NGUYỄN VĂN THẠC MÃI MÃI TUỔI HAI MƯƠI, MÃI MÃI MỘT KHÁT VỌNG SỐNG
Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, hàng vạn thanh niên Việt Nam đã rời giảng đường, xếp lại những ước mơ riêng để lên đường nhập ngũ. Trong số đó có Nguyễn Văn Thạc, một chàng trai Hà Nội học giỏi, yêu văn chương và mang trong mình nhiều hoài bão. Anh hy sinh tại chiến trường Quảng Trị năm 1972, khi chưa đầy 20 tuổi, để lại những trang nhật ký đầy suy tư về cuộc sống, tình yêu và trách nhiệm đối với đất nước. Hơn ba thập kỷ sau, cuốn Mãi mãi tuổi hai mươi được xuất bản, giúp nhiều thế hệ hiểu thêm về tâm hồn và những trải nghiệm của người lính trẻ trong chiến tranh.
1. Quê hương, tuổi thơ và con đường đến với quân ngũ
Nguyễn Văn Thạc sinh ngày 14 tháng 10 năm 1952 tại làng Bưởi, Hà Nội, trong một gia đình làm nghề thủ công. Cha mẹ anh có một xưởng dệt nhỏ, nhưng khi chiến tranh phá hoại miền Bắc diễn ra, gia đình phải bán nhà cửa, xưởng máy để sơ tán. Cuộc sống ngày càng khó khăn, Nguyễn Văn Thạc vừa đi học vừa làm thêm để phụ giúp cha mẹ.
Dù hoàn cảnh thiếu thốn, anh vẫn luôn nỗ lực học tập. Trong suốt mười năm học phổ thông, Nguyễn Văn Thạc đạt thành tích học sinh giỏi toàn diện. Đặc biệt, năm học 1969–1970, anh giành giải Nhất cuộc thi học sinh giỏi Văn lớp 10 toàn miền Bắc.
Với thành tích nổi bật, Nguyễn Văn Thạc từng được lựa chọn vào diện đào tạo tại Liên Xô. Trong thời gian chờ nhập ngũ, anh thi đỗ vào Khoa Toán – Cơ, Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội.
Tuy yêu thích văn chương và có nhiều cơ hội học tập, Nguyễn Văn Thạc đã lựa chọn con đường quân ngũ trong bối cảnh cuộc kháng chiến chống Mỹ đang diễn ra ác liệt.
Ngày 6 tháng 9 năm 1971, khi chưa tròn 19 tuổi, anh nhập ngũ, bắt đầu hành trình từ một sinh viên trở thành người lính.
2. Những tháng ngày hành quân và chiến đấu
Sau khi nhập ngũ, Nguyễn Văn Thạc bước vào quá trình huấn luyện, rèn luyện và chuẩn bị lên đường ra chiến trường.
Cuộc sống quân ngũ hoàn toàn khác với những ngày còn ngồi trên ghế nhà trường. Anh phải làm quen với những chặng hành quân dài, chiếc ba lô nặng trên vai, những cánh rừng xa lạ và điều kiện sinh hoạt thiếu thốn.
Vốn là người yêu văn học, Nguyễn Văn Thạc có thói quen ghi chép những điều mình chứng kiến và cảm nhận. Anh viết về cảnh vật trên đường hành quân, tình cảm đồng đội, nỗi nhớ gia đình và cả những suy nghĩ về tương lai.
Trong nhật ký, anh không che giấu những vất vả của người lính. Có những ngày mệt mỏi vì hành quân, có những lúc nhớ nhà, lo lắng và tự hỏi điều gì đang chờ đợi phía trước. Tuy nhiên, xuyên suốt những trang viết vẫn là ý thức trách nhiệm đối với đất nước.
Ngày 31 tháng 12 năm 1971, Nguyễn Văn Thạc ghi lại suy nghĩ về con đường mình đã lựa chọn, thể hiện mong muốn dành tuổi trẻ để cống hiến cho Tổ quốc.
Năm 1972, anh được điều động vào chiến trường Quảng Trị, nơi đang diễn ra những trận chiến ác liệt.
Ngày 30 tháng 7 năm 1972, Nguyễn Văn Thạc hy sinh tại chiến trường Quảng Trị, khi mới 19 tuổi, chưa đầy mười tháng kể từ ngày nhập ngũ.
Cuộc đời người lính trẻ khép lại khi những dự định về học tập, tình yêu và tương lai vẫn còn dang dở.
3. Cuốn nhật ký Mãi mãi tuổi hai mươi
Một trong những di sản đặc biệt mà Nguyễn Văn Thạc để lại là cuốn nhật ký ghi chép trong thời gian quân ngũ.
Những trang nhật ký được viết từ tháng 10 năm 1971 đến tháng 5 năm 1972, khi anh đang huấn luyện và hành quân ra chiến trường. Ban đầu, Nguyễn Văn Thạc đặt tên cho bản thảo là Chuyện đời.
Trong đó, anh viết về nhiều vấn đề gần gũi: tình yêu quê hương, tình cảm gia đình, ước mơ tuổi trẻ, những khó khăn của cuộc sống quân ngũ và suy nghĩ về trách nhiệm của bản thân.
Điều khiến cuốn nhật ký trở nên đặc biệt là sự chân thật trong cảm xúc. Nguyễn Văn Thạc không chỉ viết về lý tưởng mà còn bộc lộ những nỗi buồn, sự cô đơn và những phút giây yếu lòng.
Qua những trang viết, người đọc nhận ra rằng những người lính trẻ trong chiến tranh cũng có những ước mơ rất bình dị: được học tập, được yêu thương, được trở về bên gia đình và sống trong hòa bình.
Sau chiến tranh, gia đình gìn giữ cuốn nhật ký cùng nhiều bức thư của anh. Năm 2005, nhà văn Đặng Vương Hưng sưu tầm, biên soạn và giới thiệu tác phẩm với tên gọi Mãi mãi tuổi hai mươi.
Ngay sau khi xuất bản, cuốn sách nhận được sự quan tâm của đông đảo bạn đọc và được trao giải đặc biệt tại Giải thưởng Sách Việt Nam lần thứ nhất.
Năm 2025, nhân kỷ niệm 20 năm ra mắt, tác phẩm tiếp tục được tái bản, bổ sung hình ảnh và tư liệu, cho thấy sức sống lâu dài của những trang nhật ký viết giữa chiến tranh.
4. Câu chuyện đáng nhớ: Mối tình tuổi trẻ và lá thư trở về sau 33 năm
Một trong những câu chuyện xúc động nhất về Nguyễn Văn Thạc là mối tình của anh với cô gái Hà Nội tên Phạm Thị Như Anh.
Hai người quen nhau khi còn học phổ thông, cùng yêu văn chương và có thành tích học tập xuất sắc. Tình cảm của họ lớn dần qua những bức thư, những cuộc trò chuyện và các lần gặp gỡ ngắn ngủi.
Theo lời kể của bà Như Anh trên Báo Quảng Ninh, trong suốt thời gian gắn bó, hai người chỉ có năm lần hẹn hò. Trong lần gặp đầu tiên, Như Anh tặng Thạc cuốn sách Một cơn giông do chính mình viết, còn Thạc tặng cô một chiếc huy hiệu Đoàn Thanh niên.
Lần gặp cuối cùng diễn ra tối ngày 26 tháng 7 năm 1971, trên một con phố nhỏ gần Văn Miếu, Hà Nội. Khi ấy, Như Anh chuẩn bị sang Liên Xô du học, còn Thạc sắp nhập ngũ. Hai người chia tay với lời hẹn sẽ tiếp tục giữ liên lạc.
Sau đó, dù ở hai nơi xa cách, họ vẫn viết thư cho nhau. Trong những bức thư, Nguyễn Văn Thạc kể về cuộc sống, những suy nghĩ và mong muốn được gặp lại người mình yêu thương.
Đặc biệt, trong một bức thư năm 1971, anh đã nhắc đến ngày 30 tháng 4 năm 1975 như một thời điểm để hai người cùng nhìn lại ý nghĩa của hạnh phúc. Điều trùng hợp là bốn năm sau, ngày 30 tháng 4 năm 1975 trở thành mốc kết thúc cuộc kháng chiến chống Mỹ. Tuy nhiên, khi viết thư, Nguyễn Văn Thạc không thể biết trước diễn biến của lịch sử. Đó là một dự định mang tính riêng tư, không phải lời tiên đoán về ngày chiến tranh kết thúc.
Ngày 30 tháng 7 năm 1972, Nguyễn Văn Thạc hy sinh, để lại mối tình còn dang dở.
Một điều đặc biệt khác là vào năm 2005, bà Như Anh nhận lại một bức thư của Thạc đề ngày 30 tháng 5 năm 1972. Lá thư từng bị thất lạc trong một cuốn sách và được một người khác cất giữ suốt nhiều năm.
Sau 33 năm, những dòng chữ của người lính trẻ lại trở về với người nhận.
Câu chuyện không chỉ gợi lên vẻ đẹp của tình yêu tuổi trẻ mà còn cho thấy những mất mát chiến tranh để lại. Đằng sau mỗi người lính là những tình cảm gia đình, tình bạn, tình yêu và những ước mơ chưa kịp thực hiện.
5. Những dấu ấn và giá trị để lại
Mặc dù cuộc đời Nguyễn Văn Thạc chỉ kéo dài chưa đầy 20 năm, những trang nhật ký của anh đã để lại dấu ấn trong đời sống văn hóa và lịch sử Việt Nam.
Cuốn Mãi mãi tuổi hai mươi được nhiều thế hệ bạn đọc đón nhận bởi cách viết chân thật, giàu cảm xúc. Tác phẩm không chỉ kể về những khó khăn của người lính mà còn phản ánh suy nghĩ, khát vọng và tâm hồn của một thanh niên trí thức trong chiến tranh.
Sau khi xuất bản năm 2005, cuốn nhật ký cùng với Nhật ký Đặng Thùy Trâm đã góp phần tạo nên sự quan tâm của công chúng đối với những tư liệu cá nhân từ thời chiến.
Từ những tác phẩm này, Quỹ Mãi mãi tuổi 20 được thành lập nhằm tri ân các anh hùng liệt sĩ, đồng thời tổ chức những hoạt động giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ.
Nhật ký Nguyễn Văn Thạc cũng trở thành một trong những nguồn cảm hứng cho bộ phim Mùi cỏ cháy, tái hiện hình ảnh những sinh viên trẻ tham gia chiến đấu tại chiến trường Quảng Trị năm 1972.
Ngày nay, Nguyễn Văn Thạc yên nghỉ tại Nghĩa trang Liệt sĩ Từ Liêm, Hà Nội.
Những lá thư và trang nhật ký của anh vẫn được lưu giữ, xuất bản và giới thiệu đến bạn đọc, góp phần giúp thế hệ sau hiểu rõ hơn về cuộc sống của thanh niên Việt Nam trong những năm tháng chiến tranh.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Báo Quảng Ninh. (2012, ngày 29 tháng 1). Liệt sĩ Nguyễn Văn Thạc và chuyện tình chưa kể. https://baoquangninh.vn/liet-si-nguyen-van-thac-va-chuyen-tinh-chua-ke-post2160237.html
2. Phương Linh. (2025, ngày 10 tháng 9). 'Mãi mãi tuổi hai mươi' – Nhật ký vượt thời gian. VnExpress. https://vnexpress.net/mai-mai-tuoi-hai-muoi-nhat-ky-vuot-thoi-gian-4936555.html
3. Nguyễn Văn Thạc. (2005). Mãi mãi tuổi hai mươi: Nhật ký thời chiến Việt Nam (Đặng Vương Hưng, sưu tầm và giới thiệu). Nhà xuất bản Thanh Niên.
