Nguyễn Văn Trỗi: 170 ngày từ cầu Công Lý đến pháp trường

1. Người thanh niên giữa Sài Gòn năm 1964

Nguyễn Văn Trỗi sinh năm 1940. Trong những năm tháng chiến tranh, anh hoạt động trong lực lượng biệt động vũ trang nội thành Sài Gòn – Gia Định.

Năm 1964, khi tuổi đời còn rất trẻ, Nguyễn Văn Trỗi đã tham gia những hoạt động bí mật giữa một thành phố luôn bị kiểm soát gắt gao.

Đó là cuộc chiến mà những người như anh không có chiến hào cố định. Mỗi con đường, góc phố hay cây cầu đều có thể trở thành nơi thực hiện nhiệm vụ.

2. Nhiệm vụ tại cầu Công Lý

Tháng 5/1964, khi được tin Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Robert McNamara sẽ tới Sài Gòn, Nguyễn Văn Trỗi xin nhận nhiệm vụ tiêu diệt phái đoàn Mỹ.

Theo tư liệu của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, anh cùng đồng đội tiến hành gài mìn tại cầu Công Lý, nơi phái đoàn dự kiến đi qua trên đường ra sân bay Tân Sơn Nhất.

Nhưng nhiệm vụ chưa kịp hoàn thành.

Ngày 9/5/1964, Nguyễn Văn Trỗi bị bắt.

3. Những ngày trong nhà giam

Từ thời điểm bị bắt cho đến ngày ra pháp trường là những tháng ngày đối với một người thanh niên không hề dễ dàng.

Tư liệu của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia ghi nhận Nguyễn Văn Trỗi chịu những cuộc tra hỏi, tra tấn nhưng không khai báo những điều mà đối phương muốn biết.

Sau đó, chính quyền Việt Nam Cộng hòa đưa anh ra xét xử và kết án tử hình.

Nhưng phía sau một người chiến sĩ vẫn là một người chồng, một người con, một người có những người thân yêu đang chờ đợi.

4. Những lá thư gửi về từ nhà giam

Trong thời gian bị giam giữ, Nguyễn Văn Trỗi đã viết thư gửi cho vợ là Phan Thị Quyên và gia đình.

Những bức thư ấy hiện được Bảo tàng Lịch sử Quốc gia lưu giữ.

Chúng không chỉ là những kỷ vật của một người sắp bước vào cái chết, mà còn cho thấy tình cảm của Nguyễn Văn Trỗi đối với người thân và trách nhiệm mà anh ý thức đối với đất nước.

Có lẽ chính những lá thư ấy khiến câu chuyện về Nguyễn Văn Trỗi không chỉ là câu chuyện về một chiến sĩ biệt động.

Đó còn là câu chuyện về một người chồng trẻ, một người con và một con người đứng trước sự lựa chọn nghiệt ngã của chiến tranh.

5. Buổi sáng 15 tháng 10 năm 1964

Ngày 15/10/1964, Nguyễn Văn Trỗi được đưa ra pháp trường tại Sài Gòn.

Những hình ảnh tư liệu còn lưu lại cho thấy người thanh niên ấy đứng trước giờ xử bắn.

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia ghi nhận anh đã không khuất phục trong những phút cuối cùng và công khai lên án cuộc chiến tranh mà anh chống lại.

Ngày hôm ấy, Nguyễn Văn Trỗi hy sinh khi mới 24 tuổi.

6. Một tuổi trẻ dừng lại ở tuổi 24

Nguyễn Văn Trỗi không sống để chứng kiến ngày đất nước thống nhất.

Tuổi trẻ của anh dừng lại vào ngày 15/10/1964, nhưng câu chuyện về anh tiếp tục được nhắc lại qua những bức ảnh, những lá thư, những kỷ vật và ký ức của nhiều thế hệ.

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia hiện lưu giữ những kỷ vật gắn với cuộc đời anh, trong đó có những bức thư anh gửi từ nhà giam.

Lời kết

Chiến tranh đã lấy đi của Nguyễn Văn Trỗi một cuộc đời rất trẻ, một cuộc sống mà lẽ ra còn có rất nhiều ngày tháng phía trước.

Nhưng khi nhìn lại lịch sử, điều còn lại không chỉ là ngày anh hy sinh. Đó còn là câu chuyện về một thế hệ thanh niên đã lựa chọn đứng vào cuộc chiến của thời đại mình, chấp nhận gian khổ và cái chết vì điều họ tin là độc lập và tương lai của đất nước.

Nhắc đến Nguyễn Văn Trỗi hôm nay là nhắc đến một con người cụ thể, một cuộc đời có thật, những lá thư có thật và một sự hy sinh có thật.

Và từ những con người như anh, chúng ta càng hiểu rằng hòa bình chưa bao giờ là điều tự nhiên mà có. Đằng sau những ngày tháng bình yên là tuổi trẻ, là nước mắt và cả sự hy sinh của biết bao người đi trước.