Nguyễn Văn Thạc và những người đồng đội năm 1972 – Những người còn sống mang ký ức về người đã khuất

Người lính trẻ và những người cùng tiểu đội

Nguyễn Văn Thạc vào chiến trường Quảng Trị năm 1972 với nhiệm vụ của một chiến sĩ thông tin.

Trước đó, anh là sinh viên Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội, một chàng trai yêu văn học và viết nhật ký gần như đều đặn từ những ngày đầu nhập ngũ. Cuốn nhật ký sau này trở thành Mãi mãi tuổi hai mươi.

Nhưng ở chiến trường, Thạc không phải một nhân vật đứng riêng.

Anh có những người đồng đội cùng hành quân, cùng làm nhiệm vụ và cùng đối mặt với bom đạn.

Trong số đó có Đỗ Minh Quang – người sau này trở thành Đại tá, bác sĩ và là một trong những người trực tiếp kể lại những giờ phút cuối của Nguyễn Văn Thạc.

Nhờ những ký ức ấy, hình ảnh Nguyễn Văn Thạc bước ra khỏi những trang nhật ký.

Đó không chỉ còn là chàng sinh viên Hà Nội viết về tuổi trẻ, mà là một người lính cụ thể giữa chiến trường.

Sáng 30/7/1972

Ngày 30/7/1972, tiểu đội thông tin của Nguyễn Văn Thạc nhận nhiệm vụ triển khai tại khu vực chiến đấu ở Quảng Trị.

Theo lời kể của Đỗ Minh Quang được Báo Quảng Trị ghi lại, từ đêm hôm trước, tiểu đội đã tập kết tại khu vực thôn Hà My Đông. Sáng hôm sau, tổ máy của Thạc thực hiện nhiệm vụ mã hóa và phát lên trung đoàn một bức điện báo cáo tình hình của tiểu đoàn.

Đó là một công việc rất đặc trưng của người lính thông tin.

Giữa chiến trường, thông tin liên lạc là một phần không thể thiếu để chỉ huy nắm tình hình và các đơn vị phối hợp với nhau.

Nhưng những người làm nhiệm vụ ấy cũng phải đi sát các đơn vị chiến đấu và đối diện trực tiếp với hỏa lực.

Sau khi ăn trưa, tiểu đội chia thành ba tốp để di chuyển sang Hà My Tây, cách vị trí cũ khoảng 300 mét, nhằm tiếp cận gần hơn với chỉ huy và thuận tiện cho việc liên lạc.

Nguyễn Văn Thạc ở một trong những tốp ấy.

Trận pháo bất ngờ

Tốp của Đỗ Minh Quang vừa ra khỏi hầm được khoảng 10 mét thì pháo kích bất ngờ xảy ra.

Theo lời kể của ông Quang, tiếng pháo nổ rất gần khiến nhóm nhanh chóng quay trở lại hầm. Khu vực trú quân bị pháo bắn dữ dội, hầm rung chuyển. Sau khoảng 15 phút, khi tiếng pháo tạm lắng, những người còn lại nhận ra tiểu đội đã bị trúng đạn.

Đỗ Minh Quang chạy lên khỏi hầm để tìm đồng đội.

Qua một rặng tre và một quãng đường trống, ông nhìn thấy Nguyễn Văn Thạc nằm bất động, bị thương nặng ở đùi.

Đó là khoảnh khắc cuối cùng mà những người đồng đội còn sống được nhìn thấy người lính trẻ.

Một người mới chưa đầy hai mươi tuổi.

Một người trước đó vẫn còn viết thư, viết nhật ký và nghĩ về ngày trở lại Hà Nội.

Giờ đây anh nằm lại giữa chiến trường.

Ký ức của người ở lại

Điều đặc biệt trong câu chuyện của Nguyễn Văn Thạc là những phút cuối của anh không chỉ tồn tại trong giấy tờ hay hồ sơ.

Nó còn nằm trong ký ức của những người từng ở bên anh.

Đỗ Minh Quang là một trong những người ấy.

Nhiều năm sau chiến tranh, ông vẫn kể lại ngày 30/7/1972 và những gì mình chứng kiến.

Những lời kể ấy có giá trị không chỉ vì chúng giúp xác định hoàn cảnh hy sinh của Nguyễn Văn Thạc.

Quan trọng hơn, chúng cho thấy một điều rất đời thường: người đã hy sinh không biến mất khỏi ký ức của những người sống sót.

Chiến tranh kết thúc, người lính trở về với những cuộc đời khác nhau.

Có người tiếp tục phục vụ quân đội.

Có người trở thành bác sĩ.

Có người xây dựng gia đình.

Nhưng ký ức về những người đã nằm lại vẫn đi cùng họ.

Một người lính không chỉ được nhớ bằng cuốn nhật ký

Mãi mãi tuổi hai mươi khiến nhiều người biết đến Nguyễn Văn Thạc qua những suy nghĩ và tình cảm được anh ghi lại.

Nhưng đồng đội giúp chúng ta nhìn thấy một Nguyễn Văn Thạc khác.

Đó là người lính thông tin thực hiện nhiệm vụ giữa chiến trường.

Là người cùng tiểu đội với những đồng đội khác.

Là một chiến sĩ phải di chuyển giữa những vị trí chiến đấu và duy trì liên lạc trong điều kiện bom pháo.

Và cuối cùng, là người được chính đồng đội chứng kiến những phút cuối.

Thư viện tỉnh Quảng Trị khi giới thiệu Mãi mãi tuổi hai mươi cũng nhấn mạnh rằng những trang viết của Thạc ghi lại không chỉ lý tưởng và nỗi nhớ gia đình mà còn có tình đồng đội của những người lính trẻ.

Đó là một phần rất quan trọng trong câu chuyện của anh.

Bởi một người lính không chỉ sống bằng những suy nghĩ của riêng mình.

Anh sống trong một tập thể.

Chiến đấu cùng đồng đội.

Được đồng đội chăm sóc khi bị thương.

Và khi nằm xuống, chính đồng đội là những người cuối cùng ở bên anh.

Ba người đồng đội cùng nằm lại

Câu chuyện về Nguyễn Văn Thạc còn có một chi tiết được nhắc lại trong các tư liệu gần đây.

Tại thôn Nam Long, xã Ái Tử, Quảng Trị, nơi từng có miếu thờ do người dân dựng lên, đây được xác định là nơi ghi dấu sự hy sinh và an táng ban đầu của Nguyễn Văn Thạc cùng ba đồng đội.

Điều đó làm cho cụm từ “Nguyễn Văn Thạc và đồng đội” không chỉ là một cách nói tượng trưng.

Đó là một ký ức về những người đã cùng nằm lại trên một mảnh đất.

Tháng 9/2026, tại chính khu vực này, Quảng Trị đã khởi công xây dựng Khu tưởng niệm liệt sĩ Nguyễn Văn Thạc và đồng đội: Mãi mãi tuổi hai mươi. Công trình được xây dựng trên diện tích khoảng 300 m², gồm nhà tưởng niệm, sân, cây xanh, bia và các hạng mục giới thiệu về cuộc đời