Nguyễn Văn Thương - "người anh hùng thép"
Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, có những người chiến sĩ hoạt động giữa lòng địch, mang trên mình những bí mật có thể ảnh hưởng đến sự an toàn của cả một mạng lưới tình báo. Nguyễn Văn Thương, thường gọi là Hai Thương, là một trong những người như thế.
Gần 10 năm hoạt động trong lĩnh vực giao liên tình báo, ông nhiều lần đưa những tài liệu quan trọng từ nội đô Sài Gòn về căn cứ. Ngày 10/2/1969, ông bị bắt. Sau những thủ đoạn mua chuộc không thành, kẻ địch dùng những hình thức tra tấn tàn khốc, trong đó có 6 lần cưa chân trong 3 tháng. Nhưng ngay cả trước những cực hình ấy, người chiến sĩ tình báo vẫn không tiết lộ những bí mật mà mình nắm giữ.
Lớn lên từ gia đình có truyền thống cách mạng
Nguyễn Văn Thương sinh năm 1938 tại Lộc Hưng, Trảng Bàng, Tây Ninh, trong một gia đình có truyền thống cách mạng. Cả cha và mẹ ông đều hy sinh trong cuộc kháng chiến. Tuổi thơ của Nguyễn Văn Thương vì thế sớm gắn với những mất mát của chiến tranh và những người đồng chí, đồng đội của cha mẹ.
Năm 1959, khi mới trưởng thành, Nguyễn Văn Thương tham gia cách mạng, tiếp bước con đường mà cha mẹ đã lựa chọn.
Hai năm sau, ông được chuyển về đơn vị trinh sát và được giao nhiệm vụ bảo vệ đồng chí Võ Văn Kiệt, khi đó là Bí thư Thành ủy T4 Sài Gòn - Gia Định. Đây cũng là khoảng thời gian ông từng bước trưởng thành trong môi trường hoạt động bí mật.
Sau đó, Nguyễn Văn Thương được giới thiệu sang ngành tình báo và trực tiếp được Đại tá Nguyễn Nho Quý, Trưởng ban Tình báo khu Sài Gòn - Chợ Lớn, huấn luyện.
Từ một chiến sĩ trinh sát, ông trở thành một cán bộ giao liên tình báo hoạt động ở khu vực Bắc Sài Gòn - Bến Cát - Bình Dương, đảm nhiệm việc đưa đón và chuyển những thông tin quan trọng giữa các cơ sở tình báo và căn cứ.
Gần 10 năm hoạt động giữa vòng vây quân thù
Công việc của người giao liên tình báo đòi hỏi sự chính xác, bí mật và bản lĩnh. Chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể khiến cả đường dây bị lộ.
Nguyễn Văn Thương hoạt động tại nhiều địa bàn từ Trảng Bàng, Phú Hòa Đông, Bình Mỹ, Củ Chi đến Nam Bến Cát và dọc Quốc lộ 13. Ông đảm nhiệm việc tiếp nhận tài liệu từ những điệp viên hoạt động sâu trong hàng ngũ đối phương rồi chuyển về Trung ương Cục.
Đến năm 1967, ông được giao làm mũi trưởng giao liên của Cụm tình báo A36, một nhiệm vụ đặc biệt quan trọng trong hệ thống tình báo.
Theo các tư liệu được công bố sau này, Nguyễn Văn Thương từng chuyển hàng trăm chuyến tin tình báo quan trọng. Có những tài liệu liên quan đến các mạng lưới tình báo do những cán bộ hoạt động sâu trong nội bộ đối phương xây dựng.
Chính vì vậy, việc bắt được Nguyễn Văn Thương trở thành một cơ hội đặc biệt đối với phía đối phương. Nếu ông khai báo, nhiều đường dây và cơ sở tình báo có nguy cơ bị tổn thất nghiêm trọng.
Bị bắt trên đường làm nhiệm vụ
Ngày 10/2/1969, Nguyễn Văn Thương bị bắt khi đang trên đường mang tài liệu từ Sài Gòn ra vùng căn cứ.
Trước khi rơi vào tay địch, ông đã kịp thời giấu những tài liệu quan trọng. Ông tiếp tục chống trả cho đến khi hết đạn rồi mới bị bắt. Một số nguồn tư liệu cho biết ông đã gây thiệt hại cho lực lượng đối phương trong lúc chống trả.
Đối với quân Mỹ, Nguyễn Văn Thương không phải một tù binh thông thường. Ông là người nắm giữ nhiều thông tin về hoạt động giao liên và các mạng lưới tình báo.
Vì vậy, họ tìm mọi cách buộc ông phải khai báo.
Nhưng Nguyễn Văn Thương đã lựa chọn một cách đối phó đặc biệt: giữ kín thân phận thật của mình.
Trong quá trình bị thẩm vấn, ông khai mình tên Nguyễn Trường Hân, là một thanh niên trốn lính. Cái tên ấy trở thành vỏ bọc giúp ông che giấu thân phận thật trong suốt thời gian bị khai thác.
Một trăm ngày trước những lời dụ dỗ
Trước khi sử dụng những hình thức tra tấn dã man, đối phương đã tìm cách mua chuộc Nguyễn Văn Thương.
Theo tư liệu của Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh, ông từng phải trải qua khoảng 100 ngày đối diện với những lời hứa hẹn về tiền bạc, cuộc sống sung túc, chức vụ và cả việc được đưa ra nước ngoài.
Những lời dụ dỗ ấy được tính toán để đánh vào những nhu cầu rất đời thường của một con người đang bị giam cầm.
Nhưng Nguyễn Văn Thương không khuất phục.
Điều giúp ông giữ vững tinh thần chính là ký ức về cha mẹ, vợ con và những người đồng đội đã hy sinh. Trong hoàn cảnh bị cô lập hoàn toàn, những hình ảnh ấy trở thành điểm tựa tinh thần giúp ông không để mình sa vào cạm bẫy của đối phương.
Khi tiền bạc, chức vụ và những lời hứa hẹn đều không thể làm ông thay đổi, đối phương chuyển sang tra tấn.
Sáu lần cưa chân trong ba tháng
Những gì Nguyễn Văn Thương phải chịu đựng sau đó trở thành một trong những câu chuyện đau đớn và ám ảnh nhất về tù binh trong chiến tranh.
Đối phương lần lượt bẻ gãy 10 ngón chân, đập nát hai bàn chân rồi tiến hành cưa chân ông. Trong khoảng ba tháng, chúng 6 lần cưa từng đoạn chân, chữa trị cho vết thương gần lành rồi tiếp tục cưa.
Sau mỗi lần bị tra tấn, Nguyễn Văn Thương lại phải đối mặt với những cuộc thẩm vấn mới.
Mục đích của đối phương vẫn chỉ có một: buộc ông khai ra những thông tin về tổ chức và mạng lưới tình báo.
Nhưng họ không đạt được điều mình muốn.
Nguyễn Văn Thương vẫn giữ nguyên lời khai giả về thân phận của mình. Trong suốt quá trình bị khai thác kéo dài nhiều tháng, những thông tin quan trọng mà đối phương cần vẫn không được hé lộ.
Đến cuối cùng, đôi chân của người chiến sĩ giao liên đã bị cắt cụt, nhưng ý chí của ông vẫn không bị khuất phục.
Chính sự chịu đựng phi thường ấy khiến phía đối phương phải thừa nhận ông là một “sinh vật bằng thép”.
Không khuất phục trong những nhà tù
Sau thời gian bị khai thác, Nguyễn Văn Thương tiếp tục bị đưa qua nhiều nhà tù.
Tại trại giam Hố Nai, ông vẫn tiếp tục đấu tranh, viết truyền đơn và tham gia các hoạt động của tù nhân cách mạng. Vì vậy, ông bị xếp vào diện tù cấm cố và từng bị nhốt trong thùng sắt suốt nhiều tháng. Sau đó, ông bị đày ra nhà tù Phú Quốc.
Dù thân thể đã chịu những thương tích đặc biệt nghiêm trọng, Nguyễn Văn Thương vẫn tiếp tục giữ vững khí tiết.
Trong hoàn cảnh nhà tù, một người không còn đôi chân lành lặn vẫn có thể trở thành chỗ dựa tinh thần cho những người xung quanh. Tấm gương của ông góp phần cổ vũ các tù nhân cách mạng tiếp tục đấu tranh.
Trở về sau những năm tháng tù đày
Sau Hiệp định Paris năm 1973, Nguyễn Văn Thương được trao trả và trở về đoàn tụ với gia đình sau hơn bốn năm bị giam cầm, tra tấn. Thân thể ông không còn nguyên vẹn, nhưng ý chí của người chiến sĩ vẫn được giữ vững.
Sau ngày đất nước thống nhất, ông tiếp tục công tác trong lĩnh vực quân quản và tình báo một thời gian trước khi trở về với cuộc sống gia đình.
Ngày 6/11/1978, Nguyễn Văn Thương được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Ông cũng được trao tặng nhiều phần thưởng cao quý như Huân chương Độc lập hạng Ba, Huân chương Kháng chiến chống Mỹ hạng Nhất, Huân chương Quân công hạng Ba và các Huân chương Chiến sĩ giải phóng.
Người chiến sĩ mang theo bí mật đến cuối đời
Ngày 13/8/2018, Anh hùng LLVTND, Thiếu tá tình báo Nguyễn Văn Thương qua đời tại nhà riêng, hưởng thọ 81 tuổi.
Ông ra đi sau một cuộc đời mà phần lớn những năm tháng tuổi trẻ đã dành cho hoạt động bí mật giữa lòng địch.
Câu chuyện về Nguyễn Văn Thương thường được nhắc đến với hình ảnh người chiến sĩ 6 lần bị cưa chân. Nhưng đằng sau câu chuyện ấy còn là cả một quá trình hoạt động tình báo âm thầm: những chuyến giao liên xuyên qua vùng kiểm soát, những tài liệu mật được chuyển về căn cứ, những lần đối mặt với hiểm nguy và cuối cùng là những tháng ngày tù đày khắc nghiệt.
Điều đáng nhớ nhất ở Nguyễn Văn Thương không chỉ là sức chịu đựng phi thường của thân thể, mà là khả năng giữ bí mật và lòng trung thành với nhiệm vụ trong hoàn cảnh khắc nghiệt nhất.
Từ một thanh niên sinh ra trong gia đình có cha mẹ đều hy sinh vì cách mạng, Nguyễn Văn Thương đã tiếp nối con đường của thế hệ đi trước. Gần 10 năm hoạt động tình báo, những năm tháng trong lao tù và những cực hình mà ông phải chịu đựng đã làm nên hình ảnh một người chiến sĩ kiên trung.
Tên tuổi Nguyễn Văn Thương vì thế không chỉ gắn với câu chuyện “6 lần cưa chân”, mà còn gắn với một phẩm chất quan trọng của người cán bộ tình báo: khi đã nhận nhiệm vụ, dù phải trả giá bằng máu xương, vẫn quyết không để bí mật rơi vào tay đối phương.
