NGUYỄN VĂN THẠC – TUỔI HAI MƯƠI GIỮA NHỮNG NĂM THÁNG CHIẾN TRANH
Nguyễn Văn Thạc sinh ngày 14 tháng 10 năm 1952 tại làng Bưởi, Hà Nội, trong một gia đình có truyền thống hiếu học. Tuổi thơ của anh gắn với những con phố Hà Nội và những năm tháng đất nước đang bước vào một giai đoạn chiến tranh khốc liệt. Khác với hình dung quen thuộc về một người lính chỉ biết đến thao trường và chiến trường, Nguyễn Văn Thạc trước hết là một chàng trai trẻ yêu sách, yêu văn chương và có một tâm hồn rất nhạy cảm.
Anh học giỏi từ nhỏ. Những năm học phổ thông, Nguyễn Văn Thạc thể hiện năng khiếu đặc biệt về văn học. Anh từng đạt giải cao trong một cuộc thi học sinh giỏi văn toàn miền Bắc. Đó là một thành tích đáng tự hào đối với một chàng trai Hà Nội khi ấy.
Nếu đất nước hoàn toàn bình yên, có lẽ cuộc đời Nguyễn Văn Thạc đã đi theo một con đường khác. Anh có thể tiếp tục học tập, trở thành một người làm công tác văn hóa hoặc văn học, sống một cuộc đời bình dị giữa Hà Nội.
Nhưng chiến tranh đã làm thay đổi tất cả.
Năm 1971, khi vừa tròn 19 tuổi, Nguyễn Văn Thạc lên đường nhập ngũ.
Từ một sinh viên trẻ, anh trở thành người lính. Sau thời gian huấn luyện, anh được điều vào chiến trường Quảng Trị, một trong những địa bàn chiến sự ác liệt nhất trong những năm chiến tranh.
Ở nơi ấy, cuộc sống hoàn toàn khác với Hà Nội.
Không còn những giờ học trong giảng đường, không còn những con phố quen thuộc hay những buổi trò chuyện cùng bạn bè. Thay vào đó là những ngày hành quân, những đêm nghỉ giữa rừng và những giờ phút phải luôn sẵn sàng trước những diễn biến của chiến trường.
Nhưng dù ở hoàn cảnh nào, Nguyễn Văn Thạc vẫn giữ được tâm hồn của một người yêu văn chương.
Anh viết thư về gia đình. Anh ghi lại những suy nghĩ của mình. Anh viết về đồng đội, về những người dân gặp trên đường hành quân, về quê hương và những người thân đang ở xa.
Những trang viết ấy sau này trở thành một phần quan trọng trong di sản tinh thần mà anh để lại.
Trong chiến tranh, viết một trang nhật ký không phải là điều dễ dàng. Người lính thường xuyên di chuyển, điều kiện sinh hoạt thiếu thốn và luôn phải đối mặt với những nguy hiểm bất ngờ. Nhưng Nguyễn Văn Thạc vẫn dành thời gian để ghi lại những gì mình chứng kiến và suy nghĩ.
Anh viết không phải để tạo ra một tác phẩm văn học.
Anh viết để giữ lại những ngày tháng của tuổi trẻ.
Qua những trang nhật ký, người đọc sau này có thể cảm nhận được hình ảnh một người lính rất trẻ. Anh có những lúc nhớ nhà, nhớ Hà Nội, nhớ gia đình và những người bạn. Anh cũng có những suy nghĩ về tình yêu, về trách nhiệm của tuổi trẻ và về tương lai của đất nước.
Điều đặc biệt là bên cạnh những cảm xúc riêng tư ấy luôn có một ý thức rất rõ về trách nhiệm của người thanh niên trong thời chiến.
Nguyễn Văn Thạc hiểu rằng mình đang sống trong một thời đại đặc biệt. Những người cùng thế hệ với anh không có nhiều lựa chọn. Khi đất nước cần, họ phải lên đường.
Anh từng viết những dòng suy nghĩ về thế hệ mình, về việc tuổi trẻ không thể chỉ sống cho riêng mình khi quê hương còn chiến tranh.
Những suy nghĩ ấy khiến nhật ký của Nguyễn Văn Thạc không chỉ là câu chuyện của một cá nhân mà còn phản ánh tâm tư của cả một thế hệ thanh niên Việt Nam.
Đó là một thế hệ vừa có những ước mơ rất trẻ trung, vừa mang trên vai trách nhiệm lớn lao.
Họ cũng yêu cuộc sống.
Họ cũng muốn học tập, muốn có một nghề nghiệp, muốn có gia đình và những ngày tháng bình yên.
Nhưng trước hoàn cảnh đất nước, họ đã chọn lên đường.
Năm 1972, chiến sự tại Quảng Trị diễn ra vô cùng ác liệt. Nguyễn Văn Thạc cùng đơn vị tham gia chiến đấu tại chiến trường này.
Ngày 30 tháng 7 năm 1972, anh hy sinh tại Quảng Trị, khi mới 20 tuổi.
Hai mươi tuổi – cái tuổi mà nhiều người hôm nay mới bắt đầu bước vào giảng đường đại học, bắt đầu nghĩ về nghề nghiệp và tương lai.
Nguyễn Văn Thạc đã không có cơ hội đi tiếp con đường ấy.
Nhưng những trang viết anh để lại đã giúp thế hệ sau hiểu rằng những người lính trẻ ngày ấy cũng có một thế giới nội tâm rất phong phú. Họ không phải những con người chỉ biết chiến đấu. Họ là những chàng trai, cô gái có ước mơ, có nỗi nhớ, có tình yêu quê hương và có những câu hỏi về cuộc đời.
Nhật ký của Nguyễn Văn Thạc sau này được tập hợp và xuất bản với tên gọi “Mãi mãi tuổi hai mươi”. Cuốn sách đã trở thành một trong những tác phẩm được nhiều thế hệ trẻ tìm đọc khi muốn hiểu hơn về tuổi trẻ Việt Nam trong chiến tranh.
Điều khiến câu chuyện của Nguyễn Văn Thạc đặc biệt không nằm ở những chiến công lớn trên chiến trường.
Đó là câu chuyện về một người trẻ đã sống rất sâu sắc trong một thời đại khắc nghiệt.
Anh đã mang theo vào chiến trường không chỉ khẩu súng và quân trang, mà còn mang theo những trang giấy, một tâm hồn yêu văn chương và những suy nghĩ về con người.
Nhờ vậy, nhiều năm sau khi chiến tranh kết thúc, người ta vẫn có thể gặp lại chàng trai Hà Nội năm nào qua từng trang viết.
Một người đã ra đi ở tuổi hai mươi nhưng vẫn có thể trò chuyện với những thế hệ sau bằng những suy nghĩ chân thành của mình.
Câu chuyện Nguyễn Văn Thạc nhắc chúng ta rằng tuổi trẻ ở bất kỳ thời đại nào cũng đều quý giá. Mỗi thế hệ có một hoàn cảnh khác nhau, một cách cống hiến khác nhau. Thế hệ của Nguyễn Văn Thạc đã cống hiến bằng việc lên đường khi đất nước cần.
Thế hệ hôm nay được sống trong hòa bình có thể cống hiến bằng học tập, lao động, sáng tạo, sống có trách nhiệm với cộng đồng và xây dựng quê hương.
Điều còn lại sau một cuộc đời không nhất thiết phải là những điều thật lớn lao. Đôi khi, đó chỉ là cách một người đã sống như thế nào trong những năm tháng mình có.
Nguyễn Văn Thạc đã sống tuổi hai mươi của mình giữa chiến trường, nhưng anh đã để lại một điều rất đẹp: một tiếng nói trẻ trung, chân thành và đầy trách nhiệm của một thế hệ đã đi qua chiến tranh.
Hai mươi tuổi của anh đã dừng lại từ năm 1972.
Nhưng qua những trang viết còn lại, tuổi hai mươi ấy vẫn tiếp tục sống, để mỗi thế hệ sau khi đọc lại có thể hiểu hơn về giá trị của hòa bình và biết trân trọng những năm tháng tuổi trẻ mà mình đang có.
