Nguyễn Văn Thuần - Cánh chim đầu đàn của Đại đoàn Chiến thắng và huyền thoại phá xích Điện Biên

Mảnh đất Quảng Yên (Quảng Ninh) vốn giàu truyền thống cách mạng và vinh quang nghìn năm lịch sử đã sinh ra một người con ưu tú: Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Văn Thuần. Ông sinh năm 1916 tại xóm Cổng Bấc, làng Quỳnh Lâu, xã Cộng Hòa, huyện Yên Hưng (nay thuộc phường Cộng Hòa, thị xã Quảng Yên, tỉnh Quảng Ninh).

Sinh trưởng trong một gia đình bần nông nghèo khổ, tuổi thơ và thanh xuân của Nguyễn Văn Thuần là chuỗi ngày dài cay đắng. Từ năm 10 tuổi đến năm 28 tuổi, chàng trai trẻ đã phải đi ở, làm thuê cuốc mướn cho nhiều gia đình địa chủ khét tiếng tại địa phương để kiếm miếng cơm manh áo qua ngày.

Năm 1944, giữa lúc làng quê ngột ngạt dưới ách thống trị, Nguyễn Văn Thuần bị thực dân Pháp bắt lính cưỡng bức. Ngày 9/3/1945, phát xít Nhật tiến hành cuộc đảo chính Pháp trên toàn cõi Đông Dương. Binh sĩ Nguyễn Văn Thuần bị quân Nhật bắt làm tù binh. Tại ngục tù của phát xít, ông bị chúng tra tấn, đánh đập dã man đến mức kiệt quệ cơ thể, phải đưa đi chữa trị y tế. Chính trong những ngày tháng đen tối ấy, ý chí căm thù giặc trong ông bùng cháy. Lợi dụng sơ hở của kẻ thù, ông đã mưu trí trốn thoát khỏi trại tập trung, tìm đường trở về quê hương và lập tức gia nhập lực lượng Việt Minh, đón chờ ngày tổng khởi nghĩa.

Bản hùng ca 30 trận đánh dọc chiến trường Bắc Bộ

Sau thắng lợi vĩ đại của Cách mạng Tháng Tám, Nguyễn Văn Thuần là một trong những thanh niên đầu tiên xung phong vào bộ đội chủ lực. Ông được biên chế vào Tiểu đoàn 16, Trung đoàn 141, thuộc Đại đoàn 312 (Đại đoàn Chiến thắng). Bằng bản lĩnh kiên định và lòng quả cảm, ông sớm được kết nạp vào hàng ngũ của Đảng Cộng sản Việt Nam. Từ ngày nhập ngũ cho đến tháng 7 năm 1954, ông liên tục chiến đấu trên khắp các mặt trận khốc liệt ở phía Bắc, tôi luyện qua bom đạn để trưởng thành vượt bậc từ một chiến sĩ trinh sát lên chức vụ Trung đoàn phó.

Trong cuộc đời binh nghiệp, Trung đoàn phó Nguyễn Văn Thuần được biết đến là một biểu tượng của lối đánh dũng cảm, táo bạo, mưu trí, luôn giữ được sự bình tĩnh cao độ trong những tình huống hiểm nghèo nhất. Ông đã trực tiếp tham gia chỉ huy và chiến đấu trong 30 trận lớn nhỏ, lãnh đạo đơn vị tiêu diệt gần 1.000 tên địch, bắt sống hàng trăm tên. Riêng cá nhân Nguyễn Văn Thuần đã tự tay hạ gục gần 200 tên giặc, phá hủy nhiều phương tiện chiến tranh hiện đại của đối phương.

Những chiến công của ông dọc chiều dài cuộc kháng chiến chống Pháp đã trở thành giai thoại trong quân đội:

Năm 1946 (Mở đầu Toàn quốc kháng chiến): Nguyễn Văn Thuần dũng cảm đẩy một chiếc xe chứa đầy thuốc nổ lao thẳng ra đốt phá, đánh sập hoàn toàn đuôi cầu Lai Vu (Hải Dương). Ngay sau đó, ông trực tiếp chỉ huy tổ chiến đấu gồm 6 đồng chí kiên cường bám trụ, chặn đứng các đợt tấn công của địch suốt một ngày một đêm, chặt đứt hoàn toàn đường tiếp tế chiến lược của quân Pháp từ Hải Phòng lên Hải Dương.

Năm 1947: Giữa một trận càn quét quy mô lớn của thực dân Pháp, ông mưu trí bố trí hỏa lực trung liên đánh thẳng theo hướng chính diện để bắn chặn đầu, tiêu diệt gọn một trung đội địch, tạo cửa mở cho toàn đơn vị đồng loạt xung phong bẻ gãy hoàn toàn trận càn của giặc.

Trận Phủ Thông (Bắc Kạn) năm 1948: Nguyễn Văn Thuần kiên cường dẫn đầu tổ xung kích mũi nhọn, lao vào đánh giáp lá ca bằng lưỡi lê, báng súng với địch, tiêu diệt gọn gàng đồn bốt kiên cố này.

Trận Phố Ràng (Lào Cai) năm 1949: Dù bị trúng đạn bị thương nặng, máu chảy đầm đìa, ông vẫn kiên quyết không rời trận địa. Ông tiếp tục cùng 3 đồng chí khác ngoan cường đánh chiếm được hai phần ba đồn địch, thu giữ tại trận một khẩu trung liên và một khẩu súng cối 60 ly.

Chiến dịch Biên giới Thu Đông 1950: Nguyễn Văn Thuần đi tiên phong dẫn đầu tiểu đội tiếp cận sát sào huyệt địch, dùng thế trận tâm lý và hỏa lực chớp nhoáng bắt sống gọn một trung đoàn địch.

Chiến dịch Trung du (cuối năm 1950 - đầu năm 1951): Ông dẫn đầu tiểu đội bám sát trận địa giặc. Trong cuộc đấu súng gay go, ác liệt, phân đội bị tổn thất nặng nề chỉ còn lại đúng 3 người. Giữa lằn ranh sinh tử, Nguyễn Văn Thuần vẫn hiên ngang đứng thẳng, hô vang khẩu hiệu thúc giục đồng đội xung phong. Tiếng hô vang dội khiến quân địch hoang mang tột độ, tưởng ta có viện binh lớn nên hoảng loạn rút chạy, giúp phân đội của ông làm chủ hoàn toàn một quả đồi chiến lược.

Chiến dịch Hòa Bình năm 1952: Ông chỉ huy một trung đội bí mật tiếp cận, áp sát chân tường thành, bất ngờ bắc thang nhảy thẳng vào trung tâm đồn giặc, tiêu diệt gọn quân địch khi chúng còn chưa kịp trở tay.

Khắc tinh của cứ điểm Điện Biên Phủ

Bức tranh vinh quang của người anh hùng đạt đến đỉnh cao trong chiến dịch lịch sử Điện Biên Phủ năm 1954. Lúc này, với cương vị là Tiểu đoàn phó phụ trách đại đội chủ công, Nguyễn Văn Thuần đã hoàn thành xuất sắc các nhiệm vụ nặng nề được Bộ Chỉ huy giao phó, góp công lớn trong việc tiêu diệt hoàn toàn cứ điểm và bắt sống một đại đội địch.

Không chỉ có tinh thần tiến công mãnh liệt, ông còn là tác giả của nhiều sáng kiến quân sự vô cùng độc đáo và hiệu quả trong điều kiện thiếu thốn của chiến trường. Để đối phó với địa hình núi cao hiểm trở, Nguyễn Văn Thuần đã chỉ đạo binh sĩ dưới quyền tận dụng triệt để các công cụ thô sơ như choòng, đục, xẻng, cuốc… để thay thế hoàn toàn cho máy ủi và thuốc nổ (vốn rất khan hiếm và dễ bị lộ vị trí) nhằm mở đường kéo những loạt pháo cao xạ nặng hàng tấn vào trận địa, đồng thời xây dựng hệ thống hầm trú ẩn kiên cố cho pháo binh.

Đặc biệt, ông là người khởi xướng phương pháp đào hào ngầm xuyên qua các lớp hàng rào dây kẽm gai của địch, sau đó cho đánh sập phần mái để lộ thiên các chiến hào, giúp bộ đội ta cơ động áp sát, vây lấn, bóp nghẹt các cứ điểm của tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ mà không bị hỏa lực tầm xa của Pháp sát thương.

Phần thưởng cao quý và nỗi nhớ thương của hậu thế

Với những chiến công hiển hách dâng hiến cho sự nghiệp giải phóng dân tộc, ông đã được Đảng và Nhà nước tặng thưởng nhiều danh hiệu cao quý:

01 Huân chương Quân công hạng Ba

02 Huy chương Chiến thắng hạng Nhất

01 Huân chương Chiến công hạng Ba

11 lần được các cấp Tiểu đoàn, Trung đoàn, Đại đoàn tuyên dương khen thưởng trước quân quân.

Đặc biệt, ông vinh dự được chính Chủ tịch Hồ Chí Minh tặng thưởng Huy hiệu cao quý của Người.

Ngày 31/8/1955, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đặt bút ký sắc lệnh số 714/SL, chính thức phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân đối với Trung đoàn phó Nguyễn Văn Thuần thuộc Trung đoàn 209, Đại đoàn 312.

Năm 1979, trái tim của người chiến sĩ kiên trung ấy đã ngừng đập tại Thủ đô Hà Nội. Trong ký ức và niềm nhớ thương sâu sắc của gia đình, người thân, mà đại diện là bà Nguyễn Thị Góng (em dâu của ông), Anh hùng Nguyễn Văn Thuần hiện lên là một con người toàn vẹn: trên chiến trường ông giỏi giang, quyết đoán và thép lửa bao nhiêu, thì trong cuộc sống đời thường ông lại giản dị, nhân hậu và giàu lòng vị tha bấy nhiêu.

Tên tuổi và cuộc đời oanh liệt của ông đã trở thành một pho sử sống, một tấm gương ngời sáng cho các thế hệ thanh niên địa phương và cả nước soi chung, tiếp bước trên con đường bảo vệ và xây dựng non sông.