Nguyễn Văn Nuôi — ba chiếc xe tăng được gọi ngược về cửa ngõ Long Thành

Ngày 28-4-1975, đội hình Trung đoàn 101, Sư đoàn 325 tiến đến cửa ngõ Long Thành trên hướng đông Sài Gòn. Nguyễn Văn Nuôi, khi đó là cán bộ chỉ huy trung đoàn, phát hiện trên tháp nước của quận lỵ có một khẩu súng máy 14,5mm. Từ vị trí cao, hỏa điểm có thể quét xuống đường, khóa đội hình bộ binh và gây tổn thất cho lực lượng đang cần tiến thật nhanh. Ông hiểu rằng không thể chỉ đưa người xung phong trên mặt đường trống; phải có hỏa lực đủ mạnh chế áp tháp nước và các công sự quanh chi khu.

Ba xe tăng trước đó đã được điều sang hướng Bà Rịa–Vũng Tàu theo đường 15. Nguyễn Văn Nuôi đề nghị gọi số xe này quay lại. Khoảng 12 giờ, xe tăng tới ngã ba Phước Thiềng, phối hợp với bộ binh đánh vào Long Thành. Ông đồng thời yêu cầu pháo binh sư đoàn bắn chế áp sở chỉ huy và các điểm đề kháng. Việc điều chỉnh diễn ra ngay trong lúc chiến dịch đang chạy đua với thời gian: đường đông phương tiện, liên lạc có thể gián đoạn, nhưng chậm vài giờ sẽ ảnh hưởng toàn bộ đội hình phía sau.

Xe tăng tạo lớp bảo vệ và hỏa lực trực tiếp cho bộ binh, còn các tổ chiến đấu bám hai bên đường, xử lý công sự. Khẩu 14,5mm trên tháp nước không còn giữ được ưu thế khi bị nhiều hướng khống chế. Long Thành là một mắt xích quan trọng trên tuyến tiến vào thành phố; mở được cửa này giúp đội hình tiếp tục áp sát các mục tiêu chiến lược. Cách Nguyễn Văn Nuôi xử trí cho thấy người chỉ huy phải nhìn đồng thời hai cấp độ: một hỏa điểm cụ thể trước mắt và nhịp vận động của cả chiến dịch.

Trung đoàn 101 có truyền thống chiến đấu lâu dài trong đội hình Sư đoàn 325. Đến Chiến dịch Hồ Chí Minh, cán bộ chiến sĩ đã đi qua nhiều chiến trường nhưng vẫn phải thích nghi với tác chiến ở khu vực đô thị, đường nhựa và dân cư đông. Đối phương có thể tận dụng nhà cao, tháp nước, ngã ba để bố trí hỏa lực. Mệnh lệnh tiến nhanh không đồng nghĩa bỏ qua trinh sát; càng gấp, người chỉ huy càng phải xác định đúng điểm nào cần dùng xe tăng, điểm nào bộ binh có thể vòng tránh và nơi nào pháo binh phải bắn chính xác.

Nguyễn Văn Nuôi trực tiếp quan sát thay vì chỉ chờ báo cáo. Chính cái nhìn lên tháp nước đã giúp phát hiện khẩu súng có thể gây nguy hiểm. Sau khi nhận diện, ông không cứng nhắc giữ phân công xe tăng cũ mà đề nghị thay đổi hướng sử dụng ba chiếc. Tính linh hoạt ấy là kết quả của kinh nghiệm: phương án lập trước chiến dịch chỉ là cơ sở, còn tình hình trên đường buộc chỉ huy ra quyết định mới. Điều quan trọng là thay đổi vẫn phải giữ hiệp đồng, tránh xe tăng tới mà bộ binh chưa sẵn sàng hoặc pháo binh bắn chồng lên đội hình bạn.

Sau khi vượt Long Thành, các đơn vị tiếp tục tiến về Sài Gòn trong những ngày cuối tháng 4. Nhịp độ rất nhanh khiến nhiều sự kiện chỉ được ghi bằng vài dòng trong nhật ký chiến đấu. Tuy nhiên, mỗi cửa mở như Phước Thiềng–Long Thành là kết quả của hàng loạt quyết định cụ thể về hướng tiến, hỏa lực và thời gian. Ba chiếc xe tăng quay lại giữa trưa 28-4 là một ví dụ về cách nguồn lực hạn chế được đưa đến đúng nơi để giữ đà chiến dịch.

Nguyễn Văn Nuôi về sau mang quân hàm Thiếu tướng, được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Ông từng làm Cục trưởng Cục Quân huấn và Phó chánh Thanh tra Bộ Quốc phòng. Trong công tác huấn luyện, những kinh nghiệm ở Long Thành có giá trị thiết thực: huấn luyện phải giúp cán bộ nhận biết mục tiêu, hiệp đồng binh chủng và quyết định trong thời gian ngắn, chứ không chỉ thực hiện đúng một kịch bản cố định.

Câu chuyện tiến về thành đô của Nguyễn Văn Nuôi được gói trong vài chi tiết giàu sức gợi: tháp nước có khẩu 14,5mm, ba xe tăng đang đi trên đường 15, ngã ba Phước Thiềng lúc 12 giờ và điện yêu cầu pháo binh chế áp. Không có chi tiết nào mang vẻ huyền thoại, nhưng khi nối lại, chúng cho thấy trí tuệ thực địa của người chỉ huy. Con đường tới ngày 30-4 được mở bằng những quyết định như vậy — nhanh, chính xác và luôn đặt sinh mạng bộ đội trong mối quan hệ với mục tiêu chiến dịch.