Nguyễn Văn Trỗi

Anh hùng Nguyễn Văn Trỗi sinh ra trong một gia đình nghèo giàu truyền thống cách mạng tại Quảng Nam và sớm mồ côi mẹ. Để mưu sinh, anh lặn lội vào Nam, làm đủ nghề từ đạp xích lô đến khi học được nghề và trở thành người thợ điện tại nhà máy đèn Chợ Quán. Trong môi trường gian khổ của giai cấp công nhân, anh sớm giác ngộ lý tưởng cách mạng, bí mật tham gia vào đội ngũ Biệt động Sài Gòn tinh nhuệ thuộc Đại đội Quyết tử 65. Cuối tháng 4 năm 1964, anh kết hôn cùng chị Phan Thị Quyên. Chỉ hơn mười ngày sau đám cưới, anh đã dũng cảm xung phong nhận một nhiệm vụ đặc biệt nguy hiểm: đặt mìn tại cầu Công Lý — tuyến đường độc đạo từ sân bay Tân Sơn Nhất vào trung tâm thành phố — nhằm tiêu diệt phái đoàn quân sự cấp cao của Mỹ do Bộ trưởng Quốc phòng Robert McNamara dẫn đầu. Để có kinh phí chuẩn bị cho trận đánh, anh Trỗi thậm chí đã âm thầm bán đi chiếc nhẫn cưới của mình. Vào đêm ngày 9 tháng 5 năm 1964, khi đang chuẩn bị đấu nối dây điện kích hoạt quả mìn nặng 8 kg dưới chân cầu, kế hoạch bất ngờ bị bại lộ và anh bị lực lượng an ninh vây bắt. Suốt nhiều tháng ròng rã trong ngục tù Khám Chí Hòa, dù kẻ thù áp dụng những đòn tra tấn tàn độc nhất kết hợp với dụ dỗ, mua chuộc, anh vẫn một mực chịu đòn, nhận hết trách nhiệm về mình để bảo vệ tuyệt đối cho tổ chức và đồng đội.

Sáng ngày 15 tháng 10 năm 1964, chính quyền Sài Gòn đưa anh ra xử tử hình công khai tại sân sau Khám Chí Hòa nhằm răn đe phong trào yêu nước. Thế nhưng, chín phút cuối cùng tại pháp trường đã trở thành một khúc tráng ca bất tử làm chấn động dư luận quốc tế. Bước ra trước họng súng kẻ thù với tư thế hiên ngang, anh thẳng thắn từ chối lời rửa tội của viên linh mục vì khẳng định bản thân không có tội, kẻ có tội chính là đế quốc Mỹ xâm lược. Khi lính đao phủ tiến lại gần, anh quyết liệt hất phăng chiếc băng đen bịt mắt để được nhìn ngắm mảnh đất quê hương thân yêu đến giây phút cuối cùng. Lúc bị trói chặt vào cọc bắn, người chiến sĩ biệt động 24 tuổi không một chút run sợ, anh nhìn thẳng vào những họng súng đang chĩa về phía mình, vạch trần tội ác xâm lược và dồn hết sức bình sinh hô vang những lời cuối cùng đầy khí phách: "Hồ Chí Minh muôn năm! Việt Nam muôn năm!". Sự hy sinh anh dũng, kiên trung của Nguyễn Văn Trỗi đã trở thành ngọn đuốc rực sáng cổ vũ mạnh mẽ cho tinh thần chiến đấu quả cảm của hàng triệu thanh niên Việt Nam thời kỳ chống Mỹ cứu nước.