Nguyễn Văn Tố – Người trí thức suốt đời vì sự nghiệp khai dân trí

Nguyễn Văn Tố – Người trí thức suốt đời vì sự nghiệp khai dân trí (1889–1947)

Trong lịch sử văn hóa và cách mạng Việt Nam đầu thế kỷ XX, có những trí thức đã dành phần lớn cuộc đời để nghiên cứu lịch sử, gìn giữ văn hóa dân tộc và góp phần nâng cao dân trí. Nguyễn Văn Tố (1889–1947), hiệu Ứng Hòe, là một nhân vật tiêu biểu. Từ một học giả uyên bác, ông trở thành một nhà hoạt động xã hội giàu tâm huyết, góp phần quan trọng vào phong trào truyền bá chữ Quốc ngữ và sau Cách mạng Tháng Tám tham gia xây dựng chính quyền cách mạng.

Nguyễn Văn Tố sinh ngày 5 tháng 6 năm 1889 tại Hà Nội, trong một gia đình có truyền thống Nho học. Ông được học chữ Hán từ nhỏ, sau đó tiếp thu kiến thức Tây học và tốt nghiệp Trường Thông ngôn. Sau này, ông làm việc tại Viện Viễn Đông Bác Cổ, nơi chuyên nghiên cứu lịch sử, văn hóa các nước phương Đông. Với vốn kiến thức sâu rộng, ông trở thành một học giả có nhiều công trình nghiên cứu về lịch sử, văn học, khảo cổ học, ngôn ngữ và văn hóa Việt Nam.

Không chỉ nghiên cứu trong thư phòng, Nguyễn Văn Tố còn quan tâm sâu sắc đến đời sống xã hội. Ông nhận thức rằng muốn đất nước tiến bộ thì trước hết phải nâng cao dân trí. Vì vậy, ông tích cực tham gia các hoạt động khuyến học và truyền bá chữ Quốc ngữ. Năm 1938, ông giữ cương vị Hội trưởng Hội Truyền bá Quốc ngữ, tổ chức có vai trò quan trọng trong việc đưa việc học chữ đến đông đảo nhân dân. Phong trào từ đó lan rộng, trở thành một hoạt động xã hội có ảnh hưởng lớn trước Cách mạng Tháng Tám.

Nguyễn Văn Tố còn là một cây bút quan trọng của tạp chí Tri Tân, một diễn đàn học thuật có nhiều đóng góp cho việc nghiên cứu lịch sử và văn học cổ Việt Nam. Bảo tàng Lịch sử Quốc gia cho biết ông có tới 114 bài viết đăng trên tạp chí này. Những công trình ấy thể hiện tinh thần nghiên cứu nghiêm túc, góp phần gìn giữ và làm sáng tỏ nhiều giá trị của di sản văn hóa dân tộc.

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh mời Nguyễn Văn Tố tham gia Chính phủ và giao ông giữ chức Bộ trưởng Bộ Cứu tế Xã hội. Trong hoàn cảnh đất nước vừa giành được độc lập, ông tham gia giải quyết những nhiệm vụ cấp bách của chính quyền cách mạng, trong đó có chống đói và chống nạn mù chữ. Ông cũng góp phần chuyển giao kinh nghiệm, cơ sở vật chất của Hội Truyền bá chữ Quốc ngữ cho phong trào Bình dân học vụ.

Ngày 2 tháng 3 năm 1946, tại Kỳ họp thứ nhất của Quốc hội khóa I, Nguyễn Văn Tố được bầu làm Trưởng Ban Thường trực Quốc hội, nay tương đương chức danh Chủ tịch Quốc hội. Trên cương vị này, ông tham gia vào quá trình xây dựng những thiết chế đầu tiên của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Sau ngày Toàn quốc kháng chiến, Nguyễn Văn Tố cùng Chính phủ lên Việt Bắc. Dù tuổi đã cao, ông vẫn tham gia công tác, đi đến nhiều địa phương để nắm tình hình và động viên đồng bào. Tháng 10 năm 1947, trong cuộc tiến công của quân Pháp lên Việt Bắc, ông bị bắt và hy sinh.

Cuộc đời Nguyễn Văn Tố là sự kết hợp đẹp đẽ giữa tri thức, lòng yêu nước và trách nhiệm với xã hội. Ông không chỉ nghiên cứu để lưu giữ những giá trị của quá khứ mà còn hành động để nâng cao dân trí và góp phần xây dựng đất nước trong thời kỳ mới.

Đối với đoàn viên, thanh niên hôm nay, tấm gương Nguyễn Văn Tố nhắc nhở rằng học tập không chỉ để hoàn thiện bản thân mà còn để phục vụ cộng đồng. Biết trân trọng lịch sử, giữ gìn văn hóa dân tộc, tích cực học tập và chia sẻ tri thức chính là những cách thiết thực để tiếp nối tinh thần “khai dân trí, chấn dân khí” của các thế hệ đi trước.

Xin thành kính tri ân cụ Ứng Hòe Nguyễn Văn Tố – nhà trí thức, học giả và người yêu nước đã dành trọn cuộc đời cho văn hóa dân tộc, sự nghiệp nâng cao dân trí và công cuộc xây dựng nền độc lập của nước nhà.