Nguyễn Văn Trân – Người chiến sĩ cách mạng kiên trung từ nhà tù Sơn La
Nguyễn Văn Trân là người chiến sĩ cách mạng kiên cường, vượt ngục từ nhà tù Sơn La để tiếp tục hoạt động, góp phần vào thắng lợi của Cách mạng tháng Tám năm 1945.
ông Nguyễn Đoan Hùng, con trai ông Nguyễn Văn Trân, kể lại: Cha ông sinh ngày 15/12/1916 (theo lý lịch của Chính phủ ghi 15/1/1917) tại Bắc Ninh, trong một gia đình nông dân. Năm 14 tuổi, ông Trân ra Hà Nội, bắt đầu giác ngộ cách mạng trong thời gian làm nghề in.
Năm 1936, ông vào Đảng. Đến năm 1940, bị bắt và đày lên nhà tù Sơn La. Năm 1942, phong trào bị đàn áp mạnh, Trung ương chỉ đạo tổ chức vượt ngục để tiếp tục hoạt động. Năm 1943, dưới sự tổ chức của đồng chí Tô Hiệu, 4 người, trong đó có cha ông vượt ngục thành công. Sau khi trở về, ông thường nhắc đến đồng chí Lò Văn Giá - người dân tộc được giác ngộ và dẫn đường cho đoàn vượt ngục, nhưng không may bị địch sát hại. Ông luôn căn dặn gia đình giữ gìn tình cảm, quan tâm, thăm hỏi gia đình đồng chí Giá, và đến nay mối liên hệ ấy vẫn được duy trì.
Nhắc về thời điểm Cách mạng Tháng Tám, ông Nguyễn Đoan Hùng kể: Bố tôi hay nhắc đến chuyện có lần, khi cơ sở ở Đồng Kỵ bị lộ, ông Trân và các đồng chí rút sang Đình Bảng. Trong đêm, tiếng súng nổ, đồng chí Trường Chinh nói: “Nhật-Pháp đánh nhau rồi!”. Đó là tháng 3/1945. Sau đó Đảng ta đã ra chỉ thị "Nhật – Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta", tinh thần chỉ đạo khi ấy là: Địa phương nào đủ điều kiện thì lập tức đứng lên giành chính quyền.
Từ Quốc dân đại hội Tân Trào, Đoàn đại biểu Bắc Bộ trở về Hà Nội để tham gia khởi nghĩa giành chính quyền, nhưng khi qua Vĩnh Yên thì gặp sự cố vỡ đê nên không kịp về. Đến Chèm, cờ đỏ sao vàng đã rợp trời. Sau đó, đoàn vượt sông thì bị dân quân bắt, do không biết. Đến khi gặp đồng chí Hoàng Tùng, mới nhận ra cùng là "quân mình".
