NGUYỄN VĂN THẠC – TUỔI HAI MƯƠI Ở LẠI TRONG TRANG NHẬT KÝ
Từ giảng đường Đại học Tổng hợp Hà Nội đến chiến trường Quảng Trị, Nguyễn Văn Thạc đã đi qua quãng đời tuổi trẻ bằng sách vở, tình yêu, những suy nghĩ về tương lai và cuối cùng là những ngày tháng chiến đấu. Những trang nhật ký được viết trước khi anh hy sinh ở tuổi 20 đã giữ lại hình ảnh một người lính rất trẻ, để người đọc hôm nay có thể nhìn thấy chiến tranh không chỉ qua tiếng súng mà còn qua những ước mơ của một thế hệ.
Nguyễn Văn Thạc sinh ngày 14/10/1952 tại Hà Nội. Trước khi trở thành người lính, anh là một sinh viên Khoa Toán – Cơ, Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội. Đó là quãng đời của một chàng trai trẻ gắn với giảng đường, sách vở, bạn bè và những dự định còn đang ở phía trước. Anh từng đạt giải Nhất cuộc thi học sinh giỏi Văn toàn miền Bắc năm 1969. Nhưng tuổi trẻ của Thạc không diễn ra trong một đất nước bình yên. Chiến tranh vẫn tiếp diễn, và những người trẻ cùng thế hệ anh ngày càng đứng trước một lựa chọn lớn hơn cả chuyện học hành hay nghề nghiệp: lên đường.
Ngày 6/9/1971, Nguyễn Văn Thạc nhập ngũ cùng nhiều sinh viên Đại học Tổng hợp. Từ một sinh viên quen với những trang sách, anh bước vào đời lính. Nhưng điều đặc biệt là Thạc không ngừng viết. Những gì anh chứng kiến, suy nghĩ, những nỗi nhớ gia đình, tình cảm dành cho bạn bè và cả những băn khoăn về tương lai đều được ghi lại trong nhật ký. Sau này, những trang viết ấy được tập hợp thành cuốn Mãi mãi tuổi hai mươi.
Nhật ký của Thạc không chỉ có những câu chuyện về chiến đấu. Ở đó có hình ảnh một chàng trai mới lớn vẫn suy nghĩ về tình yêu, về hạnh phúc, về trách nhiệm của mình. Chính điều này khiến những trang viết của anh khác với một bản lý lịch của người lính. Người đọc bắt gặp một Nguyễn Văn Thạc rất gần với những người trẻ hôm nay: có ước mơ, có tình cảm riêng, có những lúc yếu lòng và cũng có những câu hỏi về ý nghĩa của cuộc đời.
Có một điều đặc biệt trong nhật ký của Thạc là anh không viết về chiến tranh như một điều xa xôi. Chiến tranh đi vào từng ngày sống của anh. Những trang viết trở thành nơi anh tự đối thoại với chính mình, giữa một bên là tuổi trẻ với những điều rất bình thường và một bên là hoàn cảnh đất nước buộc anh phải trưởng thành nhanh hơn. Trong một trang viết tháng 9/1971, Thạc từng nghĩ về ngày 30/4/1975. Khi ấy, anh chưa thể biết mình sẽ không còn sống để nhìn thấy ngày đó. Nhưng bốn năm sau, ngày 30/4/1975 thực sự trở thành ngày đất nước thống nhất.
Đầu năm 1972, Thạc cùng đơn vị vào chiến trường. Những tháng cuối của cuộc đời anh gắn với Quảng Trị và cuộc chiến đấu tại Thành cổ. Điều đáng tiếc là khoảng hai tháng cuối trước khi hy sinh, anh không còn để lại nhật ký. Những trang viết dừng lại trước khi người đọc biết được toàn bộ những gì đã diễn ra trong những ngày cuối cùng ấy.
Chùm ảnh tư liệu
Ảnh tư liệu của bài viết.
Ngày 30/7/1972, Nguyễn Văn Thạc hy sinh tại Quảng Trị khi mới 20 tuổi. Sau này, đồng đội tìm lại nơi anh từng được mai táng tại một khu vườn ở thôn Đầu Kênh, Triệu Phong. Hài cốt của anh sau đó được đưa về quê nhà Hà Nội.
Nhưng câu chuyện của Nguyễn Văn Thạc không kết thúc vào ngày anh nằm lại chiến trường. Năm 2005, Mãi mãi tuổi hai mươi được xuất bản rộng rãi và nhanh chóng trở thành một hiện tượng xuất bản. Cuốn nhật ký đưa một người lính đã hy sinh nhiều năm trước trở lại với độc giả bằng chính giọng viết của anh. Không phải bằng những con số về chiến công, mà bằng những suy nghĩ rất riêng của một chàng trai vừa bước qua tuổi hai mươi.
Có lẽ điều khiến Nguyễn Văn Thạc được nhớ lâu nằm ở chính sự dang dở ấy. Anh không kịp sống đến ngày mình từng nghĩ tới trong nhật ký. Không kịp hoàn thành những dự định của tuổi trẻ. Không kịp biết rằng nhiều năm sau, những trang giấy mình từng viết sẽ trở thành một phần ký ức của cả một thế hệ. Chiến tranh đã lấy đi tuổi hai mươi của Nguyễn Văn Thạc, nhưng những trang nhật ký đã giữ tuổi hai mươi ấy ở lại.
