Nguyễn Văn Tàu và mạng lưới H.63 – Người đứng sau những điệp viên hoạt động giữa lòng Sài Gòn

1. Từ người thanh niên Long Phước đến người cán bộ tình báo

Nguyễn Văn Tàu sinh năm 1928, quê Long Phước, Bà Rịa – Vũng Tàu.

Ông tham gia cách mạng từ năm 1945, khi mới 17 tuổi, trong phong trào Thanh niên Tiền phong ở địa phương. Trong giai đoạn 1947–1954, ông hoạt động quân báo tại Bà Rịa – Vũng Tàu.

Đây là những năm đầu tiên hình thành con đường hoạt động đặc biệt của Tư Cang.

Ông không phải người bước thẳng vào nghề tình báo chiến lược.

Con đường ấy được hình thành qua nhiều năm chiến đấu, hoạt động bí mật và tích lũy kinh nghiệm.

Sau Hiệp định Genève, ông tập kết ra Bắc rồi tiếp tục được đào tạo, trước khi trở lại chiến trường miền Nam.

Chú thích ảnh: Chân dung Đại tá, Anh hùng LLVTND Nguyễn Văn Tàu (Tư Cang). Nguồn ảnh TTXVN và các cơ quan báo chí sử dụng tư liệu về ông.

2. Củ Chi – nơi người tình báo sống giữa lòng chiến tranh

Trong những năm hoạt động tại miền Nam, Tư Cang có thời gian dài gắn với địa đạo Củ Chi.

Đó là nơi căn cứ và chiến trường tồn tại ngay dưới lòng đất.

Bên trên là quân đội đối phương, những cuộc càn quét và bom pháo.

Bên dưới là những đường hầm hẹp, nơi cán bộ, chiến sĩ phải sống và làm việc trong điều kiện thiếu thốn.

Tư Cang từng kể lại rằng có những lúc ông phải sống dưới địa đạo, trong khi công việc tình báo lại đòi hỏi phải tìm cách đi vào Sài Gòn, tiếp cận các nguồn tin và trở về căn cứ an toàn.

Đó chính là cuộc sống “hai thế giới” mà ông đã trải qua.

Một thế giới dưới lòng đất.

Một thế giới giữa thành phố.

3. H.63 – mạng lưới tình báo giữa Sài Gòn

Năm 1962, Nguyễn Văn Tàu được giao chỉ huy Cụm tình báo H.63, một cụm tình báo chiến lược quan trọng của cách mạng miền Nam.

H.63 không phải một đơn vị chiến đấu thông thường.

Những người hoạt động trong mạng lưới phải thu thập tin tức, bảo vệ cơ sở, duy trì liên lạc và tìm cách đưa thông tin từ trong lòng địch về căn cứ.

Một trong những điệp viên chủ lực của H.63 là Phạm Xuân Ẩn.

Tư Cang chính là người chỉ huy và tổ chức mạng lưới phía sau hoạt động của những điệp viên như ông Ẩn.

Đây là một điểm rất quan trọng khi kể về Nguyễn Văn Tàu:

ông không phải người trực tiếp đóng vai Phạm Xuân Ẩn.

Ông là người chỉ huy mạng lưới tình báo mà Phạm Xuân Ẩn là một trong những thành viên chủ lực.

4. Người chỉ huy không được phép để lộ mình

Tình báo khác với chiến đấu ngoài mặt trận ở một điểm đặc biệt.

Người lính ngoài chiến trường có thể được đồng đội nhìn thấy.

Người tình báo thì ngược lại.

Càng hoạt động hiệu quả, càng phải khiến đối phương không biết mình tồn tại.

Nguyễn Văn Tàu đã sống trong trạng thái ấy trong nhiều năm.

Một mặt, ông phải duy trì hoạt động của H.63.

Mặt khác, phải bảo vệ danh tính và mạng lưới của mình.

Theo các nguồn tư liệu, ông có thời gian dài hoạt động bí mật giữa lòng địch và có 28 năm sống trong lòng địch.

Đó là 28 năm mà một sơ suất nhỏ có thể khiến cả mạng lưới bị phá vỡ.

5. Những vỏ bọc giữa Sài Gòn

Một trong những điểm đặc biệt trong hồi ức của Tư Cang là những lần ông phải thay đổi vỏ bọc để vào nội đô.

Có thời điểm ông đóng vai gia sư.

Có lúc là người làm công việc dân sự.

Ông từng kể về những lần vào Sài Gòn, uống cà phê tại các địa điểm công cộng, rồi sau đó trở lại căn cứ Củ Chi.

Nhìn từ bên ngoài, một người đàn ông ngồi uống cà phê giữa Sài Gòn có thể chẳng có gì đặc biệt.

Nhưng phía sau vẻ bình thường ấy là một người đang hoạt động cho một mạng lưới tình báo.

Đó chính là sự khắc nghiệt của chiến tranh bí mật.

6. Phạm Xuân Ẩn – người điệp viên nổi tiếng nhất của H.63

Khi nhắc đến H.63, không thể không nhắc đến Phạm Xuân Ẩn.

Nhưng câu chuyện của hai người cần được kể chính xác.

Phạm Xuân Ẩn là điệp viên hoạt động sâu trong giới báo chí và chính trị miền Nam.

Nguyễn Văn Tàu là người chỉ huy Cụm H.63.

QĐND từng đăng bài viết về Phạm Xuân Ẩn do chính Nguyễn Văn Tàu viết, trong đó xác nhận ông là Cụm trưởng H.63 và Phạm Xuân Ẩn là một điệp viên chủ lực của cụm.

Điều này cho thấy một điều:

đằng sau một điệp viên hoạt động giữa lòng Sài Gòn là cả một hệ thống tổ chức, chỉ huy và bảo vệ.

7. Củ Chi và những đường dây bí mật

Công việc của Tư Cang không chỉ là nhận tin rồi chuyển đi.

Một mạng lưới tình báo phải có:

người thu thập tin;

người chuyển tin;

người bảo vệ;

người liên lạc;

người phụ trách cơ sở;

và những căn cứ để duy trì hoạt động.

Củ Chi trở thành một trong những địa bàn quan trọng giúp duy trì những hoạt động ấy.

Địa đạo không chỉ là nơi trú ẩn.

Trong chiến tranh, nó còn là một hệ thống hậu cần, chỉ huy, liên lạc và bảo vệ lực lượng.

Chú thích ảnh: Ảnh tư liệu và hình ảnh về địa đạo Củ Chi – không gian chiến đấu, hoạt động và sinh tồn của lực lượng cách mạng. Không sử dụng ảnh địa đạo hiện nay để khẳng định một khoảnh khắc cụ thể có Nguyễn Văn Tàu nếu nguồn ảnh không xác nhận.

8. Người chỉ huy và những người bên dưới

Một điều dễ bị bỏ quên khi kể về Tư Cang là:

H.63 không phải câu chuyện của một người.

Nguyễn Văn Tàu là người chỉ huy.

Nhưng phía dưới ông là cả mạng lưới.

Những người hoạt động bí mật.

Những giao liên.

Những cơ sở.

Những người bảo vệ điện đài.

Những người vận chuyển tài liệu.

Những người có thể mất mạng chỉ vì một cuộc kiểm tra bất ngờ.

Vì vậy, khi nhắc đến Tư Cang, cũng cần nhớ đến những con người không có tên trong những bài báo nhưng đã giúp mạng lưới tồn tại.

9. Một cuộc chiến không có tiếng súng

Có những trận đánh diễn ra bằng súng.

Có những trận đánh diễn ra bằng bộc phá.

Nhưng tình báo lại có những trận đánh không nghe thấy tiếng súng.

Một thông tin đến đúng giờ có thể giúp cấp trên hiểu được ý định của đối phương.

Một bản báo cáo đi đúng tuyến có thể thay đổi cách bố trí lực lượng.

Một cơ sở được bảo vệ có thể giữ cho cả mạng lưới không bị lộ.

Nguyễn Văn Tàu đã làm công việc ấy trong nhiều năm.

Và đó là lý do tên ông gắn với lịch sử tình báo miền Nam.

10. Từ tình báo đến biệt động

Không chỉ làm công tác tình báo.

Nguyễn Văn Tàu còn giữ cương vị Chính ủy Lữ đoàn 316 Đặc công Biệt động.

Lữ đoàn được thành lập đầu năm 1974 để chuẩn bị cho những trận đánh cuối cùng trong Chiến dịch Hồ Chí Minh.

Đây là một bước chuyển rất đặc biệt.

Người từng dành nhiều năm làm việc trong bóng tối của chiến tranh tình báo nay đứng trong một lực lượng chuẩn bị trực tiếp tiến vào Sài Gòn.

Và một trong những mục tiêu quan trọng của đơn vị là cầu Rạch Chiếc.

11. Cầu Rạch Chiếc – trận đánh cuối cùng

Trong những ngày cuối tháng 4/1975, cầu Rạch Chiếc có ý nghĩa đặc biệt.

Đây là một trong những tuyến giao thông quan trọng trên hướng tiến vào Sài Gòn.

Nếu cây cầu bị phá hủy hoặc bị đối phương giữ chặt, việc cơ động của lực lượng tiến vào thành phố sẽ gặp khó khăn.

Lữ đoàn 316 Đặc công Biệt động được giao nhiệm vụ đánh chiếm và bảo vệ khu vực này.

Nguyễn Văn Tàu khi ấy là Chính ủy Lữ đoàn.

Chú thích ảnh: Hình ảnh tư liệu về cầu Rạch Chiếc và lực lượng Đặc công Biệt động trong những ngày cuối Chiến dịch Hồ Chí Minh. Nguồn tư liệu báo chí và TTXVN. Không gán nhân vật vào ảnh nếu ảnh không có chú thích xác nhận.

12. Những ngày cuối tháng 4

Cuộc chiến lúc này đã bước sang giai đoạn cuối.

Các cánh quân từ nhiều hướng tiến về Sài Gòn.

Những đơn vị đặc công, biệt động phải đánh chiếm và giữ các mục tiêu quan trọng để mở đường cho lực lượng chủ lực.

Cầu Rạch Chiếc là một trong những điểm như vậy.

Đây không phải trận đánh để giành một vùng đất rộng lớn.

Nó là trận đánh để giữ một con đường tiến vào thành phố.

Và những người lính phải giữ cây cầu ấy bằng mọi giá.

13. Từ một mạng lưới bí mật đến ngày công khai

Trong nhiều năm, Nguyễn Văn Tàu hoạt động mà đối phương không biết rõ thân phận.

Nhưng đến cuối tháng 4/1975, chiến tranh đã đi đến hồi kết.

Những người từng hoạt động trong bóng tối chuẩn bị bước ra ánh sáng.

Những căn cứ bí mật dần không còn cần phải bí mật.

Những tuyến đường từng phải đi trong đêm bắt đầu trở thành đường hành quân công khai.

Và Sài Gòn chỉ còn cách vài ngày.

14. 30/4/1975

Ngày 30/4/1975, chiến dịch Hồ Chí Minh kết thúc.

Sài Gòn được giải phóng.

Đất nước bước vào một thời kỳ mới.

Đối với Nguyễn Văn Tàu, đó là kết thúc của một chặng đường kéo dài từ những ngày ông tham gia cách mạng khi còn rất trẻ.

Từ Bà Rịa.

Qua những năm chiến tranh chống Pháp.

Đến Củ Chi.

H.63.

Sài Gòn.

Và cuối cùng là ngày thống nhất.

15. Người tình báo trở thành nhân chứng

Sau chiến tranh, Nguyễn Văn Tàu trở thành một trong những nhân chứng quan trọng khi kể lại hoạt động tình báo miền Nam.

Ông nhiều lần kể về H.63, về Phạm Xuân Ẩn, về những năm sống trong lòng địch và về những ngày cuối cùng của cuộc chiến.

Những hồi ức ấy đặc biệt quý giá bởi ông là người trực tiếp chỉ huy một mạng lưới tình báo quan trọng.

Ngày nay, khi nhìn lại chiến tranh, những lời kể của các nhân chứng như Tư Cang giúp chúng ta hiểu rằng lịch sử không chỉ nằm trong những trận đánh lớn.

Nó còn nằm trong những căn phòng nhỏ.

Những cuộc gặp bí mật.

Những chuyến đi không được phép sai đường.

Và những con người phải sống với một cái tên khác trong nhiều năm.

16. Một cuộc đời “hai thế giới”

Có lẽ đây là hình ảnh đặc biệt nhất khi nói về Nguyễn Văn Tàu.

Một bên là:

Sài Gòn.

Nhà hàng.

Quán cà phê.

Những công việc dân sự.

Những cuộc gặp tưởng như bình thường.

Một bên là:

Củ Chi.

Địa đạo.

Điện đài.

Căn cứ.

Bom pháo.

Và những người đồng đội đang chờ tin.

Tư Cang đã phải đi qua cả hai thế giới ấy.

Và không được phép để hai thế giới va vào nhau.

Chú thích ảnh: Các ảnh tư liệu được sử dụng để đối chiếu hai không gian mà Nguyễn Văn Tàu từng hoạt động: Sài Gòn và căn cứ Củ Chi. Đây là ảnh bối cảnh lịch sử, không phải ảnh cá nhân của ông trong từng nhiệm vụ.

Lời kết – Người đi giữa hai thế giới

Có những người lính chiến đấu bằng súng.

Có những người chiến đấu bằng bộc phá.

Có những người chiến đấu bằng những chuyến xe vận tải.

Và có những người chiến đấu bằng thông tin.

Nguyễn Văn Tàu thuộc về những người như thế.

Ông bước vào cuộc chiến khi còn rất trẻ.

Từ Bà Rịa.

Qua kháng chiến chống Pháp.

Rồi trở lại miền Nam.

Cuối cùng trở thành Cụm trưởng H.63.

Trong nhiều năm, ông phải sống giữa hai thế giới.

Một thế giới là Sài Gòn – nơi đối phương hiện diện.

Một thế giới là Củ Chi – nơi những người đồng đội đang chờ những thông tin từ ông.

Chỉ một sơ suất cũng có thể khiến mạng lưới bị phá vỡ.

Chỉ một lần bị phát hiện cũng có thể là cái chết.

Nhưng H.63 vẫn tồn tại.

Những điệp viên vẫn hoạt động.

Những thông tin vẫn được đưa về.

Và cuộc chiến vẫn tiếp tục.

Rồi đến tháng 4/1975.

Nguyễn Văn Tàu không còn chỉ đứng sau một mạng lưới tình báo.

Ông là Chính ủy Lữ đoàn 316 Đặc công Biệt động.

Những người lính của ông chiến đấu ở những vị trí quan trọng trên đường tiến vào Sài Gòn, trong đó có cầu Rạch Chiếc.

Từ một người phải giấu thân phận,

ông trở thành người chứng kiến ngày chiến tranh kết thúc.

Điều đáng nhớ nhất về Nguyễn Văn Tàu không chỉ là những danh hiệu.

Không chỉ là Anh hùng LLVTND.

Mà là một cuộc đời rất dài đã đi qua một cuộc chiến rất dài.

Ông từng sống trong địa đạo.

Từng sống giữa lòng địch.

Từng chỉ huy những con người không được phép để lộ danh tính.

Và cuối cùng được nhìn thấy Sài Gòn bước sang một ngày khác.

Ngày nay, khi chúng ta đi qua những con phố Sài Gòn trong hòa bình, rất khó hình dung rằng từng có những con người phải sống ngay giữa thành phố ấy mà không được phép để ai biết mình là ai.

Nguyễn Văn Tàu là một trong số họ.

Và phía sau ông là cả một thế hệ tình báo, giao liên, cơ sở và biệt động đã âm thầm chiến đấu.

Họ không tìm kiếm ánh đèn sân khấu.

Họ chỉ cần một điều:

đưa đất nước đến ngày hòa bình.

Xin được biết ơn Đại tá, Anh hùng LLVTND Nguyễn Văn Tàu – Tư Cang.

Xin được biết ơn những người trong H.63 đã hoạt động bí mật giữa lòng Sài Gòn.

Xin được nhớ đến những người giao liên, cơ sở, bảo vệ và những chiến sĩ đã giữ cho những đường dây bí mật không bị đứt.

Và xin được nhớ rằng:

có những người góp phần làm nên ngày 30/4 mà trong suốt nhiều năm, họ phải sống như những người vô hình.

Họ không để lại nhiều bức ảnh trong chiến trường.

Nhưng họ để lại một thứ lớn hơn:

một đất nước thống nhất và một thành phố được sống trong hòa bình.

Đó là lý do câu chuyện Nguyễn Văn Tàu xứng đáng có một vị trí đặc biệt trong XVIII. CỦ CHI – GIA ĐỊNH – SÀI GÒN.