luyện ở ông bản lĩnh và khả năng thích ứng với thời cuộc.

Theo phò Nguyễn Ánh giữa những năm tháng gian nan

Khi Nguyễn Ánh xây dựng lực lượng ở Gia Định để chống lại quân Tây Sơn, Nguyễn Văn Nhơn sớm theo phò và tham gia nhiều trận chiến.

Sau khi lực lượng Nguyễn Ánh chiếm lại Gia Định năm 1787, ông được thăng chức Vệ úy Hữu tiệp Trung quân Thủy dinh. Nhờ lập nhiều công trạng, năm 1795, ông được cử làm Trấn thủ Trấn Biên.

Từ một võ tướng trên chiến trường, Nguyễn Văn Nhơn từng bước chứng minh mình không chỉ giỏi cầm quân mà còn có năng lực tổ chức và cai quản.

Người xây dựng Trấn Biên thành hậu phương vững chắc

Trong thời gian giữ chức Trấn thủ Trấn Biên, Nguyễn Văn Nhơn đặc biệt chú trọng việc ổn định đời sống nhân dân và phát triển sản xuất.

Ông khuyến khích người dân chăm lo ruộng đất, tích trữ lương thực, giữ gìn an ninh và xử lý những vấn đề gây ảnh hưởng đến đời sống dân chúng.

Năm 1799, khi Nguyễn Ánh đem quân đánh Quy Nhơn, Nguyễn Văn Nhơn ở lại trấn giữ Gia Định cùng Hoàng tử Hy. Ông thường xuyên đi kiểm tra các huyện, khuyến khích dân cày cấy. Khi Trấn Biên xảy ra lũ lụt khiến người dân thiếu đói, ông đã đề nghị mở kho thóc để cứu dân.

Những việc làm ấy góp phần biến vùng Gia Định thành một hậu phương ổn định, tạo điều kiện để Nguyễn Ánh tiếp tục tiến hành các chiến dịch lớn.

“Quan lớn Sen” trong lòng dân gian

Nguyễn Văn Nhơn còn được người dân gọi bằng cái tên thân mật “Quan lớn Sen”.

Theo truyền tụng dân gian, trong những năm Nguyễn Ánh phải bôn ba khắp phương Nam, Nguyễn Văn Nhơn từng được giao nhiệm vụ chăm sóc mẹ của Nguyễn Ánh. Ông thường dâng chè hạt sen cho bà. Từ câu chuyện ấy, cái tên “Quan lớn Sen” được lưu truyền trong dân gian.

Tên gọi này phần nào thể hiện sự gần gũi của ông với đời sống dân gian vùng Nam Bộ.

Tổng trấn đầu tiên của Gia Định Thành

Năm 1802, Nguyễn Ánh lên ngôi, lấy niên hiệu Gia Long, mở đầu triều Nguyễn.

Nguyễn Văn Nhơn được giao làm Lưu trấn Gia Định, trực tiếp quản lý vùng đất phía Nam.

Đến năm 1808, khi Gia Định Thành được tổ chức lại, bao gồm các trấn Biên Hòa, Phiên An, Định Tường, Vĩnh Thanh và Hà Tiên, Nguyễn Văn Nhơn được vua Gia Long giao chức Tổng trấn Gia Định Thành, trở thành người đầu tiên giữ trọng trách này.

Đây là một trong những chức vụ quyền lực nhất ở Nam Bộ lúc bấy giờ.

Vị võ tướng hết lòng vì dân

Điều làm nên nét riêng của Nguyễn Văn Nhơn là sau khi chiến tranh kết thúc, ông không chỉ quan tâm đến việc quân sự mà còn chú trọng xây dựng đất nước.

Ông từng dâng lên triều đình một bản điều trần gồm 14 khoản, đề xuất nhiều vấn đề liên quan đến thuế khóa, nhân tài, giáo dục, phong tục, khoa cử, quản lý quan lại và cứu trợ người nghèo.

Đặc biệt, ông đề nghị giảm thuế cho những người già yếu, bệnh tật và chấn chỉnh tình trạng quan lại địa phương tự ý đặt thêm các khoản thu.

Về giáo dục, ông cho rằng muốn trị quốc phải coi trọng nhân tài và giáo hóa. Đây là một dấu ấn cho thấy Nguyễn Văn Nhơn không chỉ là một vị tướng mà còn là một người có tư duy quản lý xã hội khá toàn diện.

Hai lần lĩnh ấn Tổng trấn

Nguyễn Văn Nhơn giữ chức Tổng trấn Gia Định Thành lần thứ nhất từ 1808 đến 1813.

Sau đó, ông giao lại trọng trách cho Lê Văn Duyệt.

Đến năm 1819, ông một lần nữa trở lại giữ chức Tổng trấn Gia Định Thành. Như vậy, ông là một trong những nhân vật đặc biệt từng hai lần đứng đầu bộ máy cai quản Gia Định Thành.

Sự tín nhiệm của vua Gia Long đối với ông cho thấy vị trí quan trọng của Nguyễn Văn Nhơn trong bộ máy nhà Nguyễn thời kỳ đầu.

Ngoài bốn mươi tuổi mới miệt mài học chữ

Một câu chuyện đáng chú ý trong cuộc đời Nguyễn Văn Nhơn là tinh thần học tập.

Do tuổi trẻ sống trong thời chiến, ông không được học hành bài bản. Nhưng khi đã trở thành một vị quan có địa vị, lúc ngoài bốn mươi tuổi, ông vẫn mời thầy về dạy học.

Ông kiên trì học kinh sử, bổ sung kiến thức để phục vụ công việc cai trị.

Từ một võ tướng xuất thân trong thời loạn, Nguyễn Văn Nhơn từng bước trở thành một vị quan có kiến thức và năng lực quản lý.

Từ Tổng trấn đến Tổng tài Quốc sử quán

Năm 1821, Nguyễn Văn Nhơn được triệu về kinh và giao chức Tổng tài Quốc sử quán.

Đây là một trọng trách đòi hỏi người đảm nhiệm phải có kiến thức, sự cẩn trọng và uy tín cao.

Việc một võ tướng từng nhiều năm chinh chiến được giao đứng đầu cơ quan biên soạn sử sách cho thấy sự nghiệp của Nguyễn Văn Nhơn đã vượt xa vai trò của một vị tướng đơn thuần.

Sự tiếc thương của vua Minh Mạng

Nguyễn Văn Nhơn qua đời vào năm 1822, hưởng thọ khoảng 69 tuổi.

Theo ghi chép được dẫn lại từ Đại Nam thực lục, vua Minh Mạng đánh giá ông là một vị đại thần có công lao lâu năm, trung thành và cẩn trọng, đồng thời bày tỏ sự thương tiếc sâu sắc trước sự ra đi của ông.

Sự ghi nhận ấy cho thấy Nguyễn Văn Nhơn giữ được uy tín đặc biệt trong triều đình qua cả hai thời vua Gia Long và Minh Mạng.

Dấu ấn còn lại trên quê hương

Ngày nay, tên tuổi Nguyễn Văn Nhơn vẫn được tưởng nhớ tại quê hương vùng Sa Đéc, Đồng Tháp. Ông được thờ tại đình Tân Đông, và lăng mộ cũng còn được lưu giữ tại địa phương.

Những di tích này là dấu tích gắn với một vị tướng từng có ảnh hưởng lớn trong quá trình hình thành và ổn định vùng đất Gia Định đầu thế kỷ XIX.

Nguyễn Văn Nhơn – vị hổ tướng trọng dân

Cuộc đời Nguyễn Văn Nhơn là hành trình từ một võ tướng giữa thời chiến trở thành một đại thần có vai trò quan trọng trong thời bình.

Ông từng cầm quân chống Tây Sơn, góp phần giúp Nguyễn Ánh củng cố lực lượng; sau đó lại dành nhiều năm xây dựng Gia Định, chăm lo sản xuất, cứu trợ dân nghèo và đề xuất những chính sách về thuế khóa, giáo dục, nhân tài.

Nguyễn Văn Nhơn – Danh tướng nhà Nguyễn được nhớ đến như một trong Ngũ hổ tướng Gia Định, nhưng dấu ấn của ông không chỉ nằm ở chiến công. Điều khiến hậu thế đặc biệt nhắc nhớ là hình ảnh một vị tướng biết chuyển từ việc dùng binh để giữ đất sang chăm dân để dựng nước, để lại một dấu ấn riêng trong lịch sử vùng Gia Định.