Nguyễn Văn Quá (Tổng Quá): Vị thầy võ yêu nước và khí phách anh hùng 18 Thôn Vườn Trầu
Nguyễn Văn Quá (1831 – 1886), nhân dân thường gọi tôn kính là Thầy võ Quá hay Tổng Quá, là vị chỉ huy phó sát cánh cùng Chánh lãnh binh Phan Văn Hớn làm nên cuộc khởi nghĩa 18 Thôn Vườn Trầu (1885) vang dội khắp Nam Kỳ. Không chỉ là bậc thầy võ nghệ giàu lòng nghĩa hiệp, ông còn để lại tấm gương tiết tháo bi tráng khi quyết định tự nộp mình chịu án chém để cứu hàng trăm sinh mạng dân lành trước sự trả thù tàn bạo của thực dân Pháp.
Thân thế và uy tín của "Thầy võ Quá"
Nguyễn Văn Quá sinh năm 1831 tại làng Mỹ Hạnh, tổng Cầu An Hạ, huyện Bình Long, phủ Tân Bình, tỉnh Gia Định (nay thuộc xã Mỹ Hạnh Bắc, huyện Đức Hòa, tỉnh Long An). Xuất thân trong một gia đình nông dân giàu truyền thống yêu nước, ông nổi tiếng khắp vùng là người văn võ song toàn, tính tình cương trực và luôn sẵn lòng bênh vực kẻ yếu. Ông mở trường dạy võ tại quê nhà để rèn luyện sức khỏe và truyền bá tinh thần thượng võ cho thanh niên trong vùng, nên người dân quen gọi ông một cách kính trọng là "Thầy võ Quá" hay "Tổng Quá".
Sát cánh cùng Quản Hớn trong đêm quật khởi 18 Thôn Vườn Trầu
Cuối thế kỷ 19, dưới ách cai trị hà khắc của thực dân Pháp và sự bạo ngược của tên tay sai Đốc phủ sứ Trần Tử Ca tại vùng Bình Long – Hóc Môn, đời sống nhân dân lâm vào cảnh cùng cực. Cùng chung chí hướng cứu nước giúp dân, Nguyễn Văn Quá đã kết giao với Phan Văn Hớn (Quản Hớn). Trong khi Phan Văn Hớn được suy tôn làm Chánh lãnh binh, Nguyễn Văn Quá giữ trọng trách Phó lãnh binh, trực tiếp vận động nhân dân các làng Mỹ Hạnh, Đức Hòa, Bà Điểm rèn đúc vũ khí, luyện tập võ nghệ chuẩn bị khởi nghĩa.
Đêm 25 tháng Chạp năm Giáp Thân (tức đêm 8 rạng sáng ngày 9/2/1885), dưới sự chỉ huy của Phan Văn Hớn và Nguyễn Văn Quá, nghĩa quân từ ba hướng Bà Điểm, Củ Chi và Bến Cầu đồng loạt tấn công bao vây dinh huyện Bình Long (Hóc Môn). Nghĩa quân làm chủ hoàn toàn trận địa, bắt sống và trừng trị tên việt gian Trần Tử Ca, sau đó giương cao ngọn cờ "Bình Tây sát tả" tiến quân về hướng Sài Gòn.
Chùm ảnh tư liệu
Ảnh tư liệu của bài viết.
Khí tiết hy sinh vì nghĩa lớn và di sản lưu truyền
Khi đoàn nghĩa quân tiến đến vùng Bình Hòa (Gò Vấp) thì vấp phải hỏa lực hiện đại của quân viễn chinh Pháp từ Sài Gòn kéo lên đàn áp. Cuộc khởi nghĩa rơi vào thế bất lợi, hai ông phải rút quân về ẩn náu và hoạt động bí mật. Để truy bắt hai vị thủ lĩnh, thực dân Pháp tiến hành khủng bố trắng, lê máy chém đi khắp vùng 18 Thôn Vườn Trầu, đốt phá nhà cửa và bắt bớ, tra tấn dã man hàng trăm người dân vô tội.
Không đành lòng nhìn đồng bào phải chịu cảnh máu chảy đầu rơi vì mình, Nguyễn Văn Quá và Phan Văn Hớn đã bàn bạc và đi đến quyết định đầy bi tráng: tự ra nộp mình cho giặc với điều kiện thực dân Pháp phải chấm dứt ngay việc tàn sát dân lành. Sau khi dụ dỗ, mua chuộc hai ông không thành, ngày 30/3/1886 (nhằm ngày 25 tháng 2 năm Bính Tuất), thực dân Pháp đã đưa Nguyễn Văn Quá và Phan Văn Hớn ra xử trảm tại chợ Hóc Môn.
Cảm phục trước sự hy sinh cao cả của vị Phó lãnh binh, người dân và gia tộc đã bí mật đưa thi hài ông về an táng tại quê nhà ở ấp Tràm Lạc, xã Mỹ Hạnh Bắc, huyện Đức Hòa, tỉnh Long An và lập miếu thờ phụng (tôn xưng là Nguyễn Công Quá). Ngày nay, khu Mộ và Miếu thờ Nguyễn Văn Quá đã được xếp hạng là Di tích lịch sử cấp tỉnh, đồng thời tên của ông cũng được đặt trang trọng cho một tuyến đường lớn tại Quận 12, TP. Hồ Chí Minh (gần mảnh đất Hóc Môn lịch sử).
