Nguyễn Văn Thông – Không dùng pháo ở Thái Lạc

Cuối tháng 4-1975, Long Thành trở thành một trong những hướng tiến công quan trọng của Quân đoàn 2 trên đường tiến về Sài Gòn. Đến ngày 28-4, phần lớn huyện Long Thành đã được giải phóng nhưng ấp Thái Lạc vẫn còn một lực lượng cố thủ.

Nguyễn Văn Thông, thường được gọi là Hai Thông, khi ấy là Bí thư Tỉnh ủy Biên Hòa nông thôn và đang chỉ đạo mặt trận cánh Đông Nam.

Thái Lạc là một khu vực phòng thủ đặc biệt. Hệ thống giao thông hào, hàng rào và lực lượng phòng vệ khiến các đợt tiến công trực tiếp gặp khó khăn. Trong 3 đợt tiến công, phía lực lượng cách mạng có 21 chiến sĩ hy sinh nhưng vẫn chưa phá được cứ điểm.

Trước tình hình đó, bộ chỉ huy mặt trận đặt vấn đề dùng pháo hủy diệt cứ điểm. Nguyễn Văn Thông không đồng ý với phương án này vì trong ấp còn rất đông dân cư.

Theo hồi ức được Báo Đồng Nai ghi lại, ông cho rằng không thể dùng hỏa lực mạnh để giải quyết một cứ điểm mà trong đó có nhiều đồng bào chưa có điều kiện tiếp xúc với cách mạng. Ông yêu cầu chuyển sang phương án vận động, thuyết phục.

Chủ trương này được Tư lệnh mặt trận Lê Trọng Tấn chấp thuận với yêu cầu phải giải quyết nhanh lực lượng cố thủ nhưng không được sử dụng pháo gây thương vong cho dân.

Nguyễn Văn Thông sau đó giao Nguyễn Minh Công, Ủy viên Thường vụ Huyện ủy Long Thành, tìm cách tiếp cận những người bên trong ấp thông qua linh mục Trần Quang Vũ.

Cuộc vận động đã tạo ra chuyển biến. Linh mục Trần Quang Vũ đồng ý trở lại Thái Lạc để thuyết phục những người đang cố thủ buông súng.

Thái Lạc cuối cùng được giải quyết mà không phải dùng pháo hủy diệt. Sự kiện này trở thành một trường hợp đặc biệt trong những ngày cuối của chiến dịch trên địa bàn Long Thành.

Nguyễn Văn Thông không phải người trực tiếp cầm súng trong trận Thái Lạc. Vai trò của ông nằm ở quyết định chỉ đạo và xử lý một tình huống mà yêu cầu quân sự phải đi cùng yêu cầu bảo vệ dân thường.

Qua câu chuyện này có thể thấy chiến dịch giải phóng Long Thành cuối tháng 4-1975 không chỉ diễn ra bằng những trận tiến công của các đơn vị chủ lực, mà còn có những quyết định về chính trị, binh vận và vận động quần chúng ngay tại từng địa bàn.