Nguyễn Văn Thạc: cuốn nhật ký gửi lại tuổi hai mươi

Nguyễn Văn Thạc: cuốn nhật ký gửi lại tuổi hai mươi

NHÂN VẬT: Nguyễn Văn Thạc     |     MỐC TƯ LIỆU: 1971–1972

Em chưa đến tuổi hai mươi, nhưng khi đọc tên cuốn sách “Mãi mãi tuổi hai mươi”, em thấy rất gần. Người viết không chỉ là một chiến sĩ trong sách lịch sử; anh Nguyễn Văn Thạc còn là một người trẻ biết yêu thương, suy nghĩ về tương lai và ghi lại những ngày mình sống.

Nguyễn Văn Thạc là sinh viên trẻ lên đường nhập ngũ trong những năm chiến tranh. Ngày 2/10/1971, khi đã vào quân ngũ gần một tháng, anh bắt đầu viết nhật ký. Những trang sổ ghi chép cuộc sống luyện tập, tình cảm với gia đình và bạn bè, những thao thức của một người trẻ trước hành trình chưa thể đoán trước.

Trước khi bước vào chiến trường, cuốn sổ được gửi về gia đình, nhờ vậy nhiều trang viết được gìn giữ sau khi anh hy sinh. Hơn ba mươi năm sau, nhật ký được biên tập, xuất bản năm 2005 với tên “Mãi mãi tuổi hai mươi”. Đọc những trang ấy, độc giả hôm nay có thể thấy tuổi trẻ thời chiến vừa có ước mơ bình thường vừa phải đối diện lựa chọn rất lớn.

Tư liệu gắn với Nguyễn Văn Thạc cho em một bài học mới về sự tỉ mỉ. Trước một tấm ảnh cũ, chúng em cần hỏi ai chụp, chụp lúc nào, người trong ảnh là ai; trước một cuốn sổ phải biết nguồn gốc, người giữ và những mốc thời gian đã được xác minh. Những câu hỏi ấy không làm cảm xúc ít đi. Trái lại, khi chắc chắn mình đang chạm tới điều có thật, niềm xúc động và biết ơn trở nên sâu sắc hơn rất nhiều.

Em đặc biệt chú ý tới ý nghĩa của một cuốn sổ tay: nếu không được cất giữ cẩn thận, những suy nghĩ chân thực của người đã khuất rất dễ mất đi. Một dòng nhật ký có ngày tháng, hoàn cảnh và chữ viết thật có giá trị khác hẳn lời kể dựng lại sau này.

Khi hoàn thành bài viết về Nguyễn Văn Thạc, em muốn ghi ở cuối trang những điều mình còn chưa biết thay vì lấp chúng bằng suy đoán. Một chi tiết có nhiều cách thuật cần đối chiếu thêm; một con số chưa nhất quán phải được ghi nguồn; một bức ảnh lấy từ báo cần có thông tin tác giả và quyền sử dụng. Trách nhiệm ấy rất gần với cách chúng em học môn Lịch sử: biết đặt câu hỏi, xem chứng cứ và sửa lại nhận định khi có tư liệu mới.

Em biết ơn anh Thạc và thế hệ của anh vì đã gánh vác trách nhiệm vào lúc khó khăn nhất. Em cũng thấy mình cần chăm sóc những tình bạn và cơ hội học tập hiện tại, bởi không phải thế hệ nào cũng có được tuổi hai mươi bình yên.

Nếu câu chuyện về Nguyễn Văn Thạc được kể trong giờ sinh hoạt dưới cờ, em mong các bạn được nghe cả những điều bình dị: nhân vật từng còn trẻ, từng có gia đình để thương nhớ và từng đối diện những lựa chọn khó khăn. Chính những nét đời thường khiến lòng biết ơn gần gũi hơn. Em không muốn xem lịch sử như một thế giới xa cách chỉ có những câu văn trang trọng; lịch sử còn hiện diện trong cách chúng em đối xử với người thân và cơ hội học tập đang có.

Điều quan trọng nữa là chúng em cần phân biệt sự kiện lịch sử với cảm nhận cá nhân. Sự kiện có ngày tháng, nhân vật và tư liệu chứng minh; cảm nhận có thể khác nhau giữa người này và người khác. Trong bài về Nguyễn Văn Thạc, em sẽ để các sự kiện đứng vững trên nguồn dẫn, còn lòng tự hào, nỗi xúc động được bộc lộ bằng chính suy nghĩ học trò. Nhờ vậy, bạn đọc vừa có kiến thức để ghi nhớ vừa có khoảng trống để tự hình thành cảm xúc của mình.

Chi đội sẽ lập tủ sách nhỏ giới thiệu “Mãi mãi tuổi hai mươi”, đọc một số đoạn được phép sử dụng và thử viết nhật ký bảy ngày về những việc tử tế mình đã làm.

Liên đội có thể dành một buổi sinh hoạt để mỗi nhóm giới thiệu một tư liệu liên quan đến Nguyễn Văn Thạc, nói rõ người viết, ngày công bố và lý do mình tin cậy nguồn đó. Sau phần giới thiệu, các nhóm cùng đặt câu hỏi, bổ sung thông tin và chọn một hành động cụ thể phù hợp lứa tuổi: đọc sách, giúp bạn, giữ lời hứa với tập thể hoặc tham gia hoạt động đền ơn đáp nghĩa do nhà trường tổ chức. Bài học sẽ đọng lại lâu hơn khi đi cùng một việc làm.

TƯ LIỆU THAM KHẢO & ẢNH MINH HỌA CẦN BỔ SUNG

[1] tuoitre.vn — mở bài tư liệu gốc

[2] tuoitre.vn — mở bài tư liệu gốc