Nguyễn Văn Tàu – Tư Cang, người chỉ huy của mạng lưới tình báo H.63

Đại tá, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Văn Tàu, bí danh Tư Cang (1928–2025) là một trong những cán bộ tình báo tiêu biểu của cách mạng Việt Nam. Ông trải qua hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, có gần ba thập niên hoạt động trong lĩnh vực tình báo. Đặc biệt, ông được biết đến với vai trò Cụm trưởng Cụm tình báo H.63, trực tiếp tổ chức, chỉ huy mạng lưới tình báo hoạt động tại Sài Gòn – Gia Định và phụ trách những điệp viên quan trọng, trong đó có Phạm Xuân Ẩn.

Tuổi trẻ sớm gắn với cách mạng

Nguyễn Văn Tàu sinh năm 1928. Từ khi còn trẻ, ông đã tham gia hoạt động cách mạng và từng trải qua những năm tháng chiến đấu trong kháng chiến chống Pháp.

Sau Hiệp định Genève năm 1954, ông tập kết ra miền Bắc. Trên chuyến tàu từ Vũng Tàu ra Bắc, người thanh niên Nguyễn Văn Tàu từng có cuộc tranh luận với viên thuyền trưởng người Pháp. Trước lời cho rằng những người tập kết sẽ không thể trở lại miền Nam, ông khẳng định chắc chắn: “Chúng tôi sẽ trở về!”.

Lời nói ấy cũng phần nào thể hiện ý chí và niềm tin của người chiến sĩ đối với ngày đất nước thống nhất.

Trở lại miền Nam và bước vào con đường tình báo

Sau thời gian tập kết ra Bắc, Nguyễn Văn Tàu được đào tạo và giao nhiệm vụ trở lại chiến trường miền Nam.

Từ năm 1961, ông bắt đầu bước vào một giai đoạn quan trọng trong cuộc đời hoạt động cách mạng. Công việc tình báo yêu cầu người cán bộ phải tuyệt đối bí mật, thận trọng và có khả năng xây dựng những vỏ bọc phù hợp để hoạt động lâu dài trong vùng địch kiểm soát.

Đến khoảng tháng 4/1962, Nguyễn Văn Tàu được giao phụ trách Cụm tình báo H.63. Đây là một mạng lưới tình báo hoạt động tại Sài Gòn và các địa bàn liên quan, có nhiệm vụ thu thập, tổng hợp và chuyển những thông tin quan trọng phục vụ sự chỉ đạo của cách mạng.

Người chỉ huy Cụm tình báo H.63

H.63 là một trong những mạng lưới tình báo nổi tiếng trong cuộc kháng chiến chống Mỹ.

Trong vai trò cụm trưởng, Tư Cang phải tổ chức mạng lưới hoạt động bí mật ngay giữa khu vực mà hệ thống tình báo và phản gián của đối phương kiểm soát chặt chẽ.

Công việc ấy đòi hỏi ông phải xây dựng nhiều phương án hoạt động, bảo vệ các cơ sở và điệp viên, đồng thời giữ cho cả mạng lưới không bị lộ.

Từ khoảng 1962 đến 1971, ông trực tiếp phụ trách H.63. Trong thời gian này, mạng lưới do ông chỉ huy đã thu thập được nhiều thông tin có giá trị chiến lược.

Người chỉ huy đứng sau Phạm Xuân Ẩn

Nhắc đến Tư Cang, không thể không nhắc tới Phạm Xuân Ẩn, người sau này được biết đến rộng rãi với tên gọi “điệp viên hoàn hảo”.

Phạm Xuân Ẩn là một điệp viên chủ lực của Cụm H.63. Tư Cang giữ vai trò người chỉ huy, tổ chức và bảo vệ mạng lưới để Phạm Xuân Ẩn có thể hoạt động lâu dài trong lòng Sài Gòn.

Mối quan hệ giữa hai người không chỉ đơn thuần là quan hệ cấp trên – cấp dưới. Trong nhiều năm hoạt động bí mật, Tư Cang dành sự tin tưởng đặc biệt cho Phạm Xuân Ẩn, đồng thời luôn tìm cách bảo đảm an toàn cho người điệp viên đang hoạt động giữa trung tâm của đối phương.

Sau này, khi kể lại những năm tháng ấy, Tư Cang thường nhắc đến Phạm Xuân Ẩn với sự trân trọng và tình cảm của một người đồng đội lâu năm.

Những cuộc đấu trí trong lòng địch

Hoạt động tình báo trong nội đô Sài Gòn là cuộc đấu trí âm thầm nhưng vô cùng khốc liệt.

Tư Cang phải xây dựng những vỏ bọc phù hợp để vừa duy trì hoạt động bình thường, vừa bảo đảm liên lạc với các cơ sở và điệp viên.

Có thời điểm ông phải đóng nhiều vai khác nhau, tận dụng những hoạt động tưởng như rất đời thường để che giấu thân phận thực sự. Những phương thức ấy giúp mạng lưới tình báo tồn tại lâu dài mà không bị cơ quan phản gián của đối phương phát hiện.

Đằng sau những hoạt động tưởng như bình thường là một hệ thống liên lạc, chỉ huy và bảo vệ được tổ chức chặt chẽ.

Tết Mậu Thân 1968

Trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968, hệ thống tình báo H.63 tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp thông tin.

Những nguồn tin từ mạng lưới tình báo giúp cấp trên có thêm cơ sở để đánh giá tình hình, theo dõi hoạt động quân sự và chính trị của đối phương.

Tuy nhiên, sau đợt tiến công đầu tiên, Tư Cang cũng trải qua những thời khắc vô cùng nặng nề khi chứng kiến nhiều đồng đội hy sinh, bị bắt hoặc mất liên lạc. Những hồi ức của ông về thời điểm này cho thấy phía sau những chiến công tình báo là những mất mát rất lớn của người chiến sĩ.

Bảo vệ những người đồng đội trong mạng lưới

Một trong những nhiệm vụ quan trọng nhất của Tư Cang là bảo vệ sự an toàn của các điệp viên và cơ sở.

Trong chiến tranh tình báo, chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể khiến cả mạng lưới bị phá vỡ. Vì vậy, ông luôn phải cân nhắc kỹ lưỡng việc liên lạc, truyền tin và tổ chức hoạt động.

Ông cũng từng cùng Phạm Xuân Ẩn tham gia giải quyết những tình huống đặc biệt nhằm bảo vệ cán bộ tình báo. Những câu chuyện được kể lại sau chiến tranh cho thấy sự phối hợp chặt chẽ giữa người chỉ huy và các điệp viên trong điều kiện vô cùng nguy hiểm.

Người chỉ huy phía sau những chiến công thầm lặng

Khác với những chiến sĩ trực tiếp xuất hiện trên chiến trường, người làm tình báo thường phải chấp nhận một cuộc chiến không có tiếng súng.

Họ sống giữa lòng đối phương, mang những thân phận khác nhau và phải giữ bí mật ngay cả với những người xung quanh.

Tư Cang đã dành nhiều năm cho công việc ấy. Những đóng góp của ông không chỉ nằm ở việc thu thập thông tin mà còn ở khả năng xây dựng, tổ chức và bảo vệ một mạng lưới tình báo hoạt động lâu dài trong điều kiện đặc biệt khó khăn.

Sau ngày đất nước thống nhất

Sau năm 1975, Nguyễn Văn Tàu tiếp tục công tác trong quân đội và đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ khác nhau. Ông từng giữ cương vị Chính ủy Lữ đoàn 316 và mang quân hàm Đại tá.

Sau khi nghỉ công tác, ông sống tại Thành phố Hồ Chí Minh. Dù tuổi cao, ông vẫn thường chia sẻ những hồi ức về những năm tháng hoạt động tình báo, đồng đội và những người đã cùng ông trải qua chiến tranh.

Những câu chuyện của ông trở thành nguồn tư liệu quý để thế hệ sau hiểu thêm về hoạt động tình báo cách mạng trong những năm kháng chiến.

Người kể lại câu chuyện về những đồng đội

Một điều đặc biệt ở những năm cuối đời của Tư Cang là ông trở thành một trong những nhân chứng quan trọng kể lại câu chuyện về mạng lưới tình báo hoạt động tại Sài Gòn.

Ông từng chia sẻ nhiều kỷ niệm về Phạm Xuân Ẩn, Trần Quốc Hương (Mười Hương) và những cán bộ tình báo khác.

Những lời kể ấy giúp công chúng hiểu rằng phía sau những cái tên nổi tiếng còn có cả một mạng lưới gồm nhiều con người âm thầm hoạt động, chấp nhận hiểm nguy và hy sinh để bảo vệ nhiệm vụ chung.

Danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân

Với những đóng góp trong sự nghiệp cách mạng và hoạt động tình báo, Nguyễn Văn Tàu được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Tên tuổi Tư Cang gắn liền với một trong những mạng lưới tình báo nổi tiếng nhất trong kháng chiến chống Mỹ. Ông không chỉ là người chỉ huy H.63 mà còn là người trực tiếp góp phần xây dựng và bảo vệ những cơ sở tình báo hoạt động sâu trong lòng địch.

Một đời người trong cuộc chiến thầm lặng

Nguyễn Văn Tàu – Tư Cang đã dành 28 năm hoạt động qua hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, trong đó những năm tháng tại H.63 là dấu ấn nổi bật nhất trong sự nghiệp tình báo của ông.

Ông qua đời năm 2025, khép lại cuộc đời gần một thế kỷ gắn với những biến động lớn của lịch sử đất nước.

Tư Cang không phải là người thường xuyên xuất hiện ở tuyến đầu với tiếng súng và những trận đánh lớn. Cuộc chiến của ông diễn ra trong im lặng, giữa những thành phố, những con đường và ngay trong lòng đối phương. Bằng sự tỉnh táo, bản lĩnh và lòng trung thành, ông đã góp phần xây dựng một mạng lưới tình báo quan trọng, bảo vệ những người đồng đội và đóng góp vào thắng lợi của cuộc kháng chiến. Tên tuổi Nguyễn Văn Tàu – Tư Cang vì thế vẫn được nhắc đến như một biểu tượng của người chiến sĩ tình báo Việt Nam: âm thầm, kiên định và sẵn sàng đặt nhiệm vụ của Tổ quốc lên trên hết.