*Nguyễn Văn Toàn – Phòng thủ miền Đông Nam Bộ cuối tháng Tư
Tướng Việt Nam Cộng hòa, tư lệnh Quân đoàn III trong giai đoạn cuối chiến tranh.
Nguyễn Văn Toàn từng là tư lệnh Quân đoàn III của quân đội Việt Nam Cộng hòa, phụ trách khu vực miền Đông Nam Bộ và vùng phòng thủ quanh Sài Gòn. Khi các lực lượng chủ lực tiến từ nhiều hướng vào cuối tháng 4/1975, địa bàn Quân đoàn III trở thành tuyến phòng thủ trực tiếp trước trung tâm chính quyền.
Quân đoàn III phụ trách một khu vực rộng quanh Sài Gòn, nên việc phòng thủ đòi hỏi phải phối hợp giữa nhiều sư đoàn và các lực lượng hỗ trợ. Khi các hướng tiến công cùng tạo sức ép, khả năng điều động dự bị và giữ liên lạc trở nên khó khăn. Câu chuyện của bộ chỉ huy quân đoàn phản ánh tình thế phải bảo vệ trung tâm chính trị trong lúc nguồn lực và thời gian đều cạn dần.
Giữ một tuyến phòng thủ quanh đô thị lớn đòi hỏi phối hợp giữa các sư đoàn, lực lượng dự bị, pháo binh và các đơn vị bảo vệ giao thông. Nhưng đến giai đoạn cuối, những thất bại liên tiếp ở các chiến trường khác đã làm suy yếu khả năng bổ sung lực lượng và tổ chức phòng thủ. Áp lực từ nhiều hướng khiến các đơn vị không dễ tập trung sức mạnh vào một điểm duy nhất.
Câu chuyện của Nguyễn Văn Toàn phản ánh tình trạng của một hệ thống quân đoàn phải bảo vệ vùng cửa ngõ trong khi cục diện chung đã nghiêng hẳn về phía kết thúc. Khác với tướng chỉ huy một trận đánh đơn lẻ, ông gắn với bài toán giữ một khu vực rộng trong những ngày cuối của chính quyền Sài Gòn.
Trong những tuần cuối tháng 4/1975, việc phòng thủ miền Đông Nam Bộ chịu tác động của sự suy giảm lực lượng, các tuyến giao thông bị đe dọa và tốc độ tiến công ngày càng nhanh. Người chỉ huy phải cân nhắc giữa giữ các địa bàn, bảo vệ lực lượng còn lại và duy trì liên lạc với cấp trên. Những quyết định ấy không thể tách khỏi tình hình chung của quân đội Việt Nam Cộng hòa, vốn đang mất dần khả năng phối hợp trên quy mô toàn chiến trường.
