NGUYỄN VĂN THIỆT - TRẦN MINH NGUYỆT CHUNG VAI CÙNG LÝ TƯỞNG

Đôi bạn chung vai cùng lý tưởng

Niềm tin dù phải lắm gian nguy

Mưu cho nhân loại đầy hạnh phúc

Lao khổ đời riêng có xá gì

Đó là lời tho của nhà văn bạn tù với Nguyễn văn Thiệt, hiểu hoàn cảnh đôi vợ chồng chung chí hướng, ca ngợi tinh thần vượt gian khổ, kiên trì giữ niềm tinh sắt đá với cách mạng. Bài thơ được nhiều bạn tù phổ biến động viên nhau bền tâm đấu tranh với kẻ thù.

Cho đến nay nhiều người lớn tuổi còn nhắc Nguyễn Văn Thiệt và Trần Minh Nguyệt (Trần Thị Hân), có mối tình cao đẹp, hết lòng yêu nước yêu dân tộc, vì lý tưởng cao cả đái đuổi đế quốc, giải phóng quê hương. Cả hai cùng tuổi, là bạn học một trường, sớm tham gia phong trào đấu tranh học sinh, tham gia phong trào để tang nhà yêu nước Phan Câu Trinh. Nguyễn Văn Thiệt dám đánh bọn Pháp say rượu đi lẻ tẻ hống hách vơi dân. Trần Minh Nguyệt thích đọc báo chí, bàn thời cuộc, nhắc gươm xưa hai bà Trưng, bà Triệu, lên án công khai Thực dân Pháp cướp nước ta.

Từ năm 1927, Nguyễn Văn Thiệt tham gia tổ chức Việt Nam Cách mạng Thanh niên (hay còn gọi Việt Nam Thanh niên cách mạng đồng chí hội), làm bí thư chi bộ đầu tiên ở tỉnh Vĩnh Long. Trần Minh Nguyệt, người giáo viên tham gia Thanh niên cách mạng đồng chí hội, người nữ đảng viên sớm nhất ở huyện Tam Bình, Hội trưởng phụ nữ đầu tiên tỉnh Vĩnh Long.

Đầu năm 1930, Nguyễn Văn Thiệt và Trần Thị Minh Nguyệt vừa đám cưới xong. Yêu cầu của cách mạng lúc này phải đẩy mạnh cao trào đấu tranh của quần chúng chống thuế má, tô tức, thuế thân, thuế đuôi chuột, chống áp bức bóc lột, đưa khí thế quần chúng lên bằng các cuộc mít tinh, biểu tình, tổ chức diễn thuyết công khai tuyên truyền chủ nghĩa Mác-xít, chủ nghĩa cộng sản; lồng vào nội dung chòa mừng Đảng cộng sản ra đời (03/02/1930), hoan hô Cách mạng tháng Mười Nga giành thắng lợi.

Từ cô giáo dạy học ở trường Tam Bình, xin chuyển về thị xã Vĩnh Long vừa tiện nắm phong phụ nữ ở thị xã, đẩy mạnh tuyên truyền tổ chức cơ sở quần chúng, Trần Minh Nguyệt, ngày hai buổi dạy lớp phổ thông, ban đêm mở lớp bình dân học vụ cho số công nhân, lao động, đồng bào nghèo. Nhờ vậy Trần Minh Nguyệt tổ chức được Hội phụ nữ giúp nhau học tập, giúp nhau có việc làm. Hội người lao động, công nhân, khuân vác được vào học không mất tiền. Từ tháng 3 đến tháng 6/1930, Long Hồ và thị xã Vĩnh Long tổ chức ba cuộc biểu tỉnh lớn ở Rừng Dơi, biểu tình tuần hành ở hai làng Long An và Phú Đức, đặc biệt là cuộc biểu tình đấu tranh ở ba huyện Châu Thành, Vũng Liêm và Tam Bình; lực lượng đông hàng ngàn người có băng cờ khẩu hiệu :”Tinh thần ngày 1 tháng 5 muôn năm! Đả đảo đế quốc Pháp ! Đảng cộng sản muôn năm ! Chống áp bức, giảm thuế cho dân nghèo”. Địch chặn lại tại Văn Thánh. Một cuộc đấu tranh bạo lực vũ trang giữa một bên là súng đạn, một bên gạch đá và lòng quyết tâm tấn công. Đã có hàng chục người chết và bị thương ! Tuy bị đàn áp khốc liệt, cuộc biểu tình giải tán, nhưng tinh thần ý chí quần chúng dân cao.

Nguyễn văn Thiệt chủ trương tiếp tục đấu tranh tạo khí thế quần chúng, đi đôi với đẩy mạnh vận động tiến tới thành lập Tỉnh đảng bộ Vinh Long; được các chi bộ trong tỉnh bắt tay hoạt động mạnh. Ở thị xã Vĩnh Long phong trào học tập bình dân học vụ phát triển, phong trào công nhân đòi làm việc 8 giờ, các bến tàu, bến xe, lò gạch với khí thế dân cao, lên án áp bức bất công đòi cải thiện đời sồng người lao động…

Tình hình khắp nơi địch cho bọn mất thám theo dõi, tiến hành khủng bố trắng qua các cuộc đấu tranh. Chúng truy lùng bắt bớ, nhiều nơi cơ sở bị tổn thất. Chủ trương của Xứ ủy và Đặc ủy Hậu Giang là bảo toàn lực lượng và thay đổi địa bàn hoạt động. Liên Tỉnh ủy Hậu Giang điều Nguyễn Văn Thiệt về làm Bí thư Huyện ủy Cao Lãnh thay đồng chí Ngô Văn Chính chỉ đạo ở Cao Lãnh bị địch bắn bị thương chân, nhưng còn tạo thế hợp pháp điều về Vĩnh Long. Xứ ủy đều đồng chí Trần Minh Nguyệt, Hội trưởng phụ nữ Vĩnh Long về tham gia phong trào vận động vô sản hóa đối với công nhân cây xăng Nhà Bè (Sài Gòn) thay đồng chí Khương (tức Lê Văn Lương) bị giặc bắt.

Cuộc chia tay “Chung vai cùng lý tưởng” giữa Nguyễn Văn Thiệt và Trần Thị Minh Nguyệt đầy ước mơ sẽ tổ chức xây dựng Đảng mạnh, đưa phong trào đấu tranh Cao Lãnh – Sa Đéc cũng như phong trào công nhân Nhà Bè chuyển lên một cao trào mới, giành quyền lợi cho giai cấp công nhân và nhân dân lao động.

Tháng 3/1931, Trần Minh Nguyệt tham gia chỉ đạo phong trào đấu tranh lớn ở Nhà Bè, vạch trần tội ác chủ hãng xăng bóc lột sức lao động công nhân, chống ngược đãi sa thải công nhân. Công cuộc biểu tình gồm hàng trăm công nhân và nhân dân lao động trong quận Nhà Bè kết hợp thành một lực lượng đông đảo tuần hành qua các đường phố chính Sài Gòn.

Qua cuộc biểu tình công khai, dù các đầu mối giữ tuyệt mật nhưng cuối cùng Trần Minh Nguyệt bị địch phát hiện bắt giam ở khám lớn Sài Gòn. Chúng đánh đập dã man nhưng không thể lung lạc tinh thần người nữ cộng sản. Trong nhà tù, Trần Minh Nguyệt gặp các đồng chí Trần Thị Lựu, Nguyễn Thị Nhỏ…Những người đồng chí, người bạn tù trung kiên hết long giúp đỡ, nung sôi bầu máu nóng cách mạng. Tháng 5-1933, tòa đại hình thực dân Pháp kết án Trần Minh Nguyệt năm năm tù giam. Trong nhà tù, địch dùng “độc trị độc”, tổ chức nhóm chị em phụ nữ đấu tranh thành “Ban trật tự”. Các đồng chí lãnh đạo tù nhân có dịp nêu yêu sách đấu tranh, tổ chức học tập chính trị, học văn hóa, lôi cuốn các thường phạm khác. Trần Minh Nguyệt cùng đồng đội đấu tranh ở nhà tù Catinat Sài Gòn. Còn Nguyễn Văn Thiệt, sau khi về nhận nhiệm vụ ở Cao Lãnh không bao lâu bị địch truy nã bắt đày đi Côn Đảo. Nguyễn Văn Thiệt bị đày ở lò Vôi, ở chuồng cọp, bị bắt xay lúa, đốn củi trong rừng. Nguyễn Văn Thiệt được bác Tôn Đức Thắng động viên tinh thần và ý chí cách mạng, kiên quyết đấu tranh với bọn chúa ngục. Nguyễn Văn Thiệt nhiều lần xông vào chịu đòn tù thay Bác Tôn.

Trong khi đó ở khám lớn Sài Gòn, Trần Minh Nguyệt bị đòn tra tấn khốc liệt đã mang bệnh phổi. Cơn bệnh vật vã thiếu thuốc men nhưng chị vẫn tin tưởng người chồng chung chí hướng hoạt động đưa phong trào ở Cao Lãnh lên, đâu ngờ ông bị bắt lưu đày ở Côn Đảo. Còn Nguyễn Văn Thiệt, không được tin tức vẫn tin người vợ chiến đấu muôn vàn khó khăn ở nội thành, đâu ngờ chị bị bắt, bị bệnh liên miên, nhưng vẫn một lòng gắn bó với tập thể chống địch khủng bố đàn áp khốc liệt ở khám lớn Sài Gòn.

Năm 1935, Trần Minh Nguyệt ra tù với cơ thể yếu ớt, thiếu thuốc, căn bệnh hoành hành, nhưng không vì thế mà giảm sút ý chí. Trần Minh Nguyệt được phân công về Tam Bình nắm tình hình cơ sở đang sa sút. Chị vừa dưỡng bệnh, vừa tổ chức tiệm may họp pháp Nam Hưng, tạo điều kiện quan hệ quần chúng tổ chức Ủy ban hành động, thu thập ý kiến dân nguyện. Tranh thủ Mặt trận bình dân Pháp, chị góp phần đưa khí thế quần chúng đấu tranh công khai đòi tự do báo chí, tự do hội họp, tư do buôn bán, chông sưu cao thế nặng, chống đàn áp, khủng bố, động viên nhân dân gởi dân nguyện, tổ chức đọc báo Dân Chúng tạo phong trào đấu tranh vạch mặt tội ác đế quốc. Trần Minh Nguyệt còn phối hợp với báo Dân Chúng viết bài đấu tranh vạch mặt bọn tay say đàn áp dân lành.

Ngày 14/7/1939, nhân kỷ niệm 150 năm Cách mạng Pháp Trần Minh Nguyệt và Thái Văn Sển tổ chức lể mừng Quốc khánh Pháp, thực chất bên trong là huy động quần chúng đấu tranh chống bọn cướp nước. Cuộc mít tinh có hàng trăm quần chúng dự, nghe Trần Minh Nguyệt diễn thuyết nêu cao ý nghĩa cách mạng Pháp, nhân dân Tam Bình học tập đấu tranh đòi dân sinh, dân chủ, đòi đánh đổ xâm lược Pháp giành độc lập tự do !

Tên quận trưởng Nguyễn Phước Lộc cay cú ra dàn xếp nhưng vô hiệu. Sau đó chúng trả thù bắt Trần Minh Nguyệt quản thúc.

Trong thời gian Trần Minh Nguyệt hoạt động ở Tam Bình thì Nguyễn Văn Thiệt tổ chức Ủy ban hành động, đẩy mạnh các hình thúc hoạt động ở Long Hồ công khai kết hợp với báo chí vạch trấn tội ác đế quốc Pháp và phong kiến. Mặt trận bình dân Pháp sụp đổ, chính quyền Pháp Deladier phản động lên thay. Ở Vĩnh Long đến năm 1939 địch ra sức đàn áp bắt bớ những người yêu nước, trong đó có Nguyễn Văn Thiệt. Ông bị chúng bắt đày ở Bà Rá (Biên Hòa), nơi rừng thiêng nước độc, bệnh sốt rét rừng, với chế độ lao tù, ăn khô mục, cơm hẩm, nhiều người bị bệnh chết lần, chết mòn.

Tình hình cách mạng vô cùng khó khăn, tù đày, bệnh tật, chết chóc, trong khi đó bọn chiến tranh tâm lý mua chuộc xuyên tạc cách mạng vừa tổ chức bọn mật thám thẳng tay truy lùng khủng bố người yêu nước.

Trần Minh Nguyệt bị quản thúc tại xã Long An (Châu Thành) với căn bệnh phổi ngặt nghèo. Chị nuôi bốn con nhỏ trong hoàn cảnh túng thiếu, sức khỏe ngày càng suy kiệt nhưng tin thần ý chí không hề sa sút.

Trước khi nhắm mắt, Trần Minh Nguyệt vẫn giữ niềm tin vào cách mạng, nhắc nhở đồng bào đồng chí và qua người bạn nhờ nhắn lại lời tân huyết của mình đối với người chồng chung lý tưởng đang bị lưu đài ở Bà Rá hãy nêu cao ý chí:

Thù quân đế quốc trời không đội

Giận lũ tham tàn, bọn bất công

Nhắn bạn tình chung nên gắn sức.

Thương nhau giữ vẹn dải tâm đồng.

Trần Minh Nguyệt mất ngày 26/11/1940, sau cuộc khởi nghĩa Nam kỳ ba ngày, ở tuổi 31- cái tuổi đang độ cống hiến tài năng, đã để lại trong lòng phụ nữ Vĩnh Long niềm tiết thương vô hạn.

Đồng chí Trần Minh Nguyệt, con gái út của nhà chí sĩ yêu nước Trần Phước Định ở Ba Chùa (xã Nhơn Bình), người đã từng khuyên con “khổ công cầu học cứu nước”, trong phong trào Đông Du. Các người con của ông đều tích cực tham gia kháng chiến chống Pháp như: Trần Thị Sen, Trần Thị Liên (Huyện ủy viên, Tổng biên tập Báo Tiến lên) và những người khác hết lòng nuôi chứa cách mạng qua hai cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ.

Trần Minh Nguyệt, Nguyễn Văn Thiệt, một mối tình cao đẹp và chung vai lý tưởng nặng gánh non sông, xứng đáng cho thế hệ thanh niên nêu gương học tập.