Nguyễn Văn Thôi (1913 – 1944) – Cây băng bó phá vỡ xích xiềng nhà tù Sơn La
Nhà cách mạng, liệt sĩ kiên trung, người đã dùng bản lĩnh của một người cộng sản để tổ chức các cuộc đấu tranh tuyệt thực và lãnh đạo phong trào vượt ngục gây tiếng vang lớn từ "địa ngục trần gian" Sơn La.
Ý chí kiên cường xuyên thủng sương mù Tây Bắc
Đồng chí Nguyễn Văn Thôi sinh ra trong một gia đình nhà nho yêu nước tại Hoài Nhơn, Bình Định. Sớm tham gia phong trào Mặt trận Dân chủ Đông Dương, ông bị thực dân Pháp bắt giữ và kết án tù khổ sai, đày lên nhà tù Sơn Sa – nơi được mệnh danh là "ngục chết" giữa núi rừng Tây Bắc với chế độ hà khắc và bệnh nước độc.
Tại đây, thay vì khuất phục trước đòn roi và bệnh tật, Nguyễn Văn Thôi đã cùng các đồng chí như Tô Hiệu xây dựng chi bộ Đảng bí mật ngay trong lòng giặc. Ông trực tiếp phụ trách ban văn hóa, tổ chức các lớp học chính trị, viết báo tay để giữ vững tinh thần chiến đấu cho các tù nhân. Khí phách của ông thể hiện rõ nhất qua cuộc tuyệt thực kéo dài nhiều ngày để phản đối chế độ đối xử tàn bạo của giám ngục, buộc kẻ thù phải nhượng bộ.
Năm 1944, do chế độ ăn uống kham khổ và sương muối hành hạ, ông lâm bệnh nặng và trút hơi thở cuối cùng ngay tại nghĩa trang gốc ổi của nhà tù Sơn La khi cuộc Cách mạng Tháng Tám đã cận kề. Tên tuổi của ông mãi là biểu tượng bất khuất của những người chiến sĩ biến nhà tù thực dân thành trường học cách mạng.
