Nguyễn Văn Thiệu – Tuyên bố từ chức ngày 21 tháng 4 năm 1975
Từ việc mở rộng nội các đến tuyên bố từ chức ngày 21/4/1975, những quyết định cuối cùng của Nguyễn Văn Thiệu cho thấy cuộc khủng hoảng của chính quyền Sài Gòn trước bước tiến của Quân Giải phóng.
guyễn Văn Thiệu lên Đài truyền hình Sài Gòn ngày 21/4/1975, chỉ trích Mỹ bỏ rơi đồng minh rồi tuyên bố từ chức. Một thông báo chấm dứt nhiệm kỳ, nhưng không thể tách khỏi những biến động quân sự đang dồn dập diễn ra. Nhìn lại quyết định ấy, điều đáng chú ý không chỉ là chiếc ghế tổng thống đổi người, mà còn là khoảng cách giữa những biện pháp giữ quyền lực và khả năng thực sự cứu vãn tình thế. [2]
Trước đó, Nguyễn Văn Thiệu đã chịu sức ép ngày càng lớn. Theo bài viết trên báo Quân đội nhân dân, bước sang tháng 3/1975, các thành viên phái đoàn Quốc hội Mỹ vừa trở về từ Sài Gòn đã công khai phê bình chính sách của Tổng thống Mỹ và cho rằng một giải pháp thương lượng chỉ có thể có nếu Thiệu ra đi. Vị trí của ông bị đặt thành vấn đề ngay trong mối quan hệ với phía viện trợ cho chính quyền mình. [1]
Ngày 9/4, Quân Giải phóng tiến công Xuân Lộc. Đến ngày 16/4, khi Phan Rang thất thủ và tuyến phòng thủ Xuân Lộc bị uy hiếp mạnh, Nguyễn Văn Thiệu mở rộng nội các, đưa thêm một số nhân vật đối lập vào chính quyền. Bài viết của Quân đội nhân dân xác định đây là biện pháp nhằm xoa dịu dư luận, đồng thời tăng cường khả năng chiến đấu cho quân đội Sài Gòn. Nhưng những điều chỉnh ấy không đảo ngược được cục diện. [1]
Ngày 21/4, thị xã Xuân Lộc và toàn tỉnh Long Khánh được giải phóng. Tuyến phòng thủ phía đông trên đường vào Sài Gòn bị phá vỡ. Cũng trong ngày ấy, Nguyễn Văn Thiệu tuyên bố rời chức vụ; Trần Văn Hương lên thay. Đặt hai sự kiện cạnh nhau mới thấy rõ sức nặng của chiến trường đối với quyết định chính trị cuối cùng của ông. [1][2]
Trong bài nói chuyện từ chức được Quân đội nhân dân thuật lại từ tài liệu của Trung tâm Lưu trữ Quốc gia II, Nguyễn Văn Thiệu chỉ trích Hoa Kỳ không giữ những cam kết viện trợ. Ông bày tỏ rằng sự ra đi của mình có thể mở lại thương thuyết và khiến Mỹ viện trợ tức khắc. Đó là cách ông giải thích quyết định của mình lúc ấy, chứ không phải một kết quả đã được bảo đảm. [1]
Từ việc mở rộng nội các đến lời tuyên bố từ chức chỉ cách nhau ít ngày. Câu chuyện khép lại ở một giới hạn rõ rệt: thay đổi người đứng đầu không đồng nghĩa với thay đổi được thế trận. Chi tiết Nguyễn Văn Thiệu xuất hiện trên truyền hình hôm ấy vì thế còn lưu lại như một dấu mốc của sự tan rã quyền lực trước bước ngoặt thống nhất đất nước. [1][2]
