Nguyễn Văn Trỗi (1)
Nguyễn Văn Trỗi (1940–1964) là một chiến sĩ biệt động Sài Gòn trong thời kỳ Chiến tranh Việt Nam, được Việt Nam truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Ông được biết đến nhiều nhất qua vụ mưu sát Bộ trưởng Quốc phòng Hoa Kỳ Robert McNamara tại cầu Công Lý năm 1964, việc bị bắt, xét xử và xử bắn khi mới 24 tuổi. Hình ảnh và những lời nói cuối cùng của ông đã trở thành một biểu tượng được nhắc đến rộng rãi trong ký ức lịch sử và văn hóa Việt Nam.
Cuộc đời và con đường hoạt động
Sinh ngày 1/2/1940 tại làng Thanh Quýt (nay thuộc tỉnh Quảng Nam), Nguyễn Văn Trỗi lớn lên trong một gia đình có truyền thống cách mạng. Sau khi vào Sài Gòn, ông làm nhiều nghề, cuối cùng trở thành thợ điện tại Nhà máy điện Chợ Quán. Năm 1963, ông tham gia lực lượng biệt động Sài Gòn và được giao thực hiện các nhiệm vụ bí mật trong nội đô.
Sự kiện cầu Công Lý
Tháng 5/1964, Nguyễn Văn Trỗi tham gia kế hoạch đặt mìn tại cầu Công Lý nhằm tấn công đoàn xe chở Robert McNamara trong chuyến thăm miền Nam Việt Nam. Kế hoạch bị bại lộ trước khi được thực hiện, ông bị bắt ngày 9/5/1964, sau đó bị xét xử bởi tòa án quân sự của chính quyền Việt Nam Cộng hòa và tuyên án tử hình. Ông bị xử bắn ngày 15/10/1964 tại Khám Chí Hòa. Theo nhiều ghi chép lịch sử, trước khi hy sinh ông đã hô các khẩu hiệu chính trị và từ chối khuất phục tại pháp trường.
Di sản và sự tưởng niệm
Sau khi qua đời, Nguyễn Văn Trỗi được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân và nhiều phần thưởng khác. Tên của ông được đặt cho nhiều tuyến đường, trường học, công trình công cộng trên khắp Việt Nam; nhiều tác phẩm văn học, âm nhạc, điện ảnh cũng lấy cảm hứng từ cuộc đời ông, trong đó có tập bút ký Sống như anh và phim Nguyễn Văn Trỗi. Năm 2018, phần mộ của ông được di dời về khu mộ liệt sĩ tiêu biểu tại Nghĩa trang Liệt sĩ Thành phố Hồ Chí Minh theo nguyện vọng của gia đình.
