NGUYỄN VĂN TỐ – Tận tụy với việc nước trong những ngày đầu kháng chiến

Trước khi tham gia công việc của chính quyền cách mạng, Nguyễn Văn Tố đã được biết đến qua nhiều năm nghiên cứu văn hóa, lịch sử và văn học Việt Nam. Ông làm việc tại Trường Viễn Đông Bác Cổ, gắn bó với việc sưu tầm, khảo cứu và gìn giữ những giá trị của dân tộc. Đó là một công việc đòi hỏi sự kiên nhẫn, cẩn trọng và tinh thần học hỏi lâu dài. Khi thời cuộc chuyển biến, những phẩm chất ấy không dừng lại trong phòng nghiên cứu mà được ông đem vào việc xây dựng một nền chính quyền mới.

Năm 1946, trong bối cảnh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa vừa ra đời và phải đối mặt với nhiều thử thách, Nguyễn Văn Tố đảm nhiệm cương vị Trưởng ban Thường trực Quốc hội. Ông tham gia công việc tổ chức hoạt động của Quốc hội khóa I, một cơ quan còn rất non trẻ nhưng có ý nghĩa quan trọng đối với nền độc lập vừa giành được. Cũng trong thời gian này, ông giữ chức Bộ trưởng Cứu tế Xã hội trong Chính phủ liên hiệp, phụ trách một lĩnh vực gắn trực tiếp với đời sống nhân dân. Từ việc nghiên cứu sách vở đến việc lo những vấn đề cấp thiết của đất nước, ông thể hiện sự nghiêm túc của một trí thức khi đứng trước trách nhiệm công dân.

Khi kháng chiến toàn quốc bùng nổ cuối năm 1946, Nguyễn Văn Tố rời Hà Nội cùng các cơ quan của Chính phủ lên Việt Bắc. Ông tiếp tục công việc trong điều kiện thiếu thốn, cùng bộ máy kháng chiến duy trì hoạt động của nhà nước và chăm lo những nhiệm vụ xã hội giữa lúc cuộc chiến ngày càng khốc liệt. Tháng 10 năm 1947, trong cuộc tiến công lên Việt Bắc của quân Pháp, ông bị bắt tại Bắc Kạn và hy sinh sau đó. Sự ra đi ấy khép lại cuộc đời của một học giả đã không đứng ngoài vận mệnh đất nước: từ những trang khảo cứu bền bỉ đến những ngày giữ việc nước giữa chiến khu, Nguyễn Văn Tố luôn làm việc với thái độ cẩn trọng, tận tụy và trách nhiệm.